Arthur Koestler

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Arthur Koestler (ur. 5 września 1905 w Budapeszcie, zm. 3 marca 1983 w Londynie) – angielski pisarz i dziennikarz, pochodzenia węgierskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Koestler był z pochodzenia zasymilowanym Żydem. Był poliglotą. Już w wieku 10 lat płynnie mówił po węgiersku (po matce), niemiecku (używany przez rodzinę), angielsku i francusku. Znał także jidysz, aby rozmawiać z dziadkiem. Później w Palestynie i ZSRR opanował hebrajski i rosyjski. Wykształcenie inżynierskie zdobył w Wiedniu. Był pracownikiem koncernu Ullsteina. Jako dziennikarz przebywał w Palestynie, ZSRR i Hiszpanii.

W Berlinie w 1931 wstąpił do partii komunistycznej i został agentem Kominternu, lecz opuścił je w 1938. W 1932 roku zadenuncjował na tajnej policji Nadieżdę Smirnową, która w wyniku donosu została skazana na śmierć[1]. Był świadkiem głodowej śmierci milionów ludzi podczas wielkiego głodu na Ukrainie, lecz za sprawą ideologii udało mu się zinterpretować fakty nie jako narodową tragedię, lecz krok wprzód w ewolucji ludzkości. Uważał, że konający na ulicach z głodu ludzie są „wrogami ludu, którzy wolą żebrać niż pracować”. Sądził, wraz z mieszkającym z nim w Charkowie fizykiem Aleksandrem Weissbergiem-Cybulskim, że zniszczenie wsi ukraińskiej godzi się z ogólną historią postępu ludzkości. Koestler opuścił ZSRR w 1933 r., a na jego pożegnanie Weissberg na stacji powiedział: „Cokolwiek by się działo, wysoko dzierż sztandar Związku Radzieckiego!”[2].

Rozczarowanie do komunizmu zrelacjonował w The God That Failed w 1950. Swoje przeżycia jako nazistowskiego więźnia przedstawił w Scum of the Earth (1941).

Pod koniec życia zainteresował się parapsychologią. W testamencie przeznaczył fundusze na utworzenie uniwersyteckiej katedry parapsychologii w Edynburgu. Był członkiem Stowarzyszenia Dobrowolnej Eutanazji.

W 1976 u Koestlera zdiagnozowano chorobę Parkinsona, a trzy lata później przewlekłą białaczkę limfatyczną w jej stadium terminalnym. Wraz z żoną w 1983 roku w Londynie popełnił samobójstwo.

Jego najgłośniejszą powieścią była Darkness at Noon (Ciemność w południe), poświęcona wielkiej czystce w ZSRR w latach 1934-1939, wydana w 1940 (polskie wydanie na emigracji w 1949). Stanowi ona próbę analizy psychologicznej samooskarżania się w trakcie moskiewskich procesów pokazowych okresu wielkiego terroru. Jej główny bohater – Rubaszow – wysokiej rangi bolszewik uwięziony w trakcie wielkiej czystki decyduje się na publiczne kłamliwe samooskarżanie się w imię dobra partii komunistycznej i jej dziejowej misji. Postać Rubaszowa była wzorowana na autentycznych postaciach tego okresu – łączy w sobie elementy osobowości i zachowania Karola Radka, Nikołaja Bucharina i Jurija Piatakowa. Psychologiczna analiza Koestlera (który osobiście represji nie doświadczył) zawarta w powieści była kwestionowana przez autentycznych więźniów tego okresu (Aleksander Weissberg-Cybulski, Gustaw Herling-Grudziński i in.).

W 1998 roku popiersie Koestlera zostało usunięte z budynku Uniwersytetu w Edynburgu po ujawnieniu gwałtów, których się dopuścił[3].

W 2009 roku w Budapeszcie na Lövölde tér postawiono pomnik pamięci pisarza autorstwa Imre Varga. Koestler do 11 roku życia mieszkał w pobliżu, na Szív utca; w 2005 roku przyznano mu pośmiertnie tytuł zasłużonego obywatela miasta.

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. The Cultural Cold War Frances Stonor Saunders, 2013, The New Press, s. 51 ISBN 978-1-59558-914-9.
  2. Skrwawione ziemie Timothy Snyder, 2011, Świat Książki, s. 76 ISBN 978-83-7799-456-6.
  3. Arthur Koestler: The Homeless Mind  David Cesarani,1998, Heinemann, ISBN 0-434-11305-0