Małżonkowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Mąż)
Skocz do: nawigacja, szukaj

Małżonkowie – osoby, które zawarły małżeństwo: mąż (mężczyzna) lub żona (kobieta). W legislacjach wszystkich państw małżonków mogą stanowić jeden mężczyzna i jedna kobieta (małżonkowie monogamiczni). W niektórych państwach zalegalizowano małżeństwo osób tej samej płci (małżeństwo jednopłciowe, małżeństwo homoseksualne). W niektórych krajach legalne są również małżeństwa poligamiczne i wówczas małżonków stanowią: jeden mąż z wieloma żonami (wielożeństwo, poligynia) lub rzadziej jedna żona z wieloma mężami (wielomęstwo, poliandria).

Termin współmałżonek oznacza relację jednego z małżonków wobec drugiego[1]. Po owdowieniu mąż to wdowiec, a żona to wdowa. Po rozwodzie małżonkowie to eksmałżonkowie lub rozwodnicy.

Małżonkowie w Biblii[edytuj | edytuj kod]

Mąż w Biblii[edytuj | edytuj kod]

Według Starego Testamentu, mąż to mężczyzna żyjący z kobietą w związku małżeńskim. W Biblii odpowiedniki tego słowa — hebrajski (’isz) i grecki (anér) — oznaczają "człowieka; mężczyznę"[2][3]. W odniesieniu do męża używane są także inne słowa hebrajskie: ’adòn ("pan"), bá‛al ("właściciel; pan") oraz réa‛ ("towarzysz; przyjaciel")[4][5]. W Izraelu "mężem" nazywano również mężczyznę zaręczonego, a jego narzeczoną określano mianem "żony"[6][7].

W czasach patriarchów mąż i ojciec był kapłanem oraz sędzią swej rodziny, a w całych dziejach opisanych w Biblii nieodmiennie cieszył się głębokim szacunkiem[8][9][10][11][12].

Żona w Biblii[edytuj | edytuj kod]

Według Biblii, żoną jest kobieta pozostająca z mężczyzną w związku małżeńskim. Hebrajski wyraz ’iszszáh (dosł. "żeński człowiek") odnosi się zarówno do "kobiety", jak i do "żony", którą nazywano też "własnością męża"[13]. Greckie słowo γυνή (gyné) także może oznaczać "żonę" oraz ogólnie "kobietę".

Pochodzenie wyrazu "żona"[edytuj | edytuj kod]

Żona - słowo staropolskie "żonąć", 'gnać', 'zająć', 'pędzić', 'porwać'. Mówiono: "pasterze żoną trzody z pastwisk", – "śmierć tak dobrego jak złego jedną drogą żenie", – "wicher deszcz żenie", – "rzeka z gór żenie" (rwie, płynie raptownie)[14].

Interpretacje[edytuj | edytuj kod]

  • Lechici - u pierwszych Lechitów powstał wyraz "żona", oznaczający niewiastę porwaną, pochwyconą, przygnaną w małżeństwo (obyczaj u dawnych Słowian). Stanowisko kobiety i żony w dawnej Polsce było takie samo, jak u ludów zachodniej Europy, różniące się w pojęciach od obyczaju Słowian wschodnich i południowych.
  • Kronikarze średniowieczni - tak opisują przybycie Dobrawy czeskiej w 965 roku do Gniezna: "Książę Mieczysław, panowie polscy i wszystkie stany wyszły na jej spotkanie i witały ją z niezwykłą wspaniałością i wystawą. Znakomite niewiasty i panny polskie, dla jej uczczenia, z rozkazu księcia zgromadziły się w Gnieźnie, przystrojone w klejnoty, złoto, srebro i inne ozdoby". Gdy cesarz Otton III przybywał w 1001 roku do Gniezna, był od "panów, niewiast znakomitych i ich córek, którym Bolesław (Chrobry) śpiesznie gromadzić się kazał, przyjęty z wielką czcią i należnym dostojeństwu jego okazem. Cesarz nawzajem pełen uprzejmości witał ich mile i podziwiał bogate stroje i ozdoby rozmaitych stanów, pełne złota, kamieni drogich i pereł klejnoty, w których panie i znakomite niewiasty świetnie i okazale wystąpiły".
  • Władysław Chomętowski w opracowaniu z 1872 roku pt. "Stanowisko praktyczne dawnych niewiast", skreślił kilka ciekawych życiorysów dawnych matron, niepospolitej dzielności żon i kobiet. Mieliśmy dość liczne przykłady podobnych niewiast nietylko w stanie ziemiańskim.
  • Władysław Łoziński w dziele "Patrycjat i mieszczaństwo lwowskie" (wydanie 2-gie, str. 225) przedstawił z dokładnością historyka ciekawy rys mieszczki lwowskiej z XVI wieku, Anny Łąckiej, która jako wdowa, utrzymuje we Lwowie "wielki sklep korzenny, handluje małmazją, robi tranzakcje z kupcami angielskimi o sukna, aby je wywozić do Multan, sprowadza ze Wschodu tureckie kożuchy, gospodaruje sama w majątku swoim ziemskim Karowie. Dziś na wsi przy roli, jutro za ladą sklepową, pojutrze w podróży do Krakowa, dokąd wyprawia towar folwarcznymi końmi, albo do Lublina, gdzie ma termin sądowy. Na wszystko ma czas, wszystkiego dogląda własnem okiem, utrzymuje stosunki handlowe nietylko z Anglikami ale i z Włochami i Niemcami, rozpisuje listy bardzo rozumne na wszystkie strony świata, zostawia doskonałe rachunki i tak zw. auszugi kupieckie, ściga żwawo dłużników i opędza się sprytnie swoim wierzycielom".

Szukać żony, nazywano w mowie staropolskiej: "szukać przyjaciela dozgonnego". W tym wyrażeniu, jak twierdzi Władysław Łoziński, "zawiera się myśl całkowitego zrównania, bez którego niema zupełnej spólności i zupełnego szczęścia w małżeństwie".

  • Jan Chryzostom Pasek w swoich pamiętnikach z pobytu w Danii opowiada o Dunkach, że "w afektach nie są tak powściągliwe jak Polki – kiedyśmy im mówili, że to tak szpetnie, u nas tego i żona przy mężu nie uczyni... Dostawszy sekutnicę, nieraz mąż ślubował księdzem zostać, jeżeliby go z nią Pan Bóg rozłączył". Pasek notuje, że "Smogorzew puściłem przez arendę na rok paniej Gołuchowskiej Wojciechowej, wdowie grzecznej i tam poszła zamąż za p. Tomasza Olszanowskiego". Z samodzielnością niewiast polskich spotykamy się w różnych czasach i na różnych polach.
  • W końcu XVIII w. teatr narodowy w Warszawie zostawał pod dyrekcją i był przedsiębiorstwem znakomitej artystki Truskolaskiej[15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło małżonek w Wikisłowniku
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło żona w Wikisłowniku
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło mąż w Wikisłowniku

Przypisy

  1. współmałzonek. sjp.pwn.pl. [dostęp 2012-11-02].
  2. Oz 2:16, przyp. w NW
  3. Rz 7:2, Int
  4. Rdz 18:12; 20:3
  5. Jer 3:20
  6. Mt 1:18-20
  7. Pwt 22:23, 24
  8. Rdz 31:31, 32
  9. Hi 1:5
  10. 1Pt 3:5, 6
  11. Pwt 21:18-21
  12. Est 1:10-21
  13. Iz 62:4
  14. Zygmunt Gloger, Encyklopedia staropolska ilustrowana, Warszawa 1900, t. 4, s. 515
  15. Zob. op.cit. Gloger Z., Encyklopedia...