Wilhelm II Hohenzollern

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wilhelm II Hohenzollern
z łaski Bożej cesarz niemiecki, król Prus, margrabia Brandenburgii, burgrabia Norymbergi, hrabia Hohenzollern, etc. suweren i wielki książę Śląska oraz hrabstwa kłodzkiego, wielki książę Poznania, etc.
Kaiser Wilhelm Ii and Germany 1890 - 1914 HU68367.jpg
cesarz niemiecki i król Prus
Okres panowania od 1888
do 1918
Poprzednik Fryderyk III
Następca Republika Weimarska
Dane biograficzne
Dynastia Hohenzollernowie
Ojciec Fryderyk III Hohenzollern
Matka Wiktoria Sasko-Koburska
Odznaczenia
Order św. św. Cyryla i Metodego (Bułgaria)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Wilhelm II z ojcem, przyszłym cesarzem II Rzeszy, Fryderykiem III, ok. 1863

Wilhelm II (ur. 27 stycznia 1859 w Poczdamie, zm. 4 czerwca 1941 w Doorn w Holandii) – ostatni niemiecki cesarz i król Prus, przedstawiciel dynastii Hohenzollernów.

Życie i działalność[edytuj | edytuj kod]

Wilhelm II urodził się jako Friedrich Wilhelm Albert Victor, Prinz von Preußen (książę Prus), syn cesarza Fryderyka III, był więc wnukiem panującego do 1888 r. cesarza Wilhelma I. Matka Wilhelma II – Wiktoria była najstarszą córką królowej Wielkiej Brytanii o tym samym imieniu, a więc był przez nią potomkiem Welfów i linii ernestyńskiej Wettinów. Dzięki babce cesarzowej Auguście, małżonce Wilhelma I, wnuczce cara Pawła I, siostrzenicy Aleksandra I i Mikołaja I, płynęła w Wilhelmie również krew rosyjskiej dynastii Romanow-Holstein-Gottorp.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Wychowywaniem fizycznie upośledzonego dziecka (lewa ręka była zniekształcona od urodzenia) zajął się surowy kalwinista, pedagog Georg Hinzpeter. Jego kalekie ramię, poddawane okrutnym zabiegom z użyciem prądu, utrudniało naukę jazdy konnej, ale matka i preceptor, niewrażliwi na łzy, po każdym z licznych upadków zmuszali go, by ponownie wsiadł na konia. Metoda była bezwzględna, ale przyniosła rezultaty. Bardzo szybko Willy stał się doskonałym jeźdźcem.

Z podobną energią podchodził do zajęć szkolnych, lubił uczyć się historii Niemiec, pasjonował się zwłaszcza chlubnym okresem panowania cesarzy: Ottona I, Henryka III i Fryderyka I Barbarossy. Najwięcej radości sprawiała mu żegluga.

Wpływ na wychowanie oraz kształtowanie się osobowości Wilhelma miały jego relacje z rodzicami, zwłaszcza z matką.[1] Księżna Wiktoria nie cieszyła się dobrą opinią w Niemczech i miała opinię wyrodnej matki. Więcej czasu spędzała z młodszymi dziećmi, zwłaszcza z ukochanymi Zygmuntem i Waldemarem. Młody Wilhelm wiele godzin spędzał na nauce. Program zajęć przewidywał także wycieczki i podróże zagraniczne, między innymi do Francji i Włoch. 1 września 1874 roku odbyła się w Poczdamie uroczysta konfirmacja księcia.[2] 3 września natomiast książę wyjechał wraz z bratem Henrykiem do elitarnego gimnazjum w Kassel-Wilhelmshöhe. Dwa lata spędzone w Kassel nie wzbudziły jego zainteresowania nauką. Po jego ukończeniu w 1877 roku rozpoczął służbę wojskową i brał udział w ćwiczeniach armii pruskiej. Następnie studiował prawo i nauki polityczne w Bonn.

W czasie studiów mieszkał w specjalnie dla niego wynajętej rezydencji. Otoczony adiutantami i traktowany z honorami wyrósł na człowieka pewnego siebie, zarozumiałego, dalekiego od ideału, jaki wymarzyli sobie jego rodzice.[3] W miarę upływu czasu poglądy Wilhelma stawały się coraz bardziej reakcyjne, podobne do tych jakie reprezentował jego dziadek Wilhelm I oraz kanclerz Otto von Bismarck. Filozofia polityczna rodziców wydawała mu się staromodna.[4] Marzył o wielkości, podbojach, krwi i żelazie.

Po ukończeniu studiów Wilhelm powrócił do Prus. Wyraźnie faworyzowany przez Bismarcka brał udział w realizowaniu polityki zagranicznej. Został przyjęty do Ministerstwa Spraw Zagranicznych.[5] Młodemu księcia schlebiały pochlebstwa kanclerza oraz innych członków rządu. Wiosną 1884 roku reprezentował cesarza w Sankt Petersburgu na uroczystościach z okazji osiągnięcia przez carewicza pełnoletniości.[6] Poinstruowany przez Bismarcka miał umacniać podpisany właśnie Sojusz Trzech Cesarzy. W 1885 książę Wilhelm brał udział w spotkaniu cesarzy Niemiec i Austrii w Gastein, a następnie udał się w kolejną dyplomatyczną podróż do Rosji. Wyraźnie przeceniał swe zdolności. Na carze Aleksandrze III nie zrobił zbyt dobrego wrażenia.

Wilhelm był typowym przedstawicielem swojego stanu i swej epoki. Ożenił się ale małżonkę ledwie tolerował. Kobiety nigdy nie były dla niego ważne. Dużo lepiej czuł się w towarzystwie mężczyzn.[7] Propagował i pielęgnował wartości rozpowszechnione i popularne wśród kadry oficerskiej. Książę Wilhelm wyraźnie ulegał nastrojom swej epoki. Jego wielkim przyjacielem, na którego przelał wiele ze swych osobistych uczuć[8] był książę Filip von Eulenburg. Przyjaźń obu mężczyzn stała się obiektem wielu komentarzy, także politycznych.

Król i cesarz[edytuj | edytuj kod]

Wilhelm II, ok. 1890

Na tron niemiecki wstąpił w roku śmierci dziadka Wilhelma, po krótkim intermezzo w postaci panowania Fryderyka III. Cesarzem i królem Prus został obwołany 15 czerwca 1888 – miał wówczas 29 lat (ceremonii koronacji nie odbył). Jedną z jego pierwszych politycznych decyzji było zdymisjonowanie kanclerza Otto von Bismarcka – na skutek różnicy zdań w polityce wewnętrznej i międzynarodowej, jak również konfliktu ambicji dwóch polityków – mianował na to miejsce Leo von Capriviego. W 1896 r. cesarz stał się bohaterem międzynarodowego skandalu dyplomatycznego, gdy w tzw. depeszy Krügera pogratulował przywódcy Burów reakcji na tzw. Rajd Jamesona.

Cesarz Wilhelm II z porażoną lewą ręką, zwykle maskowaną na oficjalnych fotografiach, 1905

Na skutek odmiennych interesów w polityce kolonialnej zaczęły się ochładzać dobre dotychczas relacje z Wielką Brytanią, wpływ na to miała również rozbudowa niemieckiej floty wojennej przez ministra Alfreda von Tirpitza, będąca solą w oku Anglików. Program tirpitzowskiego urzędu ds. marynarki wojennej był wówczas zdecydowanie popierany przez Kaisera.

Kolejną "wpadką" cesarza była tzw. mowa huńska z 1900 r., w której zalecał on niemieckim żołnierzom bezwzględność w walce z powstaniem bokserów w Chinach. Gorzkie rozczarowanie przeszedł na konferencji w Algeciras w 1906 r., gdy niemiecka polityka kolonialna spotkała się z oporem zarówno Wielkiej Brytanii, jak i Francji. Wilhelma II oskarża się, że jest odpowiedzialny za ludobójstwo plemion Herero i Nama dokonane w latach 1904-1907 na terenie dzisiejszej Namibii, które jest uznawane za "pierwsze ludobójstwo XX wieku"[9][10].

W oczach opinii międzynarodowej pogrążył cesarza wywiad, jakiego udzielił w 1908 r. poczytnej angielskiej gazecie Daily Telegraph, w którym – pełen właściwej Hohenzollernom dezynwoltury – rozprawiał o imperialnych zakusach cesarstwa. Po skandalu zaczęto w Niemczech szeroką dyskusję nad ograniczeniem uprawnień cesarza w polityce zagranicznej.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Wilhelm II na francuskim plakacie wojennym. Próbuje pożreć świat, który okazuje się za twardy.

Wilhelm II był zdecydowanym zwolennikiem polityki wojennej prowadzonej w latach 1914-18. Po zamachu na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda w czerwcu 1914 r. zapewnił Austrii wszelką pomoc ze strony Niemiec w zwalczaniu "serbskiego barbarzyństwa". Podczas słynnej mowy w Reichstagu w sierpniu 1914 r. zapewnił: "Od dziś nie znam partii politycznych, znam tylko obywateli Niemiec". Co ciekawe, politykę cesarza poparły wówczas wszystkie stronnictwa w Reichstagu, łącznie z krytycznie nastawionymi dotychczas do wojny socjaldemokratami i katolikami.

W ciągu trwania wojny, której większą część spędził w Głównej Kwaterze wojsk niemieckich w Pszczynie, Wilhelm zaczął jednak powoli tracić wpływ na działania na teatrze wojennym, de facto o wszystkich ważniejszych operacjach decydowali generałowie Erich Ludendorff i Paul von Hindenburg. Właściwie od 1915 r. Wilhelm II był nieomal pozbawiony władzy.

Abdykacja[edytuj | edytuj kod]

Wilhelm II musiał abdykować w wyniku tzw. rewolucji listopadowej, która przetoczyła się wówczas przez Niemcy. Nowo mianowany kanclerz Rzeszy Friedrich Ebert ogłosił samowolnie rezygnację z tronu Rzeszy i Prus zarówno Wilhelma II jak i kronprinza Wilhelma, choć cesarz chciał pozostać królem pruskim (nie było to możliwe przy konstytucji II Rzeszy, według której król pruski był automatycznie cesarzem niemieckim). 10 listopada 1918 r. Wilhelm przeniósł się ze swojej kwatery wojskowej w belgijskim Spa do Holandii, która – jako kraj neutralny w czasie wojny – udzieliła mu i kronprinzowi azylu. Wielu Niemców uznało to za dezercję z pola bitwy oraz złamanie zasady "pokonany król pruski ginie w boju na czele swych żołnierzy" i nigdy mu tego nie wybaczyło. Rezygnację z obydwu tronów (tym razem również pruskiego) potwierdził specjalnym dokumentem z 28 listopada 1918 r. Władze holenderskie – mimo ratyfikacji traktatu wersalskiego i przystąpienia do Ligi Narodów – nie zgodziły się na ekstradycję i poddanie pod sąd Wilhelma, co było przewidziane w układach z 1919 r.

Ostatnie lata[edytuj | edytuj kod]

Wilhelm II w Doorn ok. 1933

Do 1920 r. rezydował w Amerongen, potem przeniósł się do miejscowości Doorn w Holandii, gdzie pozostał do końca życia. Po śmierci cesarzowej Augusty Wiktorii poślubił w 1922 r. owdowiałą księżną Herminę von Schönaich-Carolath z książąt Reuss. Na wygnaniu poświęcił się pisaniu pamiętników oraz rąbaniu drewna, mimo fizycznego upośledzenia, z którym borykał się od dzieciństwa (jego lewa ręka była niedorozwinięta – znacznie krótsza i szczuplejsza od prawej, a dłoń przypominała dziecięcą). W 1931 r. spotkał się w Doorn z Hermannem Göringiem, którego gorąco namawiał do wskrzeszenia w Niemczech monarchii jako antidotum na bałagan panujący w Republice Weimarskiej.

W 1940 r., gdy wojska niemieckie wkroczyły do Holandii, cesarz otrzymał propozycję gościny w Wielkiej Brytanii z ust premiera Winstona Churchilla. Wilhelm odmówił i kilka godzin później jego posiadłość była już w rękach niemieckich. Wilhelm II zaszokował później opinię publiczną telegramem do Adolfa Hitlera, w którym pogratulował mu zajęcia Paryża. Wbrew obiegowym opiniom nie tytułował jednak Hitlera "wodzem", lecz gratulował jako kanclerzowi Rzeszy zwycięstwa niemieckiej armii. Ostatnio okazało się, że były cesarz nie był nawet autorem telegramu; został on wysłany bez jego wiedzy przez administratora majątków hohenzollernowskich nazwiskiem Wilhelm von Dommes. Wiara, iż führer zdecyduje się na przywrócenie w Niemczech monarchii towarzyszyła mu do końca życia – marzył o powrocie na tron w pierwszej linii osobiście, lub jego objęciu przez któregoś z wnuków. Nadaremnie – Hitler posługiwał się marzeniami o wskrzeszeniu cesarstwa wyłącznie w celach propagandowych i do własnych, politycznych celów – w rzeczywistości nigdy realnie nie planował powrotu na tron Hohenzollernów, a monarchistami gardził i podejrzewał o działalność antyfaszystowską (rzeczywiście wielu z nich działało w opozycji antyhitlerowskiej).

Obawiając się propagandowego wykorzystania swego pogrzebu dla celów III Rzeszy, Wilhelm postanowił spocząć na obczyźnie i pochowany został we własnoręcznie zaprojektowanym mauzoleum w zamkowym parku w Doorn przy asyście kompanii honorowej Wehrmachtu. Kazał tam umieścić napis: Nie chwalcie mnie, gdyż nie potrzeba mi pochwał; nie wysławiajcie mnie, gdyż nie potrzeba mi sławy; nie sądźcie mnie, bo jestem sądzonym. Jego obie małżonki, synowie Eitel Friedrich i Joachim oraz najstarszy wnuk Wilhelm spoczywają paręset kilometrów dalej – na niemieckiej ziemi w Poczdamie, w tzw. Antikentempel w parku Sanssouci. Od śmierci kronprinza Wilhelma (1951) Hohenzollernowie prusko-brandenburscy są chowani na terenie ostatniego pozostałego im zamku, Hohenzollern w Hechingen w Szwabii.

Cesarz Wilhelm z rodziną

Małżeństwo i rodzina[edytuj | edytuj kod]

27 lutego 1881 roku książę Wilhelm poślubił księżniczkę Augustę Wiktorię z rodu Schleswig-Holstein (1858–1921), z którą miał siedmioro dzieci:

Pełna tytulatura[edytuj | edytuj kod]

Pełna tytulatura uwzględniała poszczególne krainy wchodzące w skład Królestwa Pruskiego oraz oczywiście najważniejszy tytuł: cesarsko-niemiecki, który jednak w niektórych dokumentach był pomijany.

Wilhelm, z łaski Bożej cesarz niemiecki, król Prus, margrabia Brandenburgii, burgrabia Norymbergi, hrabia Hohenzollern, suweren i wielki książę Śląska oraz hrabstwa kłodzkiego, wielki książę Nadrenii i Poznania, książę Saksonii, Westfalii i Angarii, Pomorza, Lüneburga, Szlezwiku, Holsztynu, Magdeburga, Bremy, Geldrii, Kleve, Julich i Bergu, jak również Wendów i Kaszub, Krosna, Lauenburga, Meklenburga etc. landgraf Hesji i Turyngii, margrabia Górnych i Dolnych Łużyc, książę Oranii, książę Rugii, Fryzji Wschodniej, Paderborn i Pyrmontu, Halberstadt, Münster, Minden, Osnabrück, Hildesheim, Verden, Kamienia, Fuldy, Nassau, Mörs etc. uksiążęcony hrabia Hennebergu, hrabia Marchii, Ravensburga, Hohenstein, Tecklenburg i Lingen, Mansfeld, Sigmaringen i Veringen, pan Frankfurtu, etc. etc.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Prapradziadkowie

Król Prus
Fryderyk Wilhelm II Pruski
(1744-1797)
∞1769
Fryderyka Luiza Hessen-Darmstadt
(1751-1805)

Karol II Mecklenburg-Strelitz
(1741-1816)
∞1768
Fryderyka Karolina Hessen-Darmstadt
(1752-1782)

Karol August Wettyn
(1757-1828)
∞1775
Luiza Hessen-Darmstadt
(1757-1830)

Car Rosji
Paweł I Romanow
(1754-1801)
∞1776
Zofia Wirtemberska
(1759-1828)

Emil Sachsen-Gotha-Altenburg
(1772-1822)
∞1797
Luiza Karolina Mecklenburg-Schwerin
(1779-1801)

Franciszek Sachsen-Coburg-Saalfeld
(1750-1806)
∞1777
Augusta Reuss-Ebersdorf
(1757-1831)

Król Wielkiej Brytanii
Jerzy III Hanowerski
(1738-1820)
∞1761
Charlotta Mecklenburg-Strelitz
(1774-1818)

Pradziadkowie

Król Prus
Fryderyk Wilhelm III Pruski
(1770-1840)
∞1793
Luiza Mecklemburg-Strelitz
(1776-1810)

Karol Fryderyk Wettyn
(1783-1853)
∞1804
Maria Pawłowna Romanowa
(1786-1859)

Ludwika Sachsen-Gotha-Altenburg
(1800-1831)
∞ 1817
Ernest I Sachsen-Coburg-Gotha
(1784-1844)

Wiktoria Sachsen-Coburg-Saalfeld
(1787-1861)
∞1818
Edward August Hanowerski
(1767-1820)

Dziadkowie

Cesarz niemiecki
Wilhelm I Hohenzollern
(1797-1888)
∞1829
Augusta Sachsen-Weimar
(1811-1890)

Albert Sachsen-Coburg-Gotha
(1819-1861)
∞ 1840
Królowa Wielkiej Brytanii
Wiktoria Hanowerska
(1819-1901)

Rodzice

Cesarz niemiecki
Fryderyk III Hohenzollern
(1831-1888)
∞1858
Wiktoria Koburg
(1840-1901)

Wilhelm II Hohenzollern (1859-1941), Cesarz niemiecki

Przypisy

  1. Theo Aronson, Cesarze Niemieccy 1871-1918, Kraków 1998, s. 58
  2. Theo Aronson, op. cit., s. 90
  3. Theo Aronson, op. cit., s. 94
  4. Theo Aronson, op. cit., s. 95
  5. Theo Aronson, op. cit., s. 114
  6. Theo Aronson, op. cit., s. 116
  7. Theo Aronson, op. cit., s. 119
  8. Theo Aronson, op. cit., s. 119
  9. David Olusoga, Casper W. Erichsen "Zbrodnia Kajzera", Wyd. Wielka Litera, 2012, ISBN: 978-83-63387-50-1
  10. BBC News: Germany admits Namibia genocide (ang.). 2004-08-14. [dostęp 2011-07-01].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sebastian Haffner: Prusy bez legendy: Zarys dziejów. Warszawa: Oficyna Historii XIX i XX wieku, 1996. ISBN 83-905989-3-0.
  • Dzieła Wilhelma II (wybór)
  • Das Wesen der Kultur, 1921
  • Ereignisse und Gestalten 1878-1918, Leipzig 1922
  • Aus meinem Leben 1859-1888, Leipzig 1926
  • Meine Vorfahren, Leipzig 1929
  • Die chinesische Monade, ihre Geschichte und ihre Deutung, Leipzig 1934
  • Das Königtum im alten Mesopotamien, Leipzig 1938
  • Ursprung und Anwendung des Baldachins, Amsterdam 1939
  • Prace o Wilhelmie II (wybór)
  • Arthur N. Davies, The Kaiser I knew, London 1918
  • Sigurd von Ilsemann, Der Kaiser in Holland, I – II, München 1968
  • Christian Graf von Krockow, Unser Kaiser, Glanz und Elend der Monarchie, München 1996
  • Emil Ludwig, Wilhelm II., Berlin 1926
  • Golo Mann, Wilhelm II., München 1964
  • Louis Ferdinand Prinz von Preußen, Im Strom der Geschichte, München 1994

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Fryderyk III Hohenzollern
Wappen Preußen.png król Prus
1888–1918
Wappen Preußen.png Następca
-
Poprzednik
Fryderyk III Hohenzollern
Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.png Cesarz niemiecki
1888–1918
Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.png Następca
republika (prezydent Friedrich Ebert)
Poprzednik
-
Wappen Preußen.png tytularny król Prus
1918–1941
Wappen Preußen.png Następca
Wilhelm Hohenzollern
Poprzednik
-
Hohenzollern-herb-rodowy.jpg głowa Domu Hohenzollernów
1918-1941
Hohenzollern-herb-rodowy.jpg Następca
Wilhelm Hohenzollern