Hanka Ordonówna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Hanka Ordonówna
Ordonka-Hanna-Ordonówna.jpg
Rewia wiosenna „Słońce w Cyruliku” w Teatrze „Cyrulik Warszawski” w Warszawie.
Imię i nazwisko Maria Anna Tyszkiewiczowa
Pseudonim Ordonka, Weronika Hort
Data i miejsce urodzenia 25 września 1902
Warszawa
Data i miejsce śmierci 8 września 1950
Bejrut
Zawód piosenkarka
tancerka
aktorka
Aktywność 19181939
Wytwórnia płytowa Syrena
Muza
Powiązania Qui Pro Quo
Współpracownicy
Michał Tyszkiewicz
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Grób Hanki Ordonówny na warszawskich Powązkach

Hanka Ordonówna, pseud. Ordonka, właściwie Maria Anna Tyszkiewiczowa, z domu Pietruszyńska[1][2][3], pseud. literacki Weronika Hort (ur. 25 września 1902 w Warszawie, zm. 8 września[4] 1950 w Bejrucie) – polska piosenkarka, autorka wierszy oraz tekstów piosenek, tancerka i aktorka.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Pochodziła z rodziny kolejarza. Była córką Władysława i Heleny z Bieńkowskich. W dzieciństwie uczęszczała do szkoły baletowej przy Teatrze Wielkim w Warszawie, a w wieku 16 lat debiutowała w teatrzyku "Sfinks". W okresie występów w teatrze "Wesoły Ul" w Lublinie zyskała popularność jako wykonawczyni piosenek o tematyce żołnierskiej. Po upadku lubelskiego teatru wróciła do Warszawy i w 1919 podjęła pracę w kabarecie Miraż, a na początku 1923 roku grała w "Stańczyku". Następnie od marca 1923 rozpoczęła karierę jako szansonistka w kabarecie Qui Pro Quo[1] w którym występowała do 1931 roku. W 1924 występowała także na zagranicznych scenach - w Niemczech i we Francji. We Włoszech, w Wiedniu i w Paryżu uzupełniała swoją wokalną edukację.Od 1931 występowała również w teatrach "Banda", "Wielka Rewia", "Cyrulik Warszawski".

Ogromną rolę w ukształtowaniu jej scenicznej dojrzałości odegrał Fryderyk Jarosy. Pod jego kierunkiem wykształciła swój niepowtarzalny styl, stając się dojrzałą artystką. Sławę, nieprzemijającą do wybuchu wojny, dało jej wykonanie piosenki "Miłość ci wszystko wybaczy" z filmu Szpieg w masce z 1933. Piosenka ta stała się w pewnym sensie wizytówką Hanki Ordonówny. W wielu miastach Polski dawała liczne koncerty, a także odbywała zagraniczne tournee. Przyjmowano ją entuzjastycznie w Atenach, Bejrucie, Damaszku, Jerozolimie, Tel Awiwie, Kairze, Rydze i w Stanach Zjednoczonych. Występowała za granicą, m.in. w Paryżu, Berlinie i w Wiedniu[1].

W 1931 została żoną hrabiego Michała Tyszkiewicza, który był też autorem tekstów wielu jej piosenek. Mimo że została hrabiną, nadal występowała w kabarecie i dodatkowo jeździła konno w rewii cyrkowej. Intensywna praca spowodowała powrót choroby płuc, z której udało jej się wyleczyć dzięki intensywnej opiece męża i lekarzy. Po powrocie do zdrowia koncertowała w Stanach Zjednoczonych, skąd powróciła do Polski jesienią 1939 roku[1].

Po wybuchu II wojny światowej przebywała początkowo w Warszawie, gdzie jesienią 1939 została uwięziona na Pawiaku i skąd wydobył ją mąż i sprowadził do Wilna[4]. Tam w latach 1940–1941 grała w Teatrze na Pohulance, w "Lutni" i w Polskim Teatrze Dramatycznym. Aresztowana przez NKWD po aneksji Litwy przez ZSRR, została wywieziona do łagru w Uzbekistanie, a jej mąż został wywieziony w głąb Rosji[1].

W czasie zesłania powróciła jej choroba płuc z uwagi na trudne warunki życia. Po uwolnieniu w następstwie układu Sikorski-Majski Ordonówna początkowo zorganizowała teatr w polskim ośrodku w Tocku, później jednak zajęła się organizowaniem pomocy dla osieroconych dzieci polskich wygnańców. Z uwagi na stan zdrowia ewakuowana do Taszkentu, w tym okresie też spotkała się ponownie z mężem. Ewakuowana razem z sierocińcem przez Bombaj w Indiach do Bejrutu w Libanie[1] po zerwaniu przez ZSRR stosunków z rządem RP, co nastąpiło po ujawnieniu w 1943 masakry katyńskiej.

Pogarszający się stan zdrowia zmusił ją do zamieszkania z mężem w Bejrucie i poważniejszego leczenia[1]. Zmarła w Bejrucie na gruźlicę i tam pochowana. Na jej grobie w Bejrucie wykuto napis: ŚP Maria Hanna Tyszkiewiczowa Hanka Ordonówna Ur. 25 IX 1902 zm. 8 IX 1950 Tyś jest ucieczką moją od ucieśnienia zachowasz mię i piosenkami radosnego wybawienia uraczysz mię Ps. XXXII. 7. W 1990 jej prochy przeniesiono i pochowano na warszawskich Powązkach[4]. W tym samym roku jej imię nadano Szkole Podstawowej nr 209 w Warszawie.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Tułacze dzieci (pod pseudonimem Weronika Hort; pierwsze wydanie: Bejrut 1948, wydania krajowe: 1990 - PIW, 2005 - Wydawnictwo LTW)

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Tablica upamiętniająca teatrzyk Qui Pro Quo i jego artystów na Senatorskiej 29/31 w Warszawie

Albumy[edytuj | edytuj kod]

  • 1927–1929: Hanka Ordonówna znakomita Artystka teatru Qui pro quo, Syrena Rekord
  • 1929: Hanka Ordonówna artystka teatru "Qui pro quo" śpiew z akompaniamentem skrzypiec i fortepianu , Syrena Electro
  • 1929: Hanka Ordonówna artystka teatru "Qui pro quo", Syrena Electro
  • 1929–1930: Hanka Ordonówna artystka teatru "Qui pro quo" śpiew z towarzyszeniem Chóru Dana, Syrena Electro
  • 1932: Hanka Ordonówna artystka Scen Warszawskich śpiew z akompaniamentem fortepianu, Syrena Electro
  • 1932: Hanka Ordonówna śpiew z akompaniamentem orkiestry Towarzystwa "Syrena Record" oraz towarzyszeniem gitar hawajskich, Syrena Electro
  • 1932: Hanka Ordonówna artystka Teatrów Warszawskich, Syrena Electro
  • 1933: Hanka Ordonówna śpiew z akompaniamentem Orkiestry Towarzystwa "Syrena Record", Syrena Electro
  • 1934: Hanka Ordonówna śpiew z akompaniamentem Orkiestry "Syrena Record", Syrena Electro
  • 1937–1938: Hanka Ordonówna śpiew z akompaniamentem Orkiestry "Syrena Record", Syrena Electro
  • 1992: Miłość ci wszystko wybaczy... (CD)
  • 1995: Ordonka - Miłość ci wszystko wybaczy (CD)
  • 2002: Platynowa Kolekcja - Złote przeboje (CD, Polskie Nagrania)
  • 2005: Złota kolekcja - Miłość ci wszystko wybaczy (CD, EMI)
  • 2005: Gwiazdozbiór polskiej muzyki - Od piosenki do piosenki (CD, Polskie Radio)
  • 2006: The best - Jeśli kochasz mnie (CD, MTJ)
  • 2006: Platynowa Kolekcja - Niezapomniane piosenki (CD, Mediaway)
  • 2007: Muzyczna kolekcja - Niezapomniane piosenki (CD, Universal)
  • 2009: Piosenki znane i nieznane (4ever Music)

Znane przeboje[edytuj | edytuj kod]

Przedstawienia teatralne i kabaretowe (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • 1939Kto kogo, Tip–top
  • 1937Jaś w raju bram, Cyrulik Warszawski
  • 1935Poskromienie złośnicy jako Kasia, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
  • 1935Ptak jako Burmistrzanka, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
  • 1935Rajski ogród jako Mary Berger, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
  • 1935Dla ciebie, Warszawo
  • 1933Eros i Psyche jako Psyche, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
  • 1933Co tylko chcecie jako Viola, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
  • 1932Banda, naprzód, teatr Banda
  • 1931Małżeństwo Fredeny
  • 1930Budżet wiosenny, teatr Qui Pro Quo
  • 1930Dookoła Bartel, teatr Qui Pro Quo
  • 1929Jubileusz Qui Pro Quo, teatr Qui Pro Quo
  • 1928Czy Anna jest panna, teatr Qui Pro Quo
  • 1927Pstryk, , teatr Qui Pro Quo
  • 1927Sałatka majowa, teatr Qui Pro Quo
  • 1926Puść go kantem, teatr Qui Pro Quo
  • 1925A tymczasem pod łóżkiem, teatr Qui Pro Quo
  • 1925Pamiętniki wielkich ludzi, teatr Qui Pro Quo
  • 1923Warto zobaczyć
  • 1923Na księżycu, teatr Sfinks
  • 1918W naszej kochanej Warszawie, teatr Sfinks

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 S. Helena Chołyk CSNJ. Opiekunka "tułaczych dzieci". „Gość Niedzielny”. Nr 9/2001. 
  2. Ordonka w smudze dymku z egipskich. Presspublica, 2008-11-14. [dostęp 2012-01-04].
  3. Encyklopedia PWN. PWN. [dostęp 2012-01-04].
  4. 4,0 4,1 4,2 Halina Jotkiałło: Z Wilna - w ostatnią bohaterską drogę. Magazyn Wileński. s. 21-22.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zbigniew Adrjański: Kalejdoskop estradowy : leksykon polskiej rozrywki 1944-1989 : artyści, twórcy, osobistości. Warszawa: Bellona, 2002. ISBN 83-11-09191-9.
  • Ludwik Sempoliński: Wielcy artyści małych scen. Warszawa: Czytelnik, 1977.
  • Syrena Record : pierwsza polska wytwórnia fonograficzna = Poland's first recording company : 1904-1939. ISBN 83-917189-0-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]