Sudan Południowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Republic of South Sudan
Republika Sudanu Południowego
Flaga Sudanu Południowego
Godło Sudanu Południowego
Flaga Sudanu Południowego Godło Sudanu Południowego
Dewiza: (ang.) Unity, Equality, Progress
(Jedność, Równość, Postęp)
Hymn: South Sudan Oyee!
Położenie Sudanu Południowego
Konstytucja Konstytucja Sudanu Południowego
Język urzędowy angielski
Stolica Dżuba
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Salva Kiir Mayardit
Zastępca
głowy państwa
wiceprezydent James Wani Igga
Powierzchnia
 • całkowita
47. na świecie
619 745 km²
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
80. na świecie
10 625 000[1]
17 osób/km²
Dinka, Nuerowie, Azande
Jednostka monetarna funt południowosudański (SSP)
Niepodległość od Sudanu
9 lipca 2011
Religia dominująca chrześcijaństwo
Strefa czasowa UTC +3
Domena internetowa używana .sd planowana .ss
Kod samochodowy SS
Kod telefoniczny 211
Mapa Sudanu Południowego
Wikicytaty Republika Sudanu Południowego w Wikicytatach

Sudan Południowy (ang. South Sudan; Republika Sudanu Południowego[2], ang. Republic of South Sudan) – afrykańskie państwo ze stolicą w Dżubie powstałe 9 lipca 2011 roku w wyniku odłączenia się od Sudanu, na mocy porozumienia rządu sudańskiego z Ludową Armią Wyzwolenia Sudanu, które zakończyło II wojnę domową w Sudanie – najdłuższą wojnę domową w Afryce[3][4]. Najmłodsze państwo świata[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okres w historii Sudanu Południowego przed przejęciem kontroli nad Sudanem przez Królestwo Egiptu (→ Sudan Anglo-Egipski) jest słabo znany. Informacje oparte są na legendach plemiennych. Według podań Niloci (Dinkowie, Nuerowie i Szyllukowie) osiedlili się na tym obszarze na przełomie IX i X wieku, a swoje obecne siedziby opanowali pomiędzy XV i XIX wiekiem. Najsilniejsze z państw plemiennych na tym terenie utworzyło nienilockie plemię Azande, które obecnie stanowi trzecią liczebnie grupę etniczną w Sudanie Południowym[6]. Przeszkody geograficznie zatrzymały granicę ekspansji islamu na północnym Sudanie, co w okresie kolonialnym sprzyjało rozprzestrzenianiu się chrześcijaństwa.

W XIX wieku Sudan znalazł się pod władzą egipską, której zasięg rozszerzał się systematycznie na południe. Pierwszy etap ekspansji na Południu nastąpił w latach 70.

W 1947 roku brytyjskie władze kolonialne planowały połączenie terenów Sudanu Południowego z obecną Ugandą, ale plany te przekreśliła konferencja w Dżubie. Od uzyskania przez Sudan niepodległości w 1956 roku południowy region kraju dążył do niezależności. Od roku 1983 działała organizacja zbrojna SPLA dążąca do niepodległości regionu. W tym samym roku wybucha też wojna domowa, jeden z najbardziej krwawych konfliktów na świecie, który pochłonął około 1,5 mln istnień ludzkich oraz zmusił do ucieczki kolejne 4 mln ludzi.

Ten długi okres zakończyło dopiero podpisanie 9 stycznia 2005 roku porozumienia z sudańskim rządem, nadające 10 południowym prowincjom autonomię. Prezydentem kraju został Salva Kiir Mayardit. W grudniu 2005 przyjęto konstytucję, a także zaplanowano przeprowadzenie referendum niepodległościowego. Podpisane porozumienie ustalało wspólne zarząd i podział zysków z wydobycia ropy naftowej ze złóż na granicy Południa i Północy.

9-15 stycznia 2011 roku odbyło się referendum w sprawie niepodległości[7]. Według oficjalnych danych z 7 lutego 98,83% głosujących opowiedziało się za odłączeniem Sudanu Południowego od Sudanu[8], w następstwie którego 9 lipca 2011 roku o godzinie 0:00 czasu lokalnego (8 lipca 23:00 czasu polskiego) nowe państwo proklamowało niepodległość. 14 lipca 2011, jako 193. członek, został jednogłośnie przyjęty w skład Organizacji Narodów Zjednoczonych[9]. 28 lipca 2011 roku został także przyjęty do Unii Afrykańskiej[10].

Jeszcze przed proklamacją niepodległości w Sudanie Południowym doszło do buntów wojskowych. Zbuntował się gen. George Athor, który założył Demokratyczny Ruch Sudanu Południowego (SSDM) oraz Peter Gadet, lider Armii Wyzwolenia Sudanu Południowego (SSLA), a także David Yau Yau. Oprócz tego terytoria Sudanu Południowego szargane były konfliktami plemiennymi. Ponadto 21 maja 2011 wojska Sudanu zaanektowały sporny region Abyei, co doprowadziło do walk granicznych między Sudanem i Sudanem Południowym. W konflikt zaangażowały się krajowe bojówki, które walczyły po stronach wroga. Sudan Południowy wspierał Sudański Front Rewolucyjny.

Proklamacja niepodległości przez Sudan Południowy nie przyniosła rozwiązania konfliktu, walki na granicy trwały, a obie strony obwiniano o zbrodnie wojenne. Na przełomie 2011-2012 na terenach przygranicznych z powodu głodu trwał exodus cywilów. Ponadto w Piborze w dniach 31 grudnia 2011 - 2 stycznia 2012 doszło do masakry etnicznej w której zginęło 3 tys. osób. Po negocjacjach pokojowych przywódcy Sudanu i Sudanu Południowego 10 lutego 2012 podpisali pakt o nieagresji, jednak 26 marca 2012 oba państwa rozpoczęły konfrontacje o sporne regiony naftowe. 11 kwietnia 2012 Sudan ogłosił stan wojny z Sudanem Południowym, który zakończył się mediacją Unii Afrykańskiej. Oba kraje wycofały swoje siły z obszaru granicznego wedle porozumienia bilateralnego, gdzie utworzono zdemilitaryzowaną strefę buforową.

Konflikt wewnętrzny w Sudanie Południowym tlił się w siedmiu z dziesięciu stanów. 23 lipca 2013 prezydent Kiir pozbawił stanowiska wiceprezydenta swojego politycznego rywala Rieka Machara, który zarzucił prezydentowi dyktatorskie skłonności, niegospodarność, a także zawłaszczenie państwa przez Dinków. Ogłosił chęć wystartowania w wyborach prezydenckich w 2015. W grudniu 2013 wziął odwet na Kiirze, przeprowadzając nieudany zamach stanu, który przerodził się zacięty konflikt między plemionami Dinka, z którego wywodził się prezydent oraz Nuerami, których przedstawicielem był Machar.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Mapa fizyczna

Sudan Południowy leży we wschodniej części Afryki, pomiędzy 3 a 13° szerokości geograficznej północnej oraz 24 a 36° długości geograficznej wschodniej. Graniczy z Sudanem od północy, Republiką Środkowoafrykańską od zachodu, Demokratyczną Republiką Konga, Ugandą i Kenią od południa oraz Etiopią od wschodu. Kraj pokrywają lasy tropikalne, tereny bagienne i sawanny. Nil przecina kraj z południa na północ, przepływając przez stolicę państwa, Dżubę (na terenie Sudanu Południowego od granicy z Ugandą nosi on nazwę Nil Górski, a od bagien Sudd nazwę Nil Biały).

Granice

Fauna i flora[edytuj | edytuj kod]

Sudan Południowy jest drugim na świecie obszarem zamieszkiwanym przez migrujące gatunki fauny. Badania wykazały, że na terenach parku narodowego Boma przy granicy z Etiopią, jak również na bagniskach As-Sudud i trawiastych obszarach Południowego parku narodowego w pobliżu granicy z Kongo, zamieszkują wielkie stada takich zwierząt jak bawolec, kob żółty, topi, bawół afrykański, słoń afrykański, żyrafa i lew. Tutejsze lasy zapewniają ochronę takim gatunkom jak bongo, świnia leśna, świnia rzeczna, słoń afrykański leśny, szympans i licznym małpom. Spisy prowadzone regularnie od roku 2005 przez WCS we współpracy z rządem Sudanu Południowego potwierdzają istnienie znaczącej, choć z wolna malejącej populacji gatunków fauny, przy czym odnotowują ze zdziwieniem, że liczące 1,3 miliona stada antylop na południowym wschodzie kraju pozostają nienaruszone.

Zamieszkiwane przez tak liczne zwierzęta tereny to stepy, wysokie płaskowyże o stromych stokach, lesiste i trawiaste sawanny, tereny zalewowe nad Nilem i bagna. Występują tu gatunki endemiczne, jak kob białouchy i kob nilowy, współżyjące ze słoniami, żyrafami, elandami, antylopami Derbiego, oryksami, lwami, likaonami, bawołami przylądkowymi i topi (zwanymi lokalnie tiangami). Niewiele dziś wiadomo o populacji kobów białouchych i tiangów, których migracje przed wojną domową należały do największych.

W roku 2006 prezydent Sudanu Południowego ogłosił, że władze uczynią wszystko dla ochrony i rozpowszechniania wiedzy o florze i faunie regionu oraz że zrobią wszystko co leży w zakresie ich możliwości, by zmniejszyć skutki pożarów, nielegalnego wywożenia odpadów i zanieczyszczania wód bieżących i gruntowych. Jak we wszystkich krajach rozwijających się, środowisku zagraża rozwój gospodarki i uprzemysłowienie.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Koleje[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Kolej w Sudanie Południowym.

W południowym Sudanie istnieje 248-kilometrowy odcinek wąskotorowych linii kolejowych. Szlak prowadzi od leżącego w północnym Sudanie miasta Babanosa poprzez miasto Uwajl aż do stacji końcowej w Wau. Stolica kraju nie posiada połączeń kolejowych. Istnieją propozycje połączenia Dżuby z kolejami w Kenii i Ugandzie oraz z miastem Wau.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Głównym lotniskiem Sudanu Południowego jest Dżuba. Lotnisko to ma regularne połączenia pasażerskie z Nairobi (Kenia), Entebbe (Uganda), Addis Abebą (Etiopia), Kairem (Egipt) oraz Chartumem (Sudan). Na lotnisku siedzibę mają miejscowe linie lotnicze. Oprócz Dżuby w Południowym Sudanie regularne połączenia pasażerskie są prowadzone z Malakal, Wau oraz Rumbek. Oprócz tego na terenie kraju istnieje wiele nieutwardzonych lotnisk, z których największymi są Nimule i Akobo.

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Na terenie kraju znajduje się mniej niż 100 km dróg asfaltowych[11]. Obecnie jest w budowie odcinek drogi o długości 192 km między Dżubą a Nimule, czyli biegnącej od stolicy Sudanu Południowego do granicy z Ugandą[12]. Budowa finansowana jest przez United States Agency for International Development (USAID).

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Koncesje na wydobycie ropy w Sudanie (2004)

Sudan Południowy eksportuje drewno na rynki międzynarodowe. Znajdują się tu plantacje drzew tekowych. Gospodarka Sudanu Południowego jest silnie uzależniona od rolnictwa. Produkuje się tu m.in. bawełnę, orzeszki ziemne, sorgo, trzcinę cukrową, banany i papaje.

Główne surowce naturalne kraju to: ropa naftowa, ruda żelaza, rudy miedzi, rudy chromu, rudy cynku, wolfram, srebro i złoto.

Ropa naftowa[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka Sudanu Południowego zależna jest od produkcji ropy naftowej. Kraj produkuje prawie 500 tys. baryłek dziennie, a z eksportu ropy naftowej pochodzi aż 98 proc. jego PKB[13]. Większość ropy trafia na rynek chiński. Obecnie są plany wybudowania rafinerii na terenie państwa, co miałoby umożliwić rozwój gospodarczy i pozwoliło uniezależnić się od przemysłu Sudanu Północnego[14].

Od momentu uzyskania niepodległości toczą się nieustanne spory z Sudanem, przez który rurociągami ropa naftowa jest transportowana do portu w Port Sudanie. Rządy obu krajów nie mogą porozumieć się w sprawie kosztów tranzytu, do tego stopnia że 29 stycznia 2012 rząd w Dżubie postanowił zatrzymać wydobycie ropy[15]. W tym samym czasie uzgodniono porozumienie z rządem Kenii w sprawie budowy rurociągu do portu Lamu[16]. Według założeń ropociąg ma zostać zbudowany w ciągu 11 miesięcy.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Struktura etniczna[edytuj | edytuj kod]

Południowy Sudan zamieszkuje około 60 grup etnicznych[17].

Religia[20][21][edytuj | edytuj kod]

Języki[edytuj | edytuj kod]

Sudan Południowy jest zamieszkany przez ponad 200 grup etnicznych, większość języków używanych przez te plemiona jest znana jedynie kilku tysiącom użytkowników. Językiem urzędowym jest język angielski, a do 9 lipca 2011 roku był nim również arabski. W powszechnym użyciu jest potoczny język arabski, a wokół Dżuby jego miejscowa wersja będąca językiem pidżynowym. Wśród języków plemiennych najpopularniejszy jest język dinka, którego używają 2–3 miliony ludzi. Kolejne pod względem popularności są nuer i szyllucki. Wszystkie trzy należą do zachodnionilotyckich. Wśród wschodnionilotyckich najpowszechniej używane są bari i lotukijski.

Większość dzieci poniżej 13. roku życia nie chodzi do szkoły, a 84% kobiet nie potrafi pisać.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Najwyższym aktem prawnym obowiązującym w Sudanie Południowym jest Tymczasowa Narodowa Konstytucja Sudanu[22] i Tymczasowa Narodowa Konstytucja Sudanu Południowego z roku 2005[23]. Na czele Sudanu Południowego stoi prezydent, który jest jednocześnie głową państwa, szefem rządu i naczelnym dowódcą Ludowej Armii Wyzwolenia Sudanu. John Garang był pierwszym dowódcą SPLA i prezydentem do momentu swojej śmierci 30 lipca 2005 roku, jego następcą został Salva Kiir Mayardit i pełni ten urząd do dziś. Po uzyskaniu niepodległości wiceprezydentami republiki byli kolejno Riek Machar i James Wani Igga. Inicjatywa ustawodawcza znajduje się w rękach rządu i jednoizbowego parlamentu. Konstytucja gwarantuje niezależność sądownictwa, przewiduje także istnienie Sądu Najwyższego.

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Sudan Południowy, z racji braku dostępu do morza, dysponuje dwoma rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi oraz siłami powietrznymi[24]. Uzbrojenie sił lądowych Sudanu Południowego składało się w 2014 roku z m.in.: 110 czołgów, 250 opancerzonych pojazdów bojowych, 24 dział samobieżnych oraz 15 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[24]. Siły powietrzne Sudanu Południowego z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 9 samolotów transportowych oraz 9 śmigłowców[24].

Wojska Sudanu Południowego w 2014 roku liczyły 210 tys. żołnierzy zawodowych (brak rezerwistów). Według rankingu Global Firepower (2014) siły zbrojne Sudanu Południowego stanowią 90. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 545 mln dolarów (USD)[24].


Sytuacja humanitarna[edytuj | edytuj kod]

Sudan Południowy to jedno z państw o najgorszych wskaźnikach zdrowotnych społeczeństwa. Umieralność dzieci do lat 5 wynosi 112 na 1000[25], natomiast umieralność rodzących matek wynosi 2053,9 na 100 000 żywych urodzeń i jest najwyższa spośród wszystkich państw.

Zachorowalność na AIDS jest słabo udokumentowana, lecz ocenia się że wynosi ona około 3,1% populacji kraju[26].

Poważnym zagrożeniem jest także problem głodu związany z wybuchającymi konfliktami wojskowymi. W 1998 roku w zachodniej części kraju miała miejsce klęska głodu, gdzie zmarło z tego powodu 70 tys. osób.

Prawie połowa społeczeństwa nie ma dostępu do wody pitnej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. CIA. "Africa:: South Sudan".
  2. Polska długa nazwa w formie podanej przez MSZ [1]
  3. Jonah Fisher: South Sudan gets new government. BBC News, United Kingdom, 23 X 2005. [dostęp 7 XII 2008].
  4. Reuters News: Southern Sudan fragile peace. Thomson Reuters Foundation, 27 V 2008. [dostęp 7 XII 2008].
  5. http://forsal.pl/artykuly/530115,sudan_poludniowy_duze_problemy_najmlodszego_panstwa_swiata_analiza_i_zdjecia.html
  6. Metz, Helen Chapin, ed. Sudan: A Country Study. The Turkiyah, 1821-85 Washington: GPO for the Library of Congress, 1991.
  7. Głosują obrazkami. Nowe państwo w Afryce? (pol.). tvn24.pl. [dostęp 2011-02-07].
  8. South Sudan backs independence – results (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 2011-02-07].
  9. UN welcomes South Sudan as 193rd member (ang.). BBC News, 14 lipca 2011. [dostęp 2011-07-14].
  10. South Sudan Becomes African Union's 54th Member (ang.). Voice of America, 28 lipca 2011. [dostęp 2011-07-31].
  11. Sabina Waszczuk "Nowe państwo w Afryce" Express Bydgoski 11 lipca 2011
  12. USAID and South Sudan launch $225 million tarmacing of Juba-Nimule Road
  13. Sudan Południowy – duże problemy najmłodszego państwa świata. (pol.). Forsal.pl. [dostęp 2011-07-12].
  14. Vincent Trivett: Oil-Rich South Sudan Has Hours To Choose Between North Sudan, China And The U.S.. 8 July 2011.
  15. Sudan Południowy zakręca kurek z ropą!. [dostęp 2012-02-01].
  16. Sudan Południowy i Kenia porozumiały się w sprawie budowy rurociągu. [dostęp 2012-02-01].
  17. http://www.unsudanig.org/library/mapcatalogue/south/data/population/SS_0132_Ethnic_Groups_A4_20091224_300_1.pdf
  18. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/od.html
  19. Joshua Project. "South Sudan – People Groups".
  20. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-14].
  21. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-14].
  22. Interim National Constitution of the Republic of Sudan, 2005.
  23. Interim Constitution of Southern Sudan of 2005.
  24. 24,0 24,1 24,2 24,3 South Sudan (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-07].
  25. podawana jest również umieralność na poziomie jednego dziecka na siedmiu (do ukończenia 5 roku życia)
  26. Southern Sudan has unique combination of worst diseases in the world – Sudan Tribune: Plural news and views on Sudan

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
na temat Sudanu Południowego