Madera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy geografii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Região Autónoma da Madeira
Region Autonomiczny Madery
Flaga Madery
Godło Madery
Flaga Madery Godło Madery
Dewiza: (język portugalski) Das ilhas as mais belas e livres (Ze wszystkich wysp najpiękniejsza i wolna)
Hymn: Hino da Região Autónoma da Madeira
Położenie Madery
Państwo  Portugalia
Język urzędowy portugalski
Stolica Funchal
Status terytorium Region Autonomiczny Portugalii
Głowa terytorium Przewodniczący rządu regionalnego Alberto João Jardim
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe

801 km²
0
Liczba ludności (2007)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

246 689
313 osób/km²
Jednostka monetarna Euro (€)
Strefa czasowa UTC - zima
UTC+1 - lato
Domena internetowa .pt
Kod telefoniczny +351
Mapa Madery
Wikimedia Commons

Madera, oficjalnie Region Autonomiczny Madery (port. Madeira) – niezależne politycznie i posiadające odrębną administrację terytorium portugalskie.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Zaliczany do Makaronezji archipelag pochodzenia wulkanicznego na Oceanie Atlantyckim u północnych wybrzeży Afryki, na północ od Wysp Kanaryjskich. Obejmuje trzy grupy wysp: Madera (741 km²) z położoną przy jej wschodnim cyplu wysepką Vermela Fora, Porto Santo (42,5 km²; na północny wschód od Madery) otoczoną grupą mniejszych wysp (m. in. Baixo, Ferro, Fora, Cima) oraz grupę trzech niezamieszkanych pustynnych wysp Ilhas Desertas (na południowy wschód od Madery).

  • łączna powierzchnia wysp: 801 km²
  • liczba mieszkańców: 246 689 (2007)
  • główne miasto: Funchal

Powierzchnia wysp jest górzysta. Najwyższym szczytem jest Pico Ruivo na wyspie Madera (1862 m n.p.m.). Klimat łagodny, określany mianem "wiecznej wiosny". Średnia temperatura w styczniu wynosi ok. 16 °C, a w lipcu ok. 22 °C. Posiada bogatą roślinność podzwrotnikową. (Lasy wawrzynowe zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO). Obszar chroniony rezerwatem zajmuje niemal 2/3 powierzchni wyspy.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Portugalscy odkrywcy João Gonçalves Zarco i Tristão Vaz Teixeira ochrzcili nowy ląd mianem Ilha Madeira czyli Wyspy Drewna lub Zalesionej Wyspy[1] - prawdopodobnie przez opozycję do innych, pustynnych wysp archipelagu.

Historia Madery[edytuj | edytuj kod]

W starożytności archipelag znany był Fenicjanom, jednak niezamieszkany. Na pewno był widywany przez średniowiecznych żeglarzy już w XIV w.[2] "Odkryli" go Portugalczycy João Gonçalves Zarco, Tristão Vaz Teixeira i Bartolomeu Perestrelo, których gwałtowny sztorm zagnał w 1418 r. na Pôrto Santo. Oni to nadali nazwę wyspie Madera, chociaż wylądowali na niej dopiero w latach następnych (1419 i 1420). W latach 1580-1640 wraz z Portugalią Madera wchodziła w skład Hiszpanii. Po odzyskaniu przez Portugalię niepodległości i zacieśnieniu współpracy ze Zjednoczonym Królestwem mieszkańcy Madery zaczęli się bogacić na handlu, szczególnie z Nowym Światem. W 1801 i w latach 1807-1814 pod zarządem brytyjskim. W XIX w Madera podupadła i straciła na znaczeniu. W 1931 r. na wyspie wybuchła rebelia przeciw lizbońskiej dyktaturze generała Carmony (Rewolta Maderska). Spowodowana ona była ograniczonym prawem do wyrobu mąki, co spowodowało wzrost ceny chleba, co z kolei wywołało kryzys gospodarczy i bankowy. Po początkowych sukcesach rebelia została stłumiona przez wojsko przybyłe z Lizbony. Od 1 lipca 1976 r. region autonomiczny z własnym rządem regionalnym i parlamentem.

Wyspa Madera została zasiedlona i zagospodarowana jeszcze w XV w., z którego to czasu pochodzą najstarsze plantacje trzciny cukrowej. Prawdopodobnie również w tym okresie sprowadzono tu winną latorośl. Ziemię pod uprawę zyskiwano karczując i wypalając lasy. Na wyspie osiedlali się głównie uciekinierzy z terenu Portugalii, prześladowani Maurowie i Żydzi z Hiszpanii, Holendrzy i Włosi. Do pracy na plantacjach trzciny cukrowej sprowadzano czarnych niewolników z Afryki.

W 1860 r. kilka miesięcy spędziła na Maderze cesarzowa Austrii Elżbieta - piękna "Sissi", lecząca się tu z gruźlicy i depresji, w jaką popadła na wiedeńskim dworze. W 1922 w Funchal na Maderze ostatnie miesiące swego życia spędził Karol I Habsburg, ostatni cesarz Austrii i król Węgier (został pochowany w tamtejszym kościele). Od 21 grudnia 1930 do 23 marca 1931 przebywał tu na wypoczynku Józef Piłsudski[3] - jego pobyt upamiętnia tablica w wilii Quinta Bettencourt na przedmieściach Funchal. Bywał tu również Winston Churchill.

Legenda portugalska głosi, że król Polski i Węgier Władysław III Warneńczyk przeżył bitwę pod Warną, by następnie osiąść na Maderze[4].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Madery.

Autonomiczny Region Madery składa się z wyspy Madera, wyspy Porto Santo, wysp Desertas i Selvagens.

Funchal, stolica Madery, położone jest na południowym wybrzeżu wyspy. Pozostałe główne miasta: Porto Santo (znane też jako Vila Baleira), Ribeira Brava, Machico, Câmara de Lobos, Santa Cruz i Santana.

Archipelag leży około 570 km od wybrzeży Afryki, 850 kilometrów od Lizbony, 370 kilometrów od Gran Canarii i 770 km od wyspy Santa Maria, najbliższej z Azorów.

Madera jest największą wyspą archipelagu o powierzchni 741 km², długości 57 km (z zachodu na wschód), szerokości 22 km w najszerszym miejscu i długości wybrzeża około 140 km.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Madera znajduje się w strefie klimatu subtropikalnego[5][6] typu śródziemnomorskiego[7], z całorocznym okresem wiosenno–letnim. Średnia roczna temperatura wynosi 22.6°C w dzień i 16.5°C w nocy[8].

W najchłodniejszym okresie – od grudnia do kwietnia, średnia temperatura wynosi wokół 20°C w dzień i 14°C w nocy. Opady śniegu jak i mróz nigdy nie wystąpiły. Najniższą zanotowaną temperaturą było 7.4°C w nocy. W maju i listopadzie średnia temperatura wynosi wokół 22°C w dzień i 16°C w nocy, natomiast w lipcu i październiku średnia temperatura wynosi wokół 25°C w dzień i 19°C w nocy. Najcieplejszymi miesiącami są sierpień i wrzesień ze średnią temperaturą wokół 26°C w dzień i 20°C w nocy. Temperatury ≥30°C występują rzadko, w okresie od czerwca do września mogą pojawić się około 2 takie dni miesięcznie. Najwyższa odnotowana temperatura to 38.4°C[8].

Madera ma około 80 dni deszczowych rocznie, od 1 dnia deszczowego w lipcu do 13 dni deszczowych w grudniu. Występuje tutaj około 2500 godzin czystej słonecznej pogody rocznie, od 164 h (średnio 5.3 godziny dziennie, ponad 5 razy więcej niż w Polsce) w grudniu do 260 h (średnio 8.4 godziny czystego słońca na dobę) w sierpniu[9]. Temperatura morza waha się od 18°C w styczniu do 23°C w sierpniu[10].

Średnia temperatura i opady dla Funchal, stolicy Madery
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie najwyższe temperatury [°C] 19.7 19.7 20.4 20.6 21.6 23.4 25.1 26.4 26.4 24.9 22.6 20.7 22,6
Średnia dobowa temperatura [°C] 16.7 16.6 17.2 17.5 18.6 20.6 22.2 23.2 23.2 21.8 19.6 17.9 19,6
Średnie najniższe temperatury [°C] 13.7 13.4 13.9 14.4 15.6 17.7 19.2 20.0 20.0 18.6 16.6 15.0 16,5
Opady [mm] 74.1 83.0 60.2 44.0 28.9 7.2 1.6 2.0 32.9 89.5 88.8 115 627
Średnia liczba dni z opadami 12 10 9 8 6 3 1 2 6 9 10 13 87
Średnie nasłonecznienie (w godzinach) 167 171 205 225 214 198 245 260 225 205 168 164 2447
Źródło: Instituto Português do Mar e da Atmosfera[8], climatemps.com[9] (nasłonecznienie)

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Madeira colagem das fotos 12.jpg

Uprawia się winorośl, trzcinę cukrową, warzywa i drzewa owocowe. Łagodny i regularny klimat pozwolił sprowadzić na Maderę szereg gatunków tropikalnych roślin uprawnych (m. in. banany), które świetnie się tu przyjęły, stopniowo wypierając nawet rodzimą roślinność. Hoduje się bydło. Mieszkańcy trudnią się też rybołówstwem. Ważną gałęzią gospodarki jest przemysł winiarski (wina Madera), dochody z eksportu wina stanowią ważną część całości eksportu (43% w 1999). Z uprawianej na wyspie trzciny cukrowej produkuje się lokalną odmianę rumu. Część mieszkańców Madery zajmuje się hafciarstwem, wikliniarstwem i wyplataniem wyrobów z trzciny. Po II wojnie światowej zanotowano wśród młodych ludzi wzrost emigracji zarobkowej, głównie do Wenezueli.

Od początków XX w. Madera stała się celem podróży turystycznych. Była m.in. uznanym zimowiskiem dla zamożnych Anglików i innych nacji z północy Europy. Po II wojnie światowej, wraz z rozwojem komunikacji lotniczej, ilość turystów szybko wzrosła, chociaż przybywają tu oni na krótsze okresy.

Sławni ludzie urodzeni na Maderze[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. "Rzeczpospolita", dodatek "Moje podróże", 23.01.2009 r., str.4.
  2. Biesiada Roman: Kwiaty na wulkanie, w: "Poznaj świat" R.XII, nr 11 (144), listopad 1964, s. 11-14
  3. Marszałek Józef Piłsudski na Maderze
  4. Tak m.in. Joao Reis Gomes (1941), Joao C.D.Nacimento (1934), Conego Homen (1934), Alberto Artur Sarmento (1953) i in. oraz L. Kielanowski, Odyseja Władysława Warneńczyka, Londyn 1991; Z. Święch, Ostatni krzyżowiec Europy. Oddychający sarkofag Warneńczyka?, Kraków 1995
  5. Climatic map by Istituto Geografico De Agostini
  6. Die Klimatypen der Erde - Pädagogische Hochschule in Heidelberg
  7. World Map of Köppen−Geiger Climate Classification.
  8. 8,0 8,1 8,2 Instituto Português do Mar e da Atmosfera: Monthly Averages for Funchal, Portugal (1981-2010).
  9. 9,0 9,1 "Funchal Climate & Temperature" - climatemps.com
  10. Madeira Climate - weather2travel.com

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Madera w Wikisłowniku