5 Dywizja Strzelców Polskich (WP na Wschodzie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 5 Dywizji Strzelców Polskich WP na Wschodzie. Zobacz też: 5 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty z numerem 5.
5 Dywizja Strzelców Polskich
5odznaka 5 Dywizja Syberyjska.jpg
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1920
Tradycje
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały Brygada Syberyjska
30 Poleska Dywizja Piechoty
Dowódcy
Pierwszy płk Kazimierz Rumsza
Działania zbrojne
Wojna domowa w Rosji
Organizacja
Podporządkowanie Armia Polska we Francji
Rodzaj wojsk Piechota
Żołnierze Dywizji Syberyjskiej w czasie transportu Koleją transsyberyjską, zima 1919/1920
Pociąg pancerny Dywizji Syberyjskiej mjr. W. Czumy, 1918 r.
Walerian Czuma

5 Dywizja Strzelców Polskich (5 DSP) – wielka jednostka piechoty, wchodząca organizacyjnie w skład Armii Polskiej we Francji, zorganizowana na Syberii i tam, w okresie od stycznia 1919 do stycznia 1920, walcząca w wojnie domowej w Rosji.

Spis treści

[edytuj] Geneza

Po wybuchu rewolucji październikowej w 1917 w Rosji, na całym obszarze tego państwa zaczęły powstawać oddziały wojskowe walczące z bolszewikami. Polacy przebywający na terenie imperium rosyjskiego również przystąpili do tworzenia własnych formacji wojskowych. Jeszcze pod koniec 1917 zaczęły powstawać niewielkie, ochotnicze oddziały. Pierwszy zorganizował się legion omski, później semipałatyński i irkucki. Rok później, w Omsku powołano Polski Komitet Wojenny zajmujący się werbunkiem ochotników oraz organizacją szkoły oficerskiej i podoficerskiej. Jego delegatury powstały w kilkunastu syberyjskich miastach, m.in. Omsku, Nowonikołajewsku, Tomsku i Irkucku. Akcją wojskową na Syberii kierował mjr Walerian Czuma, weteran II Brygady Legionów Polskich. W szczytowym okresie dywizja liczyła około 16.500 żołnierzy[1].

[edytuj] Działalność

W rezultacie 25 stycznia 1919 powstała 5 Dywizja Strzelców Polskich[a] w składzie trzech pułków piechoty, batalionu szturmowego, pułku ułanów, pułku artylerii, batalionu inżynieryjnego, służby sanitarnej i taborów - łącznie niemal 12 tys. żołnierzy. Na jej czele stanął płk Kazimierz Rumsza. Organizacyjnie dywizja należała wraz z 4 Dywizją Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego (działającą na południu Rosji) do Armii Polskiej we Francji gen. Józefa Hallera. Do szeregów Dywizji Syberyjskiej masowo garnęli się Polacy - dawni jeńcy z armii austriackiej i niemieckiej, jak też miejscowi ochotnicy, często zesłańcy polityczni bądź ich potomkowie. Dywizja od samego początku przystąpiła do walki z oddziałami komunistycznymi, wspomagając rosyjskie wojska kontrrewolucyjne admirała Aleksandra Kołczaka, Korpus Czechosłowacki i wojska Ententy. Do jej głównych zadań należała ochrona strategicznie ważnej Kolei Transsyberyjskiej na prawie tysiąckilometrowym odcinku od Nowonikołajewska przez Aczyńsk, Krasnojarsk do stacji Klukwiennaja. W tym celu wykorzystywała cztery pociągi pancerne o nazwach: "Kraków", "Warszawa", "Poznań" i "Poznań II" (zdobyty na bolszewikach). Ciekawostką jest fakt, że po rzece Ob pływało kilka uzbrojonych statków z polskimi załogami. Obok walk dywizja prowadziła też działalność kulturalno-oświatową wśród żołnierzy i miejscowej polskiej ludności. Przy poszczególnych oddziałach istniały biblioteki, teatry i gospody żołnierskie. Instruktorzy oświatowi Dywizji prowadzili wykłady z historii i literatury polskiej, a także naukę czytania i pisania. Opieką otaczano działające w syberyjskich miastach polskie drużyny harcerskie. Z okazji świąt narodowych organizowano akademie i wieczornice. Wydawano polską prasę.

Od jesieni 1919 – wskutek wielkiej ofensywy bolszewickiej – Dywizja wycofywała się na wschód jako tylna straż pozostałych "białych" wojsk, powstrzymując nieprzyjacielski pościg. Jej marszowi w głąb Syberii towarzyszyły ciężkie walki w trudnych warunkach syberyjskiej zimy, m.in. w okolicach stacji kolejowych Tutalskaja, Litwinowo i Tajga. W styczniu 1920, po nawiązaniu tajnych kontaktów między Korpusem Czechosłowackim i bolszewikami, 5 Dywizja Strzelców Polskich została otoczona i musiała skapitulować koło stacji kolejowej Klukwiennaja (120 km na wschód od Krasnojarska).

[edytuj] Epilog

Większość polskich żołnierzy została wzięta do niewoli i następnie skierowana do katorżniczej pracy w bardzo złych warunkach, w związku z czym bardzo wielu z nich zmarło. Ci, którzy przeżyli bolszewicką niewolę, wrócili do Polski dopiero po podpisaniu w marcu 1921 traktatu ryskiego kończącego wojnę polsko-bolszewicką 1919/1920 Natomiast blisko tysiąc oficerów i żołnierzy nie uznało faktu kapitulacji i – podzieliwszy się na małe oddziałki – przebiła się na własną rękę do Irkucka. Stamtąd przez Mongolię i Mandżurię dotarli na wybrzeże Morza Japońskiego. Tam ocalali polscy żołnierze (ponad 900) i ok. 300 osób cywilnych, na czele których stanął b. dowódca Dywizji płk K. Rumsza, zaokrętowali się na pokład brytyjskiego parowca. Po blisko 3-miesięcznej podróży morskiej, 1 lipca 1920 dotarli do Gdańska. Zgłosili się oni do walki z bolszewikami w kraju, w związku z czym sformowano z nich batalion strzelców i Legię Oficerską. Potem, gdy do oddziału dołączyło ok. 5 tys. ochotników z Kalisza, Kutna, Łodzi i Włocławka, została utworzona brygada piechoty, zwana – Brygadą Syberyjską.

W styczniu 1921 brygada została przeformowana w Dywizję Syberyjską, a w październiku tego roku przemianowana na 30 Dywizję Piechoty.

Zmarli i pomordowani żołnierze Dywizji Syberyjskiej byli chowani m.in. na cmentarzu w Krasnojarsku (400 ofiar). W syberyjskim mieście zachowanymi mogiłami zajmuje się obecnie miejscowa Polonia.

Information icon.svg Osobny artykuł: 30 Poleska Dywizja Piechoty.

30 DP kontynuowała tradycje Dywizji Syberyjskiej, a jej pułki piechoty:

[edytuj] Organizacja

Organizacja 5 DSP[2]

  • 1 Pułk Strzelców (płk Ludwik Bołdok)
  • 2 Pułk Strzelców (płk Ludwik Kadlec)
  • 3 Pułk Strzelców (płk Kogutnicki)
  • Batalion kadrowy (ppłk Brzeziński-Dunin)
  • Batalion szturmowy (kpt. Dojan-Miszewski)
  • 1 Pułk Ułanów (ppłk Konrad Piekarski)
  • 5 Pułk Artylerii Polowej Lekkiej (płk Skirgiełło-Jacewicz)
  • Batalion Inżynieryjny (kpt Ignacy Świerszczewski)

Skład pułku strzelców[3]

  • 3 bataliony
    • każdy: 3 kompanie po 150 żołnierzy
  • batalion karabinów maszynowych
    • 4 kompanie po 6 karabinów maszynowych i 100 żołnierzy
  • kompania zwiadu pieszego:
    • 2 karabiny maszynowe i 100 żołnierzy
    • oddział zwiadu konnego: 2 lekkie karabiny maszynowe i 60 żołnierzy
  • kompania łączności
  • pluton saperów
  • kompania sztabowa

Skład pułku ułanów: 4 szwadrony po 150 szabel

Skład pułku artylerii: 6 baterii po 4 działa

[edytuj] Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ 5 DSP nazywana była też "Dywizją Syberyjską"

Przypisy

  1. ↑ Kazimierz Krajewski Nie tylko Dowborczycy Biuletyn IPN Nr. 1-2 2009
  2. ↑ H. Bagiński, op.cit., s. 558
  3. ↑ H. Bagiński, op.cit., s. 557

[edytuj] Bibliografia

  • Księga chwały piechoty, praca zbiorowa, Warszawa 1992, reprint wydania z 1939 r.
  • Witold Jarno, 1 Dywizja Strzelców Armii Generała Hallera, 2006, ISBN: 83-88679-55-4.
  • Ochotnik, Stanisław Bohdanowicz, ISBN: 83-88288-28-3
  • Henryk Bagiński, Wojsko Polskie na Wschodzie 1914-1920, Warszawa 1990, reprint wydania z 1921.
  • Tygodnik Ilustrowany 24 lipca 1920r. str. 590.
p • d • e
Piechota II RP
Dywizje piechoty

1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21G • 22G • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 1 DLB • 2 DLB • 1 DSP • 4 DSP • 5 DSP • DOchotn.
Rezerwowe
dywizje piechoty

33 • 35 • 36 • 38 • 39 • 41 • 44 • 45 • 48 • 50 • 55 • 60
Brygady piechoty

I • II • III • IV • V • VI • VII • VIII • IX • X • XI • XII • XIII • XIV • XV • XVI • XVII • XVIII • XIX • XX • XXI • XXII • XXIII • XXIV • XXV • XXVI • XXVII • XXVIII • XXIX • XXX • XXXI • XXXII • XXXIII • XXXIV • XXXV • XXXVI • XXXVII • XXXVIII • XXXIX • XL • I BRez. • VII BRez. • BSyb.
Pułki piechoty

1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21 • 22 • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 31 • 32 • 33 • 34 • 35 • 36 • 37 • 38 • 39 • 40 • 41 • 42 • 43 • 44 • 45 • 46 • 47 • 48 • 49 • 50 • 51 • 52 • 53 • 54 • 55 • 56 • 57 • 58 • 59 • 60 • 61 • 62 • 63 • 64 • 65 • 66 • 67 • 68 • 69 • 70 • 71 • 72 • 73 • 74 • 75 • 76 • 77 • 78 • 79 • 80 • 81 • 82 • 83 • 84 • 85 • 86 • 1 psph • 2 psph • 3 psph • 4 psph • 5 psph • 6 psph • 1 mps • 2 mps
Rezerwowe
pułki piechoty

93 • 94 • 95 • 96 • 97 • 98 • 114 • 115 • 116 • 133 • 134 • 135 • 144 • 145 • 146 • 154 • 155 • 156 • 159 • 163 • 164 • 165 • 178 • 179 • 180 • 182 • 183 • 184 • 201 • 202 • 203 • 204 • 205 • 206 • 207 • 208 • 209 • 210 • 216
Bataliony piechoty

bstoł. • 1 bs • 2 bs • 3 bs • b.ckm t. A • b. ckm t. B • 1 b.ckm • 2 b.ckm • bmor. • 1 mbs • 2 mbs
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=5_Dywizja_Strzelców_Polskich_(WP_na_Wschodzie)&oldid=30884484”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach