5 Dywizja Strzelców Polskich (WP na Wschodzie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 5 Dywizji Strzelców Polskich WP na Wschodzie. Zobacz też: 5 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty z numerem 5.
5 Dywizja Strzelców Polskich
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1920
Tradycje
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały Brygada Syberyjska
30 Poleska Dywizja Piechoty
Dowódcy
Pierwszy płk Kazimierz Rumsza
Działania zbrojne
Wojna domowa w Rosji
Organizacja
Podporządkowanie Armia Polska we Francji
Rodzaj wojsk Piechota
Żołnierze Dywizji Syberyjskiej w czasie transportu Koleją transsyberyjską, zima 1919/1920
Pociąg pancerny Dywizji Syberyjskiej mjr. W. Czumy, 1918 r.
Walerian Czuma

5 Dywizja Strzelców Polskich [1] (5 DSP) – wielka jednostka piechoty, wchodząca organizacyjnie w skład Armii Polskiej we Francji, zorganizowana na Syberii i tam, w okresie od stycznia 1919 do stycznia 1920, walcząca w wojnie domowej w Rosji.

Spis treści

[edytuj] Geneza

Po wybuchu rewolucji październikowej w 1917 w Rosji, na całym obszarze tego państwa zaczęły powstawać oddziały wojskowe walczące z bolszewikami. Polacy przebywający na terenie imperium rosyjskiego również przystąpili do tworzenia własnych formacji wojskowych. Jeszcze pod koniec 1917 zaczęły powstawać niewielkie, ochotnicze oddziały. Pierwszy zorganizował się legion omski, później semipałatyński i irkucki. Rok później, w Omsku powołano Polski Komitet Wojenny zajmujący się werbunkiem ochotników oraz organizacją szkoły oficerskiej i podoficerskiej. Jego delegatury powstały w kilkunastu syberyjskich miastach, m.in. Omsku, Nowonikołajewsku, Tomsku i Irkucku. Akcją wojskową na Syberii kierował mjr Walerian Czuma, weteran II Brygady Legionów Polskich. W szczytowym okresie dywizja liczyła około 16.500 żołnierzy[2].

[edytuj] Działalność

W rezultacie 25 stycznia 1919 powstała 5 Dywizja Strzelców Polskich w składzie trzech pułków piechoty, batalionu szturmowego, pułku ułanów, pułku artylerii, batalionu inżynieryjnego, służby sanitarnej i taborów - łącznie niemal 12 tys. żołnierzy. Na jej czele stanął płk Kazimierz Rumsza. Organizacyjnie dywizja należała wraz z 4 Dywizją Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego (działającą na południu Rosji) do Armii Polskiej we Francji gen. Józefa Hallera. Do szeregów Dywizji Syberyjskiej masowo garnęli się Polacy - dawni jeńcy z armii austriackiej i niemieckiej, jak też miejscowi ochotnicy, często zesłańcy polityczni bądź ich potomkowie. Dywizja od samego początku przystąpiła do walki z oddziałami komunistycznymi, wspomagając rosyjskie wojska kontrrewolucyjne admirała Aleksandra Kołczaka, Korpus Czechosłowacki i wojska Ententy. Do jej głównych zadań należała ochrona strategicznie ważnej Kolei Transsyberyjskiej na prawie tysiąckilometrowym odcinku od Nowonikołajewska przez Aczyńsk, Krasnojarsk do stacji Klukwiennaja. W tym celu wykorzystywała cztery pociągi pancerne o nazwach: "Kraków", "Warszawa", "Poznań" i "Poznań II" (zdobyty na bolszewikach). Ciekawostką jest fakt, że po rzece Ob pływało kilka uzbrojonych statków z polskimi załogami. Obok walk Dywizja prowadziła też działalność kulturalno-oświatową wśród żołnierzy i miejscowej polskiej ludności. Przy poszczególnych oddziałach istniały biblioteki, teatry i gospody żołnierskie. Instruktorzy oświatowi Dywizji prowadzili wykłady z historii i literatury polskiej, a także naukę czytania i pisania. Opieką otaczano działające w syberyjskich miastach polskie drużyny harcerskie. Z okazji świąt narodowych organizowano akademie i wieczornice. Wydawano polską prasę.

Od jesieni 1919 – wskutek wielkiej ofensywy bolszewickiej – Dywizja wycofywała się na wschód jako tylna straż pozostałych "białych" wojsk, powstrzymując nieprzyjacielski pościg. Jej marszowi w głąb Syberii towarzyszyły ciężkie walki w trudnych warunkach syberyjskiej zimy, m.in. w okolicach stacji kolejowych Tutalskaja, Litwinowo i Tajga. W styczniu 1920, po nawiązaniu tajnych kontaktów między Korpusem Czechosłowackim i bolszewikami, 5 Dywizja Strzelców Polskich została otoczona i musiała skapitulować koło stacji kolejowej Klukwiennaja (120 km na wschód od Krasnojarska).

[edytuj] Epilog

Większość polskich żołnierzy została wzięta do niewoli i następnie skierowana do katorżniczej pracy w bardzo złych warunkach, w związku z czym bardzo wielu z nich zmarło. Ci, którzy przeżyli bolszewicką niewolę, wrócili do Polski dopiero po podpisaniu w marcu 1921 traktatu ryskiego kończącego wojnę polsko-bolszewicką 1919/1920 Natomiast blisko tysiąc oficerów i żołnierzy nie uznało faktu kapitulacji i – podzieliwszy się na małe oddziałki – przebiła się na własną rękę do Irkucka. Stamtąd przez Mongolię i Mandżurię dotarli na wybrzeże Morza Japońskiego. Tam ocalali polscy żołnierze (ponad 900) i ok. 300 osób cywilnych, na czele których stanął b. dowódca Dywizji płk K. Rumsza, zaokrętowali się na pokład brytyjskiego parowca. Po blisko 3-miesięcznej podróży morskiej, 1 lipca 1920 dotarli do Gdańska. Zgłosili się oni do walki z bolszewikami w kraju, w związku z czym sformowano z nich batalion strzelców i Legię Oficerską. Potem, gdy do oddziału dołączyło ok. 5 tys. ochotników z Kalisza, Kutna, Łodzi i Włocławka, została utworzona brygada piechoty, zwana – Brygadą Syberyjską.

W styczniu 1921 brygada została przeformowana w Dywizję Syberyjską, a w październiku tego roku przemianowana na 30 Dywizję Piechoty.

Zmarli i pomordowani żołnierze Dywizji Syberyjskiej byli chowani m.in. na cmentarzu w Krasnojarsku (400 ofiar). W syberyjskim mieście zachowanymi mogiłami zajmuje się obecnie miejscowa Polonia.

Information icon.svg Osobny artykuł: 30 Poleska Dywizja Piechoty.

30 DP kontynuowała tradycje Dywizji Syberyjskiej, a jej pułki piechoty:

[edytuj] Organizacja

Organizacja 5 DSP[3]

  • 1 Pułk Strzelców (płk Ludwik Bołdok)
  • 2 Pułk Strzelców (płk Ludwik Kadlec)
  • 3 Pułk Strzelców (płk Kogutnicki)
  • Batalion kadrowy (ppłk Dunin-Brzeziński)
  • Batalion szturmowy (kpt. Dojan-Miszewski)
  • 1 Pułk Ułanów (płk Piekarski)
  • 5 Pułk Artylerii Polowej Lekkiej (płk Skirgiełło-Jacewicz)
  • Batalion Inżynieryjny (kpt Ignacy Świerszczewski)

Skład pułku strzelców[4]

  • 3 bataliony
    • każdy: 3 kompanie po 150 żołnierzy
  • batalion karabinów maszynowych
    • 4 kompanie po 6 karabinów maszynowych i 100 żołnierzy
  • kompania zwiadu pieszego:
    • 2 karabiny maszynowe i 100 żołnierzy
    • oddział zwiadu konnego: 2 lekkie karabiny maszynowe i 60 żołnierzy
  • kompania łączności
  • pluton saperów
  • kompania sztabowa

Skład pułku ułanów: 4 szwadrony po 150 szabel

Skład pułku artylerii: 6 baterii po 4 działa

Przypisy

  1. ↑ 5 DSP nazywana była też "Dywizją Syberyjską".
  2. ↑ Kazimierz Krajewski Nie tylko Dowborczycy Biuletyn IPN Nr. 1-2 2009
  3. ↑ H. Bagiński, op.cit., s. 558
  4. ↑ H. Bagiński, op.cit., s. 557

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Bibliografia

  • Księga chwały piechoty, praca zbiorowa, Warszawa 1992, reprint wydania z 1939 r.
  • Witold Jarno, 1 Dywizja Strzelców Armii Generała Hallera, 2006, ISBN: 83-88679-55-4.
  • Ochotnik, Stanisław Bohdanowicz, ISBN: 83-88288-28-3
  • Henryk Bagiński, Wojsko Polskie na Wschodzie 1914-1920, Warszawa 1990, reprint wydania z 1921.
  • Tygodnik Ilustrowany 24 lipca 1920r. str. 590.
p • d • e
Piechota II RP
Dywizje piechoty

1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21G • 22G • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 1 DLB • 2 DLB • 1 DSP • 4 DSP • 5 DSP • DOchotn.
Rezerwowe
dywizje piechoty

33 • 35 • 36 • 38 • 39 • 41 • 44 • 45 • 48 • 50 • 55 • 60
Brygady piechoty

I • II • III • IV • V • VI • VII • VIII • IX • X • XI • XII • XIII • XIV • XV • XVI • XVII • XVIII • XIX • XX • XXI • XXII • XXIII • XXIV • XXV • XXVI • XXVII • XXVIII • XXIX • XXX • XXXI • XXXII • XXXIII • XXXIV • XXXV • XXXVI • XXXVII • XXXVIII • XXXIX • XL • I BRez. • VII BRez. • BSyb.
Pułki piechoty

1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21 • 22 • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 31 • 32 • 33 • 34 • 35 • 36 • 37 • 38 • 39 • 40 • 41 • 42 • 43 • 44 • 45 • 46 • 47 • 48 • 49 • 50 • 51 • 52 • 53 • 54 • 55 • 56 • 57 • 58 • 59 • 60 • 61 • 62 • 63 • 64 • 65 • 66 • 67 • 68 • 69 • 70 • 71 • 72 • 73 • 74 • 75 • 76 • 77 • 78 • 79 • 80 • 81 • 82 • 83 • 84 • 85 • 86 • 1 psph • 2 psph • 3 psph • 4 psph • 5 psph • 6 psph • 1 mps • 2 mps
Rezerwowe
pułki piechoty

93 • 94 • 95 • 96 • 97 • 98 • 114 • 115 • 116 • 133 • 134 • 135 • 144 • 145 • 146 • 154 • 155 • 156 • 159 • 163 • 164 • 165 • 178 • 179 • 180 • 182 • 183 • 184 • 201 • 202 • 203 • 204 • 205 • 206 • 207 • 208 • 209 • 210 • 216
Bataliony piechoty

bstoł. • 1 bs • 2 bs • 3 bs • b.ckm t. A • b. ckm t. B • 1 b.ckm • 2 b.ckm • bmor. • 1 mbs • 2 mbs
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=5_Dywizja_Strzelc%C3%B3w_Polskich_(WP_na_Wschodzie)&oldid=26014710”
Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Drukuj lub eksportuj
Narzędzia
W innych językach