Franciszek Ferdynand Habsburg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Franciszek Ferdynand Habsburg
Franz ferdinand.jpg
następca tronu Austro-Węgier, pretendent i tytularny książę Modeny
Okres panowania od 20 listopada 1875
do 28 czerwca 1914
Poprzednik Franciszek V Habsburg-Este
Następca Karol I Habsburg
Dane biograficzne
Urodziny 18 grudnia 1863
Śmierć 28 czerwca 1914
Ojciec Karol Ludwik
Matka Maria Annunziata
Żona Zofia von Chotek
Rodzeństwo Otto Franciszek Austriacki
Ferdynand Karol
Małgorzata Zofia Habsburg
Dzieci Zofia von Hohenberg
Maksymilian Hohenberg
Ernest von Hohenberg
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Arcyksiążę Franciszek Ferdynand Habsburg z rodziną
Samochód (Gräf & Stift), którym jechał Franciszek Ferdynand w chwili zamachu
Sarkofag Franciszka i Zofii

Franciszek Ferdynand Habsburg-Lotaryński d'Este (ur. 18 grudnia 1863, w Grazu, Austria, zm. 28 czerwca 1914, w Sarajewie, Bośnia) – arcyksiążę Habsburg, bratanek cesarza Franciszka Józefa I, od śmierci ojca 19 maja 1896 - następca tronu Austro-Węgier, pretendent i tytularny książę Modeny od 1875 (odziedziczył roszczenia po swoim kuzynie Franciszku V).

Życie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się jako najstarszy syn arcyksięcia Karola Ludwika i jego drugiej żony - arcyksiężnej Marii Annunziaty, księżniczki Sycylii i Neapolu. Arcyksiążę Franciszek Ferdynand w bardzo młodym wieku wstąpił do wojska. Bardzo szybko awansował. Przez długi okres nie pełnił żadnych ważnych funkcji publicznych. Często podróżował, a czas wolny spędzał na polowaniach w towarzystwie wysokich rangą dostojników państwowych. Wychowawcą arcyksięcia był jezuita Onno Klop. Franciszek Ferdynand uzyskał wszechstronne wykształcenie, choć z uwagi na wpojone przez wychowawcę poglądy, cieszył się opinią konserwatysty i klerykała.[1] Opanował dobrze arkana dyplomacji, wojskowości i ekonomii.

Arcyksiążę był osobą bardzo majętną. Odziedziczył po Franciszku V ostatnim przedstawicielu parmeńskiej linii Burbonów znaczne dobra. Jego stałą siedzibą był zamek Konopiszte w środkowych Czechach zakupiony w 1877 roku od rodziny Lobkowiczów. Na zamku arcyksiążę odbywał ważne spotkania z różnymi osobistościami życia politycznego Austro-Węgier i Niemiec. Podejmował między innymi cesarza Wilhelma II, z którym uzgadniał aspiracje dynastyczne i terytorialne obydwu mocarstw. Następcą tronu został po śmierci syna Franciszka Józefa, arcyksięcia Rudolfa oraz brata cesarza Maksymiliana, cesarza Meksyku i swojego ojca Karola Ludwika.

Franciszka Józefa przerażała myśl objęcia tronu przez młodszego brata Ferdynanda, Ottona, skandalistę i pijaka. Tak więc, kiedy Franciszek Ferdynand zachorował na gruźlicę, cały dwór w Wiedniu modlił się o jego powrót do zdrowia (arcyksiążę był bardzo pobożny). Rychło okazało się, że Ferdynand, tak jak jego brat, miał stać się bohaterem skandalu. Wymusił na cesarzu zgodę na ślub z ubogą czeską szlachcianką, Zofią Chotek (monarcha był małżeństwu zdecydowanie przeciwny, jednak uległ, kiedy arcyksiążę zagroził zrzeczeniem się praw do korony). Małżeństwo było morganatyczne (potomstwo z tego związku nie ma praw do tytułów, funkcji i dóbr dziedziczonych w rodzinie małżonka wyższego stanem).

Z panującym cesarzem Franciszkiem Józefem I nie miał zbyt dobrych stosunków - obydwaj panowie bardzo się nie lubili. Stary cesarz nie cenił swojego bratanka, który był porywczy i mściwy. Arcyksiążę projektował plany reformy monarchii, które miały zostać rozpoczęte po objęciu tronu. W miejsce monarchii dwuczłonowej proponował państwo trójczłonowe (trzecim narodem rządzącym mieli zostać Słowianie Południowi, czyli przede wszystkim Chorwaci) lub federacji z większą rolą krajów koronnych. Z tych powodów arcyksiążę był nielubiany przez Węgrów, którzy bali się utraty swoich wpływów w Austro-Węgrzech.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Zginął w stolicy Bośni - Sarajewie, w zamachu sarajewskim dokonanym przez organizację Czarna Ręka. Został zastrzelony wraz z żoną Zofią przez Gawriła Principa. Wydarzenie to było bezpośrednią przyczyną do wybuchu I wojny światowej. Ironią losu jest fakt, że bezpośrednią przyczyną wojny stał się Franciszek Ferdynand, który najżarliwiej się jej sprzeciwiał, a mordercą był przedstawiciel narodu, który pod rządami arcyksięcia miał zostać trzecim "narodem rządzącym" i współdecydować o losach państwa. Gdy kula przeszyła Franciszkowi Ferdynandowi gardło, znalazł jeszcze dość siły, by sześć lub siedem razy powtórzyć słowa: "To nic".

Dziedzictwo[edytuj | edytuj kod]

Zofia von Chotek i jej potomkowie z małżeństwa z Franciszkiem Ferdynandem, uzyskali tytuł książąt von Hohenberg. Zgodnie ze statutami rodowymi Habsburgów Zofia von Chotek nigdy nie miała prawa otrzymać tytułu cesarzowej, a dzieci nie miały prawa do tronu. Niektórzy historycy zwracają jednak uwagę na fakt, że z punktu widzenia Budapesztu małżeństwo arcyksięcia było pełnoprawne, co implikowało prawa Hohenbergów do Korony Świętego Stefana[2].

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Prapradziadkowie

cesarz rzymsko-niemiecki
Leopold II Habsburg
(1747-1792)
∞ 1765
Maria Ludwika Burbon
(1745-1792)

król Obojga Sycylii
Ferdynand I Burbon
(1751-1825)
∞1768
Maria Karolina Habsburg

Fryderyk Michał Wittelsbach (Pfalz-Birkenfeld)
(1724-1767)
∞1746
Maria Franciszka Wittelsbach (Pfalz-Sulzbach)
(1724-1794)

Karol Ludwik Badeński
(1755-1801)
∞1775
Amalia Fryderyka Hessen-Darmstadt
(1754-1832)

Ferdynand I Burbon
(1751-1825)
∞1768
Maria Karolina Habsburg
(1752-1814)

Karol IV Burbon
(1748-1819)
∞1765
Maria Ludwika Burbon-Parmeńska
(1751-1819)

Leopold II Habsburg
(1747-1792)
∞1765
Maria Ludwika Burbon
(1745-1792)

Fryderyk Wilhelm Nassau-Weilburg
(1768-1816)
∞ 1788
Luiza Izabela Kirchberg
(1772-1827)

Pradziadkowie

Franciszek II Habsburg
(1768-1835)
∞1790
Maria Teresa Burbon-Sycylijska
(1770-1804)

król Bawarii
Maksymilian I Józef Wittelsbach
(1756-1825)
∞ 1797
Karolina Fryderyka Badeńska
(1776-1841)

król Obojga Sycylii
Franciszek I Burbon
(1777-1830)
∞ 1802
Maria Izabela Burbon
(1789-1848)

Karol Ludwik Habsburg
(1771-1847)
∞ 1815
Henrietta Nassau-Weilburg
(1797-1829)

Dziadkowie

arcyksiążę
Franciszek Karol Habsburg
(1802-1878)
∞1824
Zofia Wittelsbach
(1805-1872)

król Obojga Sycylii
Ferdynand II Burbon
(1810-1859)
∞1837
Maria Teresa Habsburg
(1816-1867)

Rodzice

arcyksiążę
Karol Ludwik Habsburg
(1833-1896)
∞1862
Maria Annunziata Burbon-Sycylijska
(1843-1871)

Franciszek Ferdynand Habsburg (1863-1914)

Przypisy

  1. H. Batowski, Rozpad Austro-Węgier 1914-1918. Sprawy narodowościowe, działania dyplomatyczne, Wrocław-Warszawa-Kraków 1965, s. 63
  2. S. Grodziski, Franciszek Józef I, Wrocław 1983

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • R. Kiszling, Franz Ferdynand von Habsburg-d'Este, w: Neue Deutsche Biographie, Bd 5, Berlin 1961, s. 364
  • G. Jaszuński, Ostatni monarchowie, Warszawa 1975
  • S. Grodziski, Franciszek Józef I, Wrocław 1983
  • H. Batowski, Rozpad Austro-Węgier 1914-1918. Sprawy narodowościowe, działania dyplomatyczne, Wrocław-Warszawa-Kraków 1965