Idriss Déby

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Idriss Déby
London Conference on The Illegal Wildlife Trade (12499088055).jpg
Data i miejsce urodzenia 1952
Fada
Czad Prezydent Czadu
Przynależność polityczna Patriotyczny Ruch Ocalenia
Okres urzędowania od 2 grudnia 1990
Poprzednik Hissène Habré
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Idriss Déby (wym. [iˈdʀis deˈbi]; od stycznia 2006 Idriss Déby Itno; ur. 1952 w Fadzie) – polityk czadyjski, obecny prezydent Czadu oraz przewodniczący Patriotycznego Ruchu Ocalenia. Déby wywodzi się z grupy etnicznej Bidayat, będącego odłamem ludu Zaghawa. W 2006 r. dotychczasowe nazwisko uzupełnił przezwiskiem "Itno".

Déby jest muzułmaninem, synem pasterza. Po ukończeniu szkoły wstąpił do szkoły oficerskiej w Ndżamenie. Stamtąd został wysłany do Francji na szkolenie, do Czadu wrócił w 1976 r. mając uprawnienia pilota zawodowego. Pozostał w wojsku w służbie prezydenta Félixa Mallouma aż do upadku władzy centralnej w 1979 roku.

Swą karierę jako polityk Déby rozpoczął podczas wojny domowej w Czadzie na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX w. Związał się wówczas z Hissènem Habré, jednym z lokalnych watażków. Gdy w 1982 r. Habré został prezydentem Czadu, w nagrodę za lojalność mianował Déby'ego dowódcą armii czadyjskiej. Déby wyróżnił się w 1984 r. rozbijając prolibijskie ugrupowania działające we wschodnim Czadzie. W 1985 r. skierowany został do Paryża na kurs do szkoły wojskowej (fr. École Militaire) a po powrocie został prezydenckim doradcą wojskowym. W 1987 r. podczas walk z siłami libijskimi w tzw. Toyota War zastosował taktykę, która przyniosła przeciwnikowi ciężkie straty.

Cień w kontaktach między Déby a Hissènem Habré pojawił się w 1989 r., w związku ze wzmocnieniem gwardii prezydenckiej. Habré oskarżył wówczas Déby'ego o przygotowywanie zamachu stanu, dlatego też ten zdecydował się na ucieczkę do Libii, a następnie do Sudanu. Tam utworzył Patriotyczny Ruch Ocalenia, ugrupowanie wspierane przez rządy Libii i Sudanu, by w październiku 1989 r. rozpocząć działania zbrojne zmierzające do obalenia prezydenta. Decydujący atak rozpoczął się 10 listopada 1990, a 2 grudnia Déby przy pomocy wiernych sobie oddziałów wojska zajął stolicę Czadu, Ndżamenę i przejął władzę. Habré udał się na emigrację, najpierw do Kamerunu a potem do Senegalu.

Déby wprowadził system wielopartyjny, stanął następnie na czele rządu tymczasowego, by 28 lutego 1991 r. objąć funkcję prezydenta. Po przyjęciu w marcu 1996 r. nowej konstytucji Déby został dwukrotnie wybrany prezydentem w powszechnych wyborach w 1996 i 2001, aczkolwiek obserwatorzy międzynarodowi zwracali uwagę na liczne naruszenia procedur wyborczych i prawa. Ponieważ konstytucja z 1996 r. zawierała zapis, mówiący o tym, iż prezydent Czadu może sprawować tylko dwie pięcioletnie kadencje (nie licząc okresu sprzed przyjęcia konstytucji), w czerwcu 2005 r. przeprowadzone zostało referendum, w którym zapis ten został odrzucony. Pozwoliło to Déby'emu wziąć udział w kolejnych wyborach prezydenckich (w 2006 r.) i wygrać je.

Rządy Déby charakteryzowały się symonią i nepotyzmem, gdyż na najwyższe stanowiska w państwie mianował współplemieńcami z ludu Zaghawów. W kraju zamieszkanym przez około 200 grup etnicznych, dominacja jednego (1,5% populacji) wywołała falę rebelii. Jedna z najpoważniejszych wybuchła po 2003, jako reperkusja wojny w Darfurze. Darfurscy partyzanci, którzy odnosili porażki w bitwach z sudańskim wojskiem, szukali schronienia na ziemiach Czadu. W 2005 sudański dyktator Omar al-Baszir oskarżył wtedy Deby'ego o zbrojenie sudańskich bojówek i zapowiedział mu zemstę, która przerodziła się de facto w wojnę między krajami, polegający na wspieranie wrogich bojówek rządom w Ndżamenie i Chartumie.

13 kwietnia 2006 czadyjscy partyzanci dokonali szturmu na Ndżamenę. Wówczas przed upadkiem stolicy uchronili Deby'ego francuscy żołnierze. Podobna sytuacja miała miejsce 2 lutego 2008, kiedy rebelianci otoczyli pałac prezydenta. 13 marca 2008 podpisano między Czadem i Sudanem pokój w Dakarze, a oba kraje wznowiły stosunki dyplomatyczne. W lutym 2010 Czad i Sudan zawarły porozumienie o współpracy granicznej i przeciwdziałaniu buntownikom. Władze w Ndżamenie pogratulowały zwycięstwa Omarowi al-Baszirowi w wyborach powszechnych z kwietnia 2010, z kolei al-Baszir przybył w 2011 na inauguracje czwartej kadencji Déby'ego. W wyniku ocieplenia się stosunków między sąsiadami, rząd czadyjski rozpoczął pierwsze rozmowy z rebeliantami[1].

Syn Idrissa Déby z pierwszego małżeństwa, Brahim, został 2 lipca 2007 r. zabity we Francji, w miejscowości Courbevoie. Według francuskiej policji zabójstwo to nie miało związku z polityką[2]. W 2012 Déby ożenił się córkę Musy Hilala, lidera sudańskich dżandżawidów, bojówek prosudańskich. W czasie zawierania sojuszu z Sudanem, w Czadzie jedna piąta mieszkańców głodowała, a ponad 60 proc. ludności żyła za mniej niż 1,25 dol. dziennie.

Na przełomie 2012/2013 Déby po rozbudowaniu armii, wysłał swoich żołnierzy do Republiki Środkowoafrykańskiej by bronić tamtejszego prezydenta François Bozizé. Czadyjscy żołnierze interweniowali również w Mali u boku Francuzów, gdzie 11 stycznia 2013 rozpoczęli operację przeciwko dżihadystom kontrolującym pustynne tereny północnego Mali. Wysłanie na pustynny front 2400 żołnierzy, którzy pacyfikowali pozycje radykalnych islamistów do połowy kwietnia 2013, znacznie wywindowało pozycję Déby'ego na arenie międzynarodowej.

Źródła[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy