Hipacy Pociej

Adam Hipacy Pociej
Waga
Data urodzenia	12 sierpnia 1541
Miejsce urodzenia	Rochacze
Data śmierci	18 lipca 1613
Miejsce śmierci	Włodzimierz
Rodzina	Pociejowie
Rodzice	Lew Patejewicz Tyszkowicz Hanna Łoza
Małżeństwo	Anna z książąt Hołowniów-Ostrożeckich
Dzieci	Jan Pociej Piotr Pociej Krzysztof Pociej Aleksandra z Pociejów Fryderykowa Podhorodeńska NN (córka) Katarzyna z Pociejów Rafałowa Leszczyńska

Adam (Hipacy) Pociej, ukr. Іпатій Потій (ur. 12 sierpnia 1541 w Różance, zm. 18 lipca 1613) – polemista religijny, humanista, kasztelan brzeski (1588-1593); po śmierci żony wstąpił do klasztoru prawosławnego przybierając imię Hipacy. Od 1593 prawosławny biskup włodzimierski i brzeski, współtwórca unii brzeskiej (1596), następnie greckokatolicki metropolita halicki i kijowski (1599-1613), jeden z twórców Kościoła unickiego, zwanego obecnie Ukraińskim Kościołem greckokatolickim.

Biografia Adama Hipacego Pocieja

Urodził się w Rochaczach, w rodzinie podlaskiej szlachty posługującej się herbem Waga. Studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim, potem przebywał na dworze gorącego zwolennika reformacji i gorliwego kalwina Mikołaja Radziwiłła Czarnego, pod którego wpływem przeszedł na kalwinizm. Był sekretarzem (do 1572 r.) króla Zygmunta Augusta. Sędzia ziemski do 1580 r., kasztelan brzeski (od 1588 r.) i senator. W r. 1574 powrócił do prawosławia.

Bliski przyjaciel księcia Konstantego Wasyla Ostrogskiego, należał do grupy publicystów i myślicieli przychylnych idei unii prawosławia z katolicyzmem. Owdowiawszy (1592), wstąpił do prawosławnego klasztoru, przybierając imię Hipacy. W 1593 r. dzięki poparciu Ostrogskiego został biskupem (władyką) włodzimiersko-brzeskim. Rzecznik zjednoczenia Kościoła prawosławnego na wschodnich terenach Rzeczypospolitej z Kościołem katolickim. 2 sierpnia 1595 roku projekt unii, pomimo sprzeciwu potężnego Ostrogskiego, zatwierdził król Zygmunt III Waza. 23 grudnia 1595 roku przedstawiciele episkopatu prawosławnego: władyka łucki Cyryl Terlecki i władyka włodzimiersko-brzeski Hipacy Pociej zadeklarowali w Rzymie akt unii, a papież Klemens VIII ogłosił unię Kościoła katolickiego i Cerkwi prawosławnej. Utworzono osobny obrządek greckokatolicki, zachowujący odrębną liturgię i małżeństwa kapłanów, ale uznający prymat papieża. Na synodzie Kościoła prawosławnego w Brześciu 16-20 października 1596 roku zawarto unię prawosławnych z katolikami. Powstał w ten sposób Kościół unicki.

Jako biskup włodzimiersko-brzeski, a następnie archimandryta Ławry Peczerskiej w Kijowie (1599), a wreszcie metropolita (1600) Pociej aktywnie działał na rzecz umocnienia Cerkwi unickiej w Rzeczypospolitej i przyciągnięcia do niej prawosławnej szlachty oraz duchowieństwa, zjednując na rzecz unii biskupstwo przemyskie (1611 r.). Przy pomocy Rutskiego podjął prace nad reformą zakonu bazylianów i starania o sprowadzanie do Polski karmelitów bosych, aby wsparli reformę i unię.

21 sierpnia 1609 r. przeciwnicy unii dokonali w Wilnie nieudanego zamachu na życie Pocieja. Zmarł 18 lipca 1613 r. we Włodzimierzu, gdzie został pochowany w Soborze Uspieńskim. Jego następcą na stanowisku metropolity unickiego został Józef Welamin Rutski.

Utwory publicystyczno-polemiczne

• Kazania y Homilie męża bożego Niesmertelnej Slavy y Pamięci Hipacyusza Pocieja Metropolity Kijowskiego, Halickiego y calaey Rusi, Biskup Wlodzimierskiego y Brzeskiego.
• Respons Hipacyusza Pocieia Metropolity całey Rusi, Biskupa Włodzimierskiego y Brzeskiego, na List Melecyusza Patryarchi Alexandryiskiego
• Unia, abo wykład artykułów do zjednoczenia (1595), ogłoszone anonimowo.
• Kalendarz rzymskich nowin (1596)
• Antirresis (1599, po polsku w 1600) – replika na demagogiczne zarzuty Marcina Broniewskiego
• Obrona soboru florenckiego (1603)
• Harmonia albo konkordacja wiary (1608)
• Poselstwo do papieża rzymskiego Sixta IV od duchowieństwa i od książąt i panów ruskich w roku 1476, (1605)
• Listy do księcia Konstantego Ostrogskiego (gorliwego przeciwnika unii), Lwa Sapiehy i innych.

Bibliografia

• Edward Ozorowski, Pociej Hipacy [w:] Słownik polskich teologów katolickich, t. 3, Warszawa 1982, s. 385-387.
• Katarzyna Zechenter, Dzieło Hipacego Pocieja o Unii Brzeskiej, "Analecta Cracoviensia", XX, 1988, s. 501-516, ISSN 0209-0864.

Zobacz też

• unia brzeska
• Ukraińska Cerkiew greckokatolicka
• Pociejowie
• województwo brzeskolitewskie
• Zwierzchnicy Kościoła greckokatolickiego (Ukraińskiej Cerkwi greckokatolickiej)

Linki zewnętrzne

• Portret Hipacego Pocieja
• Portret Hipacego Pocieja
• Hipacy Pociej na obrazie Matejki "Kazanie Skargi"
• Hipacy Pociej, List do kniazia Konstantego Konstantynowicza Ostrogskiego z 3 czerwca 1598 r.
• Unia greków z Kościołem rzymskim 1595 roku (przekład na współczesny język ukraiński)
• Antoni Mironowicz, Kościół prawosławny i unicki w Rzeczypospolitej w latach 1596-1648
• Antoni Mironowicz, Sylwester Czetwertyński, Kościół prawosławny w XVII wieku
• Tomasz Kempa, Nieznane listy biskupów unickich do kanclerza Lwa Sapiehy

Poprzednik Melecy Chreptowicz Bohuryński

Prawosławny biskup włodzimiersko-brzeski 1593 – 1596

Następca unia brzeska

Poprzednik unia brzeska

Biskup włodzimiersko-brzeski 1596-1613

Następca Joachim Morochowski

Poprzednik Michał Rahoza

Biskup metropolita kijowski 1600-1613

Następca Józef Welamin Rutski