Małżeństwo osób tej samej płci

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sytuacja prawna osób homo-biseksualnych na świecie
Sytuacja prawna osób homo- i biseksualnych na świecie

Kontakty homoseksualne legalne

     Małżeństwo osób tej samej płci

     Rejestrowane związki partnerskie lub konkubinaty

     Uznawanie małżeństw osób tej samej płci zawartych za granicą

     Ograniczone uznawanie małżeństw osób tej samej płci na poziomie federalnym

     Związki jednopłciowe nieuznawane prawnie

Kontakty homoseksualne nielegalne

     Ograniczenie swobody wypowiedzi

     De jure nielegalne, de facto nie wszczyna się postępowania

     Kara więzienia

     Dożywotnie pozbawienie wolności

     Kara śmierci

Tajwańskie małżeństwo po buddyjskiej ceremonii ślubnej.
Kanadyjczycy Mathieu Chantelois i Marcelo Gomez po cywilnej ceremonii ślubnej.

Małżeństwo osób tej samej płci, małżeństwo jednopłciowe, małżeństwo homoseksualne lub równość małżeństw (ang. marriage equality)[1] – prawne i społeczne usankcjonowanie związku dwóch osób tej samej płci wiążący je analogicznie do małżeństwa kobiety i mężczyzny. Możliwość zawarcia uznanego prawnie małżeństwa osób tej samej płci wprowadzono w 20 państwach. W niektórych z tych państw lub ich jurysdykcjach polityczno-administracyjnych małżeństwa par osób jednej płci są jedynie uznawane, lecz nie udzielane.

Małżeństwo homoseksualne może zapoczątkować nowe formy poligamii[2]. W marcu 2013 r. Boris Dittrich, działacz gejowski, były holenderski parlamentarzysta, zapowiedział, że logicznym i nieuniknionym następstwem legalizacji małżeństw jednopłciowych będzie legalizacja małżeństw grupowych[3].

Spis treści

Zarys historyczny

Termin „homoseksualizm” pochodzi z XIX wieku, jednak historia związków osób tej samej płci, jak i samego homoseksualizmu, sięga początków ludzkości. Stosunek społeczeństwa do homoseksualizmu i formalnych związków par jednopłciowych jest zależny od miejsca i czasów – począwszy od pełnej akceptacji i integracji, poprzez neutralność i tolerancję, po nieuznawanie, dyskryminację, prześladowanie i fizyczną eksterminację[4]. Jedne z najstarszych nawiązań do homoseksualizmu sięgają czasów prehistorycznych[5][6].

Według badań historycznych Johna Boswella, związki tej samej płci zawierano formalnie w doryckiej Krecie (VII wiek p.n.e.), starożytnym Rzymie i w pierwszych wspólnotach chrześcijańskich. John Boswell w swojej książce „Same-Sex Unions in Premodern Europe” opisał adelphopoiesis jako formę małżeństwa homoseksualnego. Jego interpretacja została skrytykowana przez innych naukowców[7][8].

Wraz z rosnącymi problemami ekonomicznymi i politycznymi niektóre mniejszości etniczne lub społeczne stawały się celem ataków dla cesarstwa rzymskiego i bizantyjskiego[9]. Również wzrost wpływu chrześcijaństwa zmienił postrzeganie społeczne na związki homoseksualne z akceptacji w prześladowanie[10]. W 342 roku Konstancjusz II wraz z Konstansem zakazali zawierania małżeństw pomiędzy osobami tej samej płci i egzekucję osób pozostających w nim osobom[11][12][13].

W czasach wiktoriańskich w Wielkiej Brytanii oraz USA wobec kobiet żyjących razem w przyjaźni przez całe życie, używano nazwy "bostońskie małżeństwo". Związki nie miały zwykle charakteru seksualnego[14], jednak część z nich była związkami romantycznymi, np. panie z Llangollen i inne pary[15].

Koncepcja małżeństw osób tej samej płci powróciła po wydarzeniach Stonewall (1969), początkowo na gruncie religijnym, następnie jako przedmiot rozstrzygnięć sądowych. Pierwszy publiczny ślub osób tej samej płci został przeprowadzony przez Troya Perry’ego, twórcę Metropolitarnej Wspólnoty Kościelnej, w USA w 1969. Małżeństwo nie miało mocy prawnej. W 1970 Metropolitalna Wspólnota Kościelna wszczęła pierwszy na świecie proces sądowy mający na celu zalegalizowanie małżeństw osób tej samej płci. Proces został przegrany, podobnie jak inne, inicjowane następnie przez pary jednopłciowe. Przykładowo wymienić można sprawy: Baker vs Nelson (Minnesota, 1971), gdzie para homoseksualna dowodziła, że brak możliwości zawarcia przez nią związku małżeńskiego jest sprzeczny z konstytucyjną zasadą równego traktowania. W procesie Jones vs Hallahan (Kentucky, 1973) żeńska para argumentowała, iż brak legalizacji małżeństw jednopłciowych zaprzecza prawu wolności praktykowania przez nią religii. W sprawie Horton vs Timmers (Ohio, 1975) sąd stwierdził, że małżeństwo musi składać się z osób przeciwnej płci. Podobne sprawy rozpatrywały również europejskie sądy, np. w 1987 w Katalonii proces wszczęła para gejów. Od powyższych rozstrzygnięć różniły się wyroki sądu w Holandii (1988 i 1989), który odmówił rozstrzygnięcia, czy prawa człowieka zostały naruszone i orzekł, iż uchylenie dyskryminujących przepisów leży w gestii Stanów Generalnych[16].

Pierwszym nowożytnym państwem, które zalegalizowało małżeństwa osób tej samej płci, była Holandia a wydarzenie miało miejsce 1 kwietnia 2001. Obecnie małżeństwa osób tej samej płci są uznawane w 20 krajach świata, pośród których największe to Brazylia i Stany Zjednoczone (uznawane we wszystkich stanach wyrokiem sądu najwyższego[17][18][19], zawierane w niektórych).

Stan obecny

Status prawny

Uznanie

Niektóre państwa i jednostki terytorialne zniosły warunek odmienności płci osób pragnących zawrzeć małżeństwo. Na dzień 18 lipca 2013 państwa uznające małżeństwa tej samej płci zamieszkiwało około 1,004,809,015 osób[20]. Państwa, które udzielają i uznają małżeństwa zawierane przez osoby tej samej płci to (chronologicznie):

Honorowanie

Małżeństwa tej samej płci uznają, ale nie udzielają następujące państwa:

  •  Izrael (2006)
  •  Aruba (2007) – tylko małżeństwa zawarte na terytorium Holandii
  •  Antyle Holenderskie (2007) – tylko małżeństwa zawarte na terytorium Holandii
  •  Meksyk (2010) – wszystkie stany uznają małżeństwa zawarte w stanach, w których legalnie można zawrzeć takie związki
  •  Stany Zjednoczone (2013, uznawane wyrokiem Sądu Najwyższego[17][18][19]) – rząd federalny uznaje małżeństwa zawarte w stanach, w których legalnie można zawrzeć takie związki
  •  Malta (2014)

Brak uznania

Na świecie większość państw nie uznaje małżeństw osób tej samej płci, jednak niektóre jednoznacznie ich zakazują. Europejskie kraje, w których konstytucja ogranicza małżeństwo do par przeciwnej płci (*przy czym Węgry i Chorwacja uznają rejestrowane związki partnerskie):

Podstawy

Konstytucje państw

W niektórych krajach Konstytucje odnoszą się do małżeństw osób tej samej płci. Konstytucja Polski nie zawiera żadnego postanowienia odnoszącego się do innych niż małżeństwo kobiety i mężczyzny związków cywilnych[83][84][85]. Wspomina ona jedynie o małżeństwie jako związku kobiety i mężczyzny będącym "pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej".

Art. 18.
Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej.

Konstytucja RP

Inne akty prawne

W Anglii i Walii małżeństwo osób tej samej płci jest ustanowione aktem parlamentu "Marriage (Same Sex Couples) Act" z 2013.

W Polsce, zgodnie z art. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżeństwo może zawrzeć jedynie kobieta i mężczyzna[86], Kodeks cywilny i Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawierają żadnego postanowienia odnoszącego się do innych niż małżeństwo kobiety i mężczyzny związków cywilnych.

Debaty nad uznaniem

Kraje

Obecnie publiczne debaty nad uznaniem, udzielaniem i umożliwianiem zawarcia małżeństwa parom osób tej samej płci toczą się w następująch krajach:

Marsz poparcia małżeństw osób tej samej płci w San Francisco w 2004

Argumenty za

Stanowisko zwolenników równouprawnienia mniejszości seksualnych opiera się na założeniu, że każdy człowiek ma prawo do miłości, jak też do samodzielnego wyboru obiektu miłości[114]. Ustanawiana przez państwo instytucja małżeństwa nie powinna być ograniczana przez wpływy ideologiczno-religijne, lecz musi uwzględniać potrzeby wszystkich obywateli – również homoeksualnych. Zwolennicy równouprawnienia zwracają uwagę na fakt, że małżeństwo jako sakrament lub analogiczna instytucja religijna różni się substancjalnie od małżeństwa cywilnego. Utożsamianie tych dwóch bytów prawnych jest zdaniem niektórych osób, główną przyczyną niechęci dla małżeństw osób tej samej płci. Inną przyczyną niechęci względem równouprawnienia mniejszości seksualnych jest brak wiedzy seksuologicznej i powszechnie panujące homofobiczne uprzedzenia[115].

Argument prawa do założenia rodziny

Zwolennicy twierdzą, że również pary osób tej samej płci, pomimo ograniczonej możliwości zrodzenia wspólnego potomstwa, są w stanie wychowywać wspólnie dzieci (np. jednego z małżonków lub adoptowane – zobacz więcej: Rodzicielstwo LGBT). Tym samym uważają, że związek osób tej samej płci może pełnić funkcje wychowawcze jak małżeństwo osób heteroseksualnych. Jednocześnie zwraca się uwagę na małżeństwa osób przeciwnej płci, które pozostają bezdzietne (z wyboru lub powodów biologicznych), a więc nie służą prokreacji[116].

Argument równouprawnienia

Zwolennicy umożliwienia zawierania małżeństw parom tej samej płci uważają, iż orientacja seksualna nie powinna ograniczać praw obywateli lub dyskryminować ich[117][118][119][120]. Zwolennicy uważają, że związki osób tej samej płci powinny być uznane, w tym samym lub podobnym stopniu, co związki osób różnej płci[121] Odmawianie prawa do zawarcia małżeństwa stygmatyzuje rodziny osób jednopłciowych jako gorsze i wysyła wiadomość społeczeństwu, że ich dyskryminacja miałaby być uzasadniona[116][122].

Argumenty etyczne i pomyślności obywateli

Środowisko naukowe jest zgodne, że negatywny wpływ nierównego traktowania osób hetero- i homoseksualnych ma negatywny wpływ na funkcjonowanie psychiczne i społeczne osób homoseksualnych, jak również reszty społeczeństwa, zwłaszcza ich rodzin[123]. Ich zdaniem, niechęć względem prawnego uznania związków tej samej płci prowadzi do trwałego poczucia wykluczenia i napiętnowania mniejszości seksualnych, jak i tych, którzy są uważani o bycie członkami mniejszości seksualnej. Psychologowie aktywnie wspierają równouprawnienie osób homoseksualnych i heteroseksualnych. Swoją postawę opierają na wynikach badań, które stwierdzają brak różnic między jakością związków tworzonych przez osoby homoseksualne i heteroseksualne, zdolnością do wychowywania dzieci przez te osoby, jak i brak różnic w ich zdrowiu psychicznym[124][125].

Argument praktycznych problemów

Zdaniem zwolenników potrzebne jest uregulowanie wielu kwestii, z którymi często spotykają się pary jednopłciowe. Mowa jest tu o takich prawach i obowiązkach jak[126][127][128][129]:

  • automatyczna wspólnota majątkowa między partnerami,
  • prawo do odwiedzin w szpitalu chorego partnera lub partnerki oraz informacji o jego lub jej stanie zdrowia,
  • prawo do otrzymania dokumentacji o stanie zdrowia partnera lub partnerki,
  • prawo o decydowaniu w kwestii dalszego leczenia partnera lub partnerki w przypadku ciężkiej choroby,
  • prawo do odbioru korespondencji partnera lub partnerki,
  • prawo do odbioru wynagrodzenia za pracę partnera lub partnerki,
  • prawo do wspólnego opodatkowania partnerów lub partnerek,
  • prawo do ubiegania się wspólnie o przyznanie kredytu,
  • obowiązek alimentacyjny,
  • prawo do renty bądź emerytury po zmarłym partnerze lub partnerce,
  • prawo do odmowy składania zeznań przeciwko partnerowi lub partnerce,
  • prawo do dziedziczenia ustawowego po zmarłym partnerze lub partnerce,
  • prawo do organizowania pochówku partnera lub partnerki,
  • prawo do reprezentacji partnera lub partnerki, np. przy wypożyczaniu książek i rezerwacji biletów
  • prawo do wspólnego najmu: w razie śmieci jednego z partnerów lub jednej z partnerek, żyjący partner lub partnerka mogą przejąć najem,
  • prawo do bycia traktowanymi jako osoby spokrewnione więzami emocjonalnymi

Niektóre z tych praw, które przysługują stabilnym związkom osób różnej płci teoretycznie mogłyby być rozwiązane dzięki umowom prawnym i notarialnym, lecz w praktyce te umowy są skomplikowane, drogie, czasochłonnenie i bywają zwykle honorowane, a ich moc prawna jest bardzo ograniczona[130]

Argumenty ekonomiczne

 Osobne artykuły: Pink dollarGay-friendly.
Korzyści dla obywateli

Osoby LGBT jako obywatele swoich krajów, i na ich rzecz płacący podatki, powinny być traktowane w adekwatny sposób do osób heteroseksualnych. Wiele z formalności teoretycznie rozwiązałby notariusz, jednak te deklaracje są relatywnie drogie i często bezwartościowe (pozbawione mocy prawnej lub niehonorowane)[130]. Są one także związane z wysokimi opłatami bądź podatkiem, z których zwolnieni są małżonkowie, bez względu na to czy posiadają potomstwo, czy nie[131].

Korzyści dla kraju

Według Richarda Floridy wysoki poziom tolerancji przyciąga ludzi twórczych oraz umożliwia im publiczne funkcjonowanie. Amerykański ekonomista posługuje się wskaźnikiem nazywanym „Gay Index”, czyli odsetkiem osób jawnie deklarujących orientację homoseksualną. W miastach gdzie poziom tolerancji jest wyższy rozwój nauki i przemysłu jest większy[132]. Wyższy jest też poziom turystyki i przychodów z podatku, w związku z imigracją osób LGBT do tych miejsc[133] Poseł Robert Biedroń ostrzegł, że wiele osób homoseksualnych emigruje z Polski z powodu dyskryminacji przez polski system prawny, przez co Polska traci obywateli i kapitał ludzki[134]. Pamela Sposito w swoim badaniu polskiej emigracja potwierdziła, że homofobia w Polsce jest jednym z głównych przyczyn emigracji z Polski[135][136].

Argumenty religijne

 Osobny artykuł: Religie a homoseksualizm.
Ideologiczne

Religijni zwolennicy wprowadzenia związków partnerskich twierdzą, że podstawowym celem małżeństwa jest stworzenie społecznej i prawnej platformy dla wzajemnej miłości i wzajemnego wsparcia małżonków. Funkcje rodzicielskie i wychowawcze w małżeństwie lub są dobrowolne i zazwyczaj nie obejmują całego okresu trwania małżeństwa, a prawa jakie posiadają małżonkowie w większości nie zależą od faktu posiadania dzieci[137].

Poparcie kościołów i wiernych

Kościoły państwowe m.in.: Danii, Holandii, Islandii, Szwecji, USA i Kanady błogosławią małżeństwa zarówno tej samej, jak i różnej płci. Zwiększa się też akceptacja wspólnot religijnyc wobec osób homoseksualnych, np. w Stanach Zjednoczonych wzrosło ono w latach 2006-2012 z 37 do 48% w stosunku do członków wspólnot i z 18% do 26% w stosunku do duchownych[138]. Poziom poparcia dla małżeństw osób tej samej płci rośnie wśród wyznawców religii, np. 70% katolików w USA popiera małżeństwa osób tej samej płci, przy czym młodsi (18-29) członkowie kościoła są statystycznie bardziej otwarci na tę ideę (85%), niż osoby powyżej 65 roku życia (57%)[139].

Historyczne

John Boswell w swojej książce „Same-Sex Unions in Premodern Europe” opisał adelphopoiesis, chrześcijaństwo małżeństwo duchowe między osobami tej samej płci, jako formę małżeństwa homoseksualnego[7][8].

Argument poparcia społecznego

 Osobny artykuł: Gay-Straight Alliance.

Związki partnerskie są uznawane w państwach otwartych, a zmiany społeczne są bardzo dynamiczne na korzyść możliwości zawierania małżeństw przez osoby tej samej płci, np. w Stanach Zjednoczonych poparcie dla związków osób tej samej płci wynosiło w roku 2006 – 37%, a w 2012 – 53%[140]. W podobnym czasie, w Polsce poparcie dla małżeństw osób tej samej płci wzrosło w latach 2005- 2013 z 22%[141] do 30%[142].

Zarzuty wobec fałszywej argumentacji przeciwników

Opisywane są także przykłady przedstawiania fałszywych argumentów przez przeciwników małżeństw homoseksualnych[143][144]. Na przykład gubernator Indiany Mike Pence stwierdził, że legalizacja takich małżeństw hamuje wzrost gospodarczy, czego nie potwierdzają zebrane dane statystyczne[145], oraz inne kwestie[146].

Argumenty przeciw

Argument nazwy

Kontrowersje wzbudza nazywanie związku osób tej samej płci małżeństwem. W generalnym ujęciu antropologicznym, którego wyrazem jest dotychczasowe prawo państwowe, m.in. w USA[147] lub w Polsce, małżeństwo jest związkiem mężczyzny i kobiety[148].

Argument prokreacji

Przeciwnicy stoją na stanowisku, że związek osób tej samej płci nie spełnia wymogów małżeństwa, gdyż skierowane jest ono ze swej natury do zrodzenia i wychowania potomstwa. Według przeciwników małżeństw jednopłciowych, naturalny i optymalny rozwój dzieci na płaszczyźnie emocjonalnej, jak i społecznej, zapewnia miłość i opieka wychowawcza ojca i matki[116].

Argumenty religijne

 Osobny artykuł: Religie a homoseksualizm.
Ideologiczne

Doktryna religijna kościoła katolickiego, islamu, judaizmu ortodoksyjnego, Świadków Jehowy[149], bahaizmu, hinduizmu i wielu sekt indyjskich głosi, iż małżeństwo jest uświęconym przez Boga związkiem kobiety i mężczyzny lub mężczyzny i kilku kobiet (islam). Jako przykład tych religii, Kościół katolicki jest przeciwny wprowadzaniu regulacji prawnych, zwłaszcza dotyczących osób tej samej płci. Związek ten zarezerwowany jest, zgodnie z nauką tego kościoła, dla kobiety i mężczyzny oraz głównie w celach prokreacji[150]. Kongregacja Nauki Wiary kościoła katolickiego w dokumencie z 2003 oświadczyła, że małżeństwo zostało powołane przez Stwórcę[151].

Nazewnicze

Według anglikańskiego arcybiskupa Yorku w Wielkiej Brytanii, Johna Sentamu: /nie/ jest rolą państwa definiowanie czym jest małżeństwo. Zostało ono ustalone w tradycji i historii /jako związek mężczyzny i kobiety/ i nie można tego zmieniać w ciągu jednego dnia, niezależnie od tego, jak potężną władzą się dysponuje. Arcybiskup, który aprobuje związki partnerskie osób tej samej płci, przeciwstawił się jednocześnie nazywaniu ich małżeństwem, określając to próbą zmiany języka angielskiego. W apelu do rządu brytyjskiego stwierdził, że ministrowie nie mogą poprawiać (ang. overrule) Biblii i tradycji[152].

Ceremonialne

Kościoły (np. katolicki) lub inne wyznania uważają małżeństwo za ceremonię religijną[116].

Nastawienie społeczne

Stowarzyszenia naukowe

Antropolodzy związani z Amerykańskim Towarzystwem Antropologicznym w 2004 przedstawili wnioski swoich badań w następującym oświadczeniu:

Wyniki badań antropologicznych nad gospodarstwami domowymi, stosunkami pokrewieństwa i rodziną, jakie były przeprowadzone na różnych kulturach, przez więcej niż okres jednego wieku, nie dostarczają żadnego wsparcia dla poglądu, iż cywilizacja lub zdolność do przeżycia społeczeństwa zależy od małżeństwa utrzymywanego wyłącznie jako instytucji heteroseksualnej. Antropologiczne badania raczej popierają tezę, iż szeroki wachlarz różnych typów rodzin, w tym rodzin opartych o związki osób tej samej płci, może przyczyniać się do stabilizacji i humanizacji społeczeństw.

— Amerykańskie Towarzystwo Antropologiczne, 2004[153]

Również członkowie Amerykańskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego, określają prawo do małżeństwa jako fundamentalne prawo człowieka bez względu na orientację seksualną:

Ponieważ małżeństwo jest podstawowym prawem człowieka i indywidualnym wyborem każdej osoby uznajemy, że państwo nie może w negatywny sposób ingerować w pary osób tej samej płci, które zdecydowały się zawrzeć związek małżeński i powinno oferować im pełną równość praw i obowiązków poprzez możliwość zawarcia takiego związku.

— Amerykańskie Towarzystwo Psychoanalityczne, 1997[154]

Starania o legalizację cywilnych małżeństw tej samej płci poparło również Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne:

Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne popiera wprowadzenie małżeństw osób tej samej płci z wszystkimi prawami, przywilejami i obowiązkami, które ono niesie i sprzeciwia się jakimkolwiek ograniczeniom w przyznawaniu tych samych praw, przywilejów i obowiązków.

— Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, 2005[155]

Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne opowiedziało się za eliminacją dyskryminacji prawnej osób będących w związkach homoseksualnych w praktyce terapeutycznej, badaniach i edukacji:

Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne bierze na siebie rolę lidera w walce z jakąkolwiek dyskryminacją prawną związków osób tej samej płci. Jednocześnie, Towarzystwo aktywnie zachęca psychologów do eliminacji tej dyskryminacji w praktyce terapeutycznej, badaniach i edukacji („Ethical Principles,” 2002, p. 1063). Towarzystwo będzie zapewniać naukowe źródła informacji w społecznej dyskusji związanej z orientacją seksualną i małżeństwami osób tej samej płci.

— Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne, 2004[156]

Podobne do wyżej wymienionych organizacji stanowisko zajęli socjologowie zrzeszeni w Amerykańskim Towarzystwie Socjologicznym, którzy ograniczanie definicji małżeństwa do związku kobiety i mężczyzny nazywają celową dyskryminacją osób homoseksualnych:

  • W związku z faktem, że Amerykańskie Towarzystwo Socjologiczne (ASA) zrzesza socjologów badających m.in. kwestie związane z płcią i genderem, seksualnością, rodziną, dziećmi, religią, kulturą i społecznymi systemami nierówności oraz ich konsekwencjami,
  • w związku z faktem, że celem ASA jest rozwój socjologii jako dyscypliny naukowej i profesji służącej dobru społecznemu,
  • w związku z faktem, że poprawka konstytucyjna definiująca małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny celowo dyskryminuje lesbijki i gejów, jak również ich dzieci i osoby będące pod ich opieką, przez odmowę dostępu do ochrony, przywilejów i obowiązków przyznawanych automatycznie parom małżeńskim,
  • uważając, że oficjalne uzasadnienie proponowanej poprawki oparte jest na uprzedzeniach, a nie badaniach naukowych,
  • biorąc pod uwagę, że badania socjologiczne wielokrotnie pokazały, że systemy nierówności niszczą dobro społeczne,
  • stwierdzamy co następuje: Amerykańskie Towarzystwo Socjologiczne mocno sprzeciwia się proponowanej poprawce konstytucyjnej definiującej małżeństwo jako związek między mężczyzną a kobietą.
— Amerykańskie Towarzystwo Socjologiczne, 7 kwietnia 2004[157]

Ogół społeczeństwa

Ludzie młodsi i lepiej wykształceni stosunkowo częściej popierają małżeństwa tej samej płci. W niektórych państwach część sondaży pokazało, że większość osób popiera legalizację małżeństw jednopłciowych[158].

Według badania PBS przeprowadzonego w Polsce w październiku 2013 i zleconego przez Kampanię Przeciw Homofobii i "Gazetę Wyborczą", 40% badanych osób jest dziś w Polsce za prawem do związków partnerskich dla osób homoseksualnych, poziom akceptacji małżeństw jednopłciowych wyniósł 30%, natomiast 17% Polaków popiera adopcję przez pary tej samej płci[159]

W wielu krajach organizowane są akcje społeczne uświadamiające obywateli o sytuacji osób homoseksualnych. Ma to na celu skonsolidowanie poparcia społeczeństwa na rzecz reform prawnych równouprawniających osoby homoseksualne i związki osób tej samej płci.

W Stanach Zjednoczonych prowadzone są kampanie "Freedom to Marry", "Marriage Equality USA" i innych organizacji równościowych mających na celu szerzenie zrozumienia dla sytuacji osób homoseksualnych. W Polsce podczas światowego dnia "wychodzenia z szafy" 11 października 2013, grupa ochrony praw człowieka "Miłość nie wyklucza" ogłosiła inicjatywę zmierzającą do ustanowienia małżeństw tej samej płci w Polsce, z równią praw, włączając adopcję[160][161][162].

Orzecznictwa sądowe

W marcu 2012 Europejski Trybunał Praw Człowieka powtórzył swoje stanowisko z czerwca 2010, że Europejska konwencja praw człowieka nie wymaga od rządów państw członkowskich wprowadzenia małżeństw homoseksualnych[163].

Duchowni i teologowie

Stosunek duchownych do małżeństw osób tej samej płci bardzo różni się w zależności od religii, a także denominacji.

Buddyzm

Buddyści zen popierają małżeństwa osób tej samej płci[164]. 6 marca 2014 poparcie dla małżeństw jednopłciowych ogłosił też przywódca duchowy buddyzmu XIV Dalajlama Tenzin Gjaco[165].

Chrześcijaństwo

W 2010 roku Benedykt XVI nazwał małżeństwa jednopłciowe najbardziej podstępnym i największym zagrożeniem dla obecnego świata[166]. W 2013 roku szef Papieskiej Rady Rodziny oświadczył: przyznajmy prawa cywilne związkom nierodzinnym[167], a małżeństwa jednopłciowe są błogosławione m.in. w większości państw Europy przez niektóre Kościoły protestanckie i starokatolickie[168], a także przez Ewangelicko-Luterański Kościół w Kanadzie[169], Kościół Episkopalny w Stanach Zjednoczonych[170] czy Zjednoczony Kościół Chrystusa[171]. W lutym 2011 roku 240 niemieckojęzycznych katolickich teologów z uniwersytetów wyraziło poparcie dla większego respektowania związków jednopłciowych[172].

Hinduizm

Hinduizm stoi zwykle w opozycji do uznania par osób tej samej płci, poza liberalnymi hinduistami[173].

Islam

Główne wyznania muzułmańskie opierają się uznaniu par osób tej samej płci[174], jednak liberalne odłamy islamu akceptują[175][176] i błogosławią małżeństwa osób tej samej płci[177].

Judaizm

Małżeństwa homoseksualne są akceptowane przez konserwatywnych żydów w USA[178] oraz reformowane i liberalne odłamy judaizmu[179], które błogosławią małżeństwa osób tej samej płci[180], jednak sprzeciwiają się ich uznaniu przywódcy judaizmu ortodoksyjnego[181]

Odniesienie się państwa

Demonstracja walczących o prawa mniejszości seksualnych w 2005 w Madrycie

Ustawa o małżeństwach

Hiszpania

W styczniu 2004 po wygranych wyborach premier José Luis Rodríguez Zapatero potwierdził chęć legalizacji małżeństw osób tej samej płci w Hiszpanii[182]. 1 października 2004 rząd zatwierdził projekt ustawy i przesłał go do parlamentu. Ostateczne uchwalenie ustawy nastąpiło 30 czerwca 2005, ustawa zaś weszła w życie 3 dni później. Król Hiszpanii Juan Carlos okazał wsparcie nowemu prawu podpisując ustawę tego samego dnia, kiedy trafiła ona na jego biurko. Zgodnie z prawem na złożenie podpisu ma 30 dni.

Argentyna

W lipcu 2010 Zgromadzenie Narodowe Argentyny przyjęło ustawę o legalizacji malżeństw osób tej samej płci. Jest to tym samym pierwszy kraj południowoamerykański, w którym związki małżeńskie mogą być zawierane bez względu na płeć małżonków. Ustawa zostało przyjęta pomimo bardzo ostrych protestów i manifestacji politycznych organizowanych przez katolicki Episkopat Argentyny[183]. Prawo argentyńskie nadaje wszystkim małżeństwom te same obowiązki i przywileje, włączając w to możliwość adopcji dzieci przez małżeństwo osób tej samej płci.

Nowa Zelandia

Małżeństwa osób tej samej płci są legalne w Nowej Zelandii od 19 sierpnia 2013 roku. Ustawa zezwalająca na małżeństwa osób tej samej płci została przyjęta przez parlament 17 kwietnia 2013 roku i podpisana przez gubernatora generalnego 19 kwietnia[184][185]

Luksemburg

Parlament przyjął ustawę umożliwiającą zawieranie małżeństw jednopłciowych i adopcję przez nie dzieci 18 czerwca 2014 roku. Prawo wejdzie w życie 1 stycznia 2015 roku[186].

Finlandia

28 listopada 2014 fiński parlament przyjął ustawę dotyczącą małżeństw jednopłciowych. Nowe prawo zrównuje prawa małżeństw jednopłciowych z różnopłciowymi i pozwala im na adopcję dzieci[187]. Prawo wejdzie w życie najwcześniej w 2016[188] lub 2017[189].

Zastępienie związków partnerskich małżeństwami

Norwegia

Małżeństwa osób tej samej płci w Norwegii zalegalizowano w Norwegii 11 czerwca 2008. Prawo weszło w życie 1 stycznia 2009. Projekt zastąpienia dostępnych w kraju rejestrowanych związków partnerskich pojawił się w 2004[190][191]. Norwegia stała się szóstym krajem w świecie i pierwszym skandynawskim z legalnymi małżeństwami jednopłciowymi.

Reforma prawa małżeńskiego

Francja

Francja uznaje małżeństwa osób tej samej płci zawarte poza jej granicami na skutek orzeczenia sądu z 11 lipca 2008 podjętego w sprawie pary jednopłciowej, która zawarła małżeństwo w Holandii[192]. W kwietniu 2013 Senat francuski (po uprzednim przegłosowaniu w Izbie Deputowanych) zatwierdził ustawę obejmującą jednolitym prawem małżeńskim zarówno pary płci przeciwnej, jak i tej samej płci[193]. 17 maja ustawa o małżeństwach osób tej samej płci we Francji została uznana za zgodną z konstytucją, a prezydent Hollande podpisał ją dzień później.

Urugwaj

W kwietniu 2013 Parlament urugwajski zatwierdził nową ustawę o małżeństwie przyznającą takie same uprawnienia do wchodzenia w związki małżeńskie dla obywateli Urugwaju bez względu na płeć osób zawierających małżeństwo. Ustawa weszła w życie 5 sierpnia.

Referendum o statusie małżeństwa

Chorwacja

W maju 2013 inicjatywa obywatelska w Chorwacji zebrała 750 tysięcy podpisów pod wnioskiem o referendum w sprawie wprowadzenia do konstytucji zapisu o tym, iż małżeństwo to związek kobiety i mężczyzny. 1 grudnia 2013 w Chorwacji odbyło się referendum, w którym zostało zadane pytanie:

Quote-alpha.png
Czy jesteś za tym, aby do Konstytucji Republiki Chorwacji wprowadzono przepis, który definiuje małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny?[194]

W referendum ponad 65% głosujących odpowiedziało pozytywnie[195].

Słowacja

W lutym 2015 odbędzie się na Słowacji referendum w sprawie zakazu wprowadzania małżeństw osób tej samej płci. Inicjatorem głosowania jest organizacja Aliancia za rodinu, która zebrała ok. 400 tysięcy podpisów pod wnioskiem o referendum[196].

Irlandia

Referendum w sprawie statusu małżeństwa będzie zorganizowane w Irlandii w maju 2015 z inicjatywy rządu. Pytanie będzie dotyczyło wprowadzenia małżeństw osób tej samej płci. Sondaże wykazują 76% poparcia dla legalizacji[197].

Legalizacja na poziomie lokalnym

Kanada

Prowincje i terytoria Kanady, które zalegalizowały małżeństwa jednopłciowe przed ich legalizacją ogólnokrajową zaznaczono ciemniejszym kolorem.
Pocałunek partnerów po zawarciu małżeństwa osób tej samej płci w Kanadzie.

20 lipca 2005 Kanada zalegalizowała małżeństwa osób tej samej płci na całym swoim terytorium. Przed legalizacją krajową, w latach 2003-2005, legalizacji regionalnej dokonały następujące prowincje i terytoria: Kolumbia Brytyjska, Quebec, Jukon, Manitoba, Nowa Szkocja, Saskatchewan, Nowa Fundlandia i Labrador i Nowy Brunszwik.

Meksyk

Małżeństwa jednopłciowe są legalne w mieście Meksyk (2010) oraz w stanach Quintana Roo (2012) i Coahuila (2014). Małżeństwa te są uznawane w całym kraju. Ustawa zmieniająca definicję małżeństwa w Kodeksie cywilnym na neutralną płciowo w Dystrykcie Federalnym Meksyku została przyjęta w 2009, a zatwierdzona w marcu 2010[198]. 5 sierpnia 2010 meksykański Sąd Najwyższy potwierdził zgodność ustawy z konstytucją kraju, a 10 sierpnia orzekł, że jednopłciowe małżeństwa zawarte na mocy tego prawa muszą być uznawane w całym państwie. 16 sierpnia Sąd podtrzymał prawo małżeństw jednopłciowych do adopcji dzieci. Od 2012 małżeństwa jednopłciowo są także legalne w stanie Quintana Roo[199].

Stany Zjednoczone

Związki cywilne osób tej samej płci w USA

     Małżeństwa osób tej samej płci

     Rejestrowane związki partnerskie przyznające prawa zbliżone do właściwych małżeństwom

     Rejestrowane związki partnerskie przyznające ograniczoną ilość praw

     Uznawanie małżeństw osób tej samej płci zawartych poza terytorium stanu

     Brak uregulowań

Niektóre amerykańskie kościoły jak Unitarian Universalist Association popierają małżeństwa osób tej samej płci błogosławią je w swoich świątyniach.

Małżeństwa osób tej samej płci w USA są legalne w Dystrykcie Kolumbii oraz w trzydziestu pięciu stanach: Massachusetts, Kalifornia, Connecticut, Iowa, Vermont, New Hampshire, Nowy Jork, Waszyngton, Maine, Maryland, Rhode Island, Delaware, Minnesota, New Jersey, Hawaje, Nowy Meksyk, Oregon, Pensylwania, Illinois, Indiana, Oklahoma, Utah, Wirginia, Wisconsin, Kolorado, Nevada, Wirginia Zachodnia, Karolina Północna, Alaska, Idaho, Arizona, Wyoming, Kansas, Montana i Karolina Południowa. W stanie Missouri pary jednopłciowe mogą wziąć ślub w mieście Saint Louis oraz dwóch hrabstwach - Saint Louis i Jackson. Małżeństwa jednopłciowe uznaje także dziesięć plemion Indian amerykańskich.

W Stanach Zjednoczonych w latach 1996-2013 funkcjonowała ustawa Defense of Marriage Act (DOMA). Jej część, która definiowała małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, została uznana za niekonstytucjonalną przez sędziów Sądu Najwyższego i uchylona 26 czerwca 2013.[200].

Poprawki uniemożliwiające zalegalizowanie małżeństw osób tej samej płci obowiązują w stanach: Alabama, Dakota Południowa, Dakota Północna, Georgia, Missisipi, Nebraska, Ohio i Tennessee. Poprawki tego typu zostały uznane za niezgodne z konstytucją w stanach: Teksas, Michigan, Arkansas, Kentucky, Floryda, Luizjana i Missouri, gdzie złożono apelację od wyroku.

25 czerwca 2014 sąd apelacyjny podtrzymał decyzję sądu niższej instancji o niekonstytucyjności zakazu małżeństw jednopłciowych w stanie Utah. Sprawa została skierowana do Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych[201] 6 października 2014 roku Sąd Najwyższy nakazał natychmiastowo udzielać licencji małżeńskich parom tej samej płci w 5 stanach (Indiana, Oklahoma, Utah, Wirginia i Wisconsin). Decyzja została też zastosowana do 6 innych stanów (Kansas, Karolina Południowa, Karolina Północna, Kolorado, Wirginia Zachodnia i Wyoming), które apelowały decyzje sądów niższej instancji w sprawie niekonstytucyjności małżeństw jednopłciowych[59][202]. Dzień po decyzji sądu i w świetle nowych wytycznych prokurator generalny stanu Kolorado nakazał urzędom udzielać parom tej samej płci ślubów, tym samym legalizując małżeństwa jednopłciowe na terenie stanu[60].

6 listopada 2014 roku okręgowy sąd apelacyjny anulował wyroki sądów rejonowych o niekonstytucyjności zakazu małżeństw jednopłciowych w stanach Kentucky, Michigan, Ohio i Tennessee. Ponieważ decyzją tą opinie sądów okręgowych zaczęły się różnic (wcześniej sądy w trzech innych okręgach wydały wyroki podtrzymujące niekonstytucyjność zakazów), strony zapowiedziały apelację do Sądu Najwyższego[203].

24 lutego 2004 prezydent USA, George W. Bush, wezwał do uchwalenia poprawki do konstytucji kraju zakazującej małżeństw par tej samej płci na poziomie federalnym. Senat obradował na ten temat w roku 2004, poprawkę odrzucił. Podobna poprawka została odrzucona w roku 2006.

9 maja 2012 prezydent Barack Obama ogłosił swoje poparcie dla małżeństw jednopłciowych. Jest pierwszym prezydentem USA, który pełniąc urząd poparł legalizację małżeństw osób tej samej płci. Publicznie swoje poparcie ogłosili także: byli prezydenci Bill Clinton[204] i Jimmy Carter[205], byli wiceprezydenci Dick Cheney[206] i Al Gore[207], obecny wiceprezydent Joe Biden[208] oraz byłe pierwsze damy Laura Bush[209] i Hillary Clinton[210]. Były prezydent George H. W. Bush i jego żona Barbara byli świadkami na ceremonii ślubnej dwóch lesbijek, ale żadne z nich publicznie nie poparło małżeństw jednopłciowych[211].

Massachusetts

W Massachusetts małżeństwa par tej samej płci zostały zalegalizowane 18 listopada 2003 na mocy decyzji Sądu Najwyższego Massachusetts w sprawie Goodridge przeciw Departamentowi Zdrowia Publicznego[212]. Orzeczenie weszło w życie 17 maja 2004.

Iowa

30 sierpnia 2007 sąd hrabstwa Polk stanu Iowa wydał wyrok, w którym stwierdził, iż ograniczenie instytucji małżeństwa cywilnego dla par osób tej samej płci jest naruszeniem Konstytucji. Sprawę sądową wniosło i wygrało 6 par homoseksualnych domagających się możliwości zawarcia związków małżeńskich[213]. Mniej niż 24 godziny później doszło do zawarcia pierwszego małżeństwa w historii stanu Iowa przez parę dwóch gejów Seana Fritza oraz Tima McQuillana. Jake się później okazało, para ta jako jedyna uzyskała status małżeństwa, gdyż śluby par osób tej samej płci zostały wstrzymane do czasu zajęcia stanowiska w tej sprawie przez Sąd Najwyższy Iowa[214]. 3 kwietnia 2009 Sąd Najwyższy stanu Iowa podtrzymał decyzję sądu niższej instancji legalizując małżeństwa jednopłciowe na terenie stanu.

Kalifornia
Para gejów trzymających się za ręce podczas marszu poparcia małżeństw osób tej samej płci w San Francisco w 2004.

7 września 2007 senat stanu Kalifornia uchwalił ustawę legalizującą małżeństwa osób tej samej płci, jednakże 12 października tego samego roku, zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami, ustawa została zawetowana przez gubernatora stanu Schwarzeneggera[215], wywodzącego się z Partii Republikańskiej, który już poprzednio zawetował podobną ustawę w 2005.

15 maja 2008 Sąd Najwyższy Kalifornii wydał orzeczenie, w którym stwierdził, iż ograniczanie małżeństwa do związku kobiety i mężczyzny jest dyskryminacją i narusza konstytucję stanu, w ten sposób legalizując małżeństwa osób tej samej płci w Kalifornii. Orzeczenie weszło w życie 14 czerwca 2008[216][217].

Jesienią 2008, przy okazji wyborów prezydenckich, przeprowadzono referendum (Proposition 8) w tej sprawie. Wyborcy zadecydowali o przywróceniu zakazu zawierania małżeństw osób tej samej płci.

W sierpniu 2010 Federalny Sąd Północnego Dystryktu Kalifornii ogłosił wyrok uznający konstytucyjną nielegalność referendum Proposition 8 z 2008. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że Konstytucja USA, zapewniając równą ochronę praw obywateli, nie pozwala na prawne dyskryminowanie jednej grupy obywateli przez inna grupę. Sędzia Walker w uzasadnieniu wyroku powiedział m.in.: „W interesie państwa nie leży forsowanie prywatnych moralnych lub religijnych wierzeń bez uzasadnienia świeckiego celu i powodu”[218].

12 sierpnia 2010 decyzją sądu federalnego w San Francisco zapowiedziano przywrócenie małżeństw osób tej samej płci od 18 sierpnia 2010[219]. 16 sierpnia 2010 sąd apelacyjny zawiesił wykonanie wyroku do czasu rozpatrzenia apelacji.

Od 26 czerwca 2013 w stanie Kalifornia małżeństwa jednopłciowe są ponownie legalne.

Connecticut

10 października 2008 Sąd Najwyższy stanu Connecticut orzekł, że pary tej samej płci powinny mieć prawo zawierać małżeństwa. Sąd orzekł, że pary homoseksualne nie mogą być obiektem dyskryminacji i powinny posiadać takie same prawa jak małżeństwa heteroseksualne[220][221].

Niełatanie luk prawnych

Indie

Prawo cywilne w Indiach jednoznacznie nie zabrania małżeństw jednopłciowych. Co najmniej jedna para lesbijek pobrała się wykorzystując lukę w prawie[222]. Legalizację małżeństw jednopłciowych popiera Partia Zwyczajnego Człowieka[223].

Wyrok sądu

Australia

12 października 2013 r. parlament Australijskiego Terytorium Stołecznego zezwolił na zawieranie związków małżeńskich w tym stanie. Prawo nie dotyczyło jedynie mieszkańców Canberry, ale całego państwa[224]. Jednakże 12 grudnia 2013 r. Australijski Sąd Najwyższy cofnął obowiązujące prawo i unieważnił 27 zawartych małżeństw homoseksualnych[225].

RPA

30 listopada 2004 roku najwyższy sąd apelacyjny RPA orzekł, iż definicję małżeństwa należy rozszerzyć na pary tej samej płci. W odpowiedzi ówczesny rząd wniósł apelację od tej decyzji. 1 grudnia 2005 apelacja została odrzucona przez Sąd Konstytucyjny RPA, który potrzymał swoje orzeczenie i dał rok na rozszerzenie definicji małżeństwa. 14 listopada 2006 parlament RPA zalegalizował małżeństwa osób tej samej płci.

Nepal

22 grudnia 2007 Sąd Najwyższy Nepalu nakazał rządowi tego kraju dopilnowanie przestrzegania obecnie obowiązujących uregulowań prawnych dotyczących mniejszości seksualnych i przyjęcie nowych regulacji dotyczących tej materii. Sąd Najwyższy wezwał m.in. do przestudiowania praw dotyczących małżeństw osób tej samej płci w innych krajach, aby przyjąć odpowiednie uregulowania w państwie[226][227]. 17 listopada 2008 Sąd Najwyższy nakazał legalizację małżeństw osób tej samej płci[228].

Brazylia

Prawo do zawarcia małżeństwa przysługuje wszystkim parom jednopłciowym w Brazylii na mocy orzeczenia brazylijskiej Narodowej Rady Sprawiedliwości z 14 maja 2013, zgodnie z którym brazylijskie urzędy stanu cywilnego nie mogą odmawiać udzielenia ślubu parom homoseksualnym[229].

Znane małżeństwa osób tej samej płci

Jóhanna Sigurðardóttir (druga z prawej) z żoną Jóníną Leósdóttir (po lewej) podczas spotkania z Barbarą i Danilo Türkami.

W wykazie uwzględniono pierwsze małżeństwa osób tej samej płci w danym kraju oraz związki osób opisanych na Wikipedii:

  • 15 listopada 2003 – Kolumbia Brytyjska, Kanada – Ted Nebbeling (były minister rządu Kolumbii Brytyjskiej) oraz Jan Holmberg.
  • 17 maja 2004 – Boston, Massachusetts, USA – Tanya McCloskey i Marcia Kadish, pierwsze małżeństwo osób tej samej płci zawarte w Stanach Zjednoczonych.
  • 11 lipca 2005 – Madryt, Hiszpania – Carlos Baturín i Emilio Menéndez, pierwsze małżeństwo osób tej samej płci w Hiszpanii.
  • 29 stycznia 2007 – Jerozolima, Izrael – Avi i Binyamin Rose, pierwsze zgłoszenie w USC małżeństwa osób tej samej płci w Izraelu. Para wzięła ślub w Kanadzie.
  • 27 czerwca 2010 – Reykjavík, Islandia – Jóhanna Sigurðardóttir (premier Islandii w latach 2009-2013) i Jónína Leósdóttir (pisarka i dramaturg).

Zobacz też

Wikimedia Commons

Bibliografia

Przypisy

  1. Rhode Island – kolejny stan z równością małżeństw. replika-online.pl, 2013-04-26. [dostęp 2013-07-10].
  2. Polygamy. britannica.com.
  3. Dziś małżeństwa homoseksualne, jutro... grupowe?. wprost.pl, marzec 2013.
  4. Colin Spence: Homosexuality: A History. Fourth Estate, 1996. ISBN 1-857-024478.
  5. Margherita Mussi: Earliest Italy: An Overview of the Italian Paleolithic and Mesolithic. Kluwer Academic Publishers, 2002, s. 340, 343-344.
  6. Lauren E. Talalay: The Gendered Sea: Iconography, Gender, and Mediterranean Prehistor. Blackwell, 2005, s. 130-148.
  7. 7,0 7,1 Robin Darling Young: Gay Marriage: Reimagining Church History. [dostęp 2014-01-12].
  8. 8,0 8,1 Jordan, Mark D.: Blessing Same-Sex Unions: The Perils of Queer Romance and the Confusions of Christian Marriage. University of Chicago Press, 2005, s. 134. ISBN 0-226-41033-1.
  9. Justinian Novels 77, 144
  10. M. Hyamson, ed. and tr., Mosaicarum et romanarum legum collatio, London 1913 (reprint Buffalo, 1997), pp. Hyamson, ed and tr, Mosaicarum et romanarum legum collatio, London 1913 (reprint Buffalo, 1997), s. 82-83. (Coll. leg. mos. et rom. 5.3.1-2) (Coll. leg mos. Et Roman 5.3.1-2).
  11. http://ancientrome.ru/ius/library/codex/theod/liber09.htm#7
  12. Imperial Laws and Letters Involving Religion.
  13. Kodeks Teodozjański 9.8.3: „When a man marries and is about to offer himself to men in womanly fashion {quum vir nubit in feminam viris porrecturam), what does he wish, when sex has lost all its significance; when the crime is one which it is not profitable to know; when Venus is changed to another form; when love is sought and not found? We order the statutes to arise, the laws to be armed with an avenging sword, that those infamous persons who are now, or who hereafter may be, guilty may be subjected to exquisite punishment. (ang.).
  14. Ruth loved Naomi as Adam loved Eve (ang.). wouldjesusdiscriminate.org. [dostęp 2013-07-10].
  15. Landazuri, Margaret. "The Bostonians". 50 Years of Merchant-Ivory. Turner Classic Movies. Retrieved January 2, 2014.
  16. Dorota Majka-Rostek: Związki homoseksualne. Studium socjologiczne. Warszawa: 2008, s. 54-55.
  17. 17,0 17,1 http://supreme.justia.com/cases/federal/us/570/12-307/.
  18. 18,0 18,1 http://www.law.cornell.edu/uscode/text/1/7.
  19. 19,0 19,1 http://reason.com/archives/2013/07/10/four-changes-the-doma-ruling-has-wrought.
  20. [Argentyna (41,660,417) + Belgia (11,035,948) + Brazylia (193,946,886) + Kanada (33,476,688) + Dania (5,580,413) + Francja i jej posiadłości (65,350,000) + Islandia (321,857) + Niderlandy (16,788,973) + Nowa Zelandia (4,468,200) + Norwegia (5,063,709) + Portugalia (10,487,289) + Republika Południowej Afryki (52,981,991) + Hiszpania (47,265,321) + Izrael (8,002,300) + Szwecja (9,555,893) + Urugwaj (3,318,535) + Meksyk (117,409,830) + Stany Zjednoczone (316,199,000)] osób + Anglia (53,012,456) + Walia (3,063,456) + Szkocja (5,295,000) + Luksemburg (524,853)
  21. Gay Marriage Goes Dutch.
  22. Proposition de loi ouvrant le mariage à des personnes de même sexe et modifiant certaines dispositions du Code civil.
  23. LEY 13/2005, de 1 de julio, por la que se modifica el Código Civil en materia de derecho a contraer matrimonio.
  24. An Act respecting certain aspects of legal capacity for marriage for civil purposes.
  25. Civil Union Act, 2006.
  26. Omgjøring av registrert partnerskap til ekteskap.
  27. Gays Win Marriage Rights.
  28. Lei Nº9/2010 de 31 de Maio – Permite o casamento civil entre pessoas do mesmo sexo.
  29. Lög um breytingar á hjúskaparlögum og fleiri lögum og um brottfall laga um staðfesta samvist (ein hjúskaparlög).
  30. MATRIMONIO CIVIL.
  31. Lov om ændring af lov om ægteskabs indgåelse og opløsning, lov om ægteskabets retsvirkninger og retsplejeloven og om ophævelse af lov om registreret partnerskab.
  32. judicial panel clears way for gay marriage.
  33. LOI n° 2013-404 du 17 mai 2013 ouvrant le mariage aux couples de personnes de même sexe.
  34. Ley Nş 19.075 MATRIMONIO IGUALITARIO.
  35. Marriage (Definition of Marriage) Amendment Act 2013.
  36. Małżeństwa jednopłciowe w Luksemburgu od 1 stycznia 2015 (ang.). http://www.chronicle.lu/. [dostęp 2014-07-28].
  37. DC couples obtain marriage licenses.
  38. Same-sex couples exchange vows in Massachusetts.
  39. Gay Marriages Begin in Connecticut.
  40. http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,5320021,Pierwsze_malzenstwa_homoseksualne_w_Kalifornii.html.
  41. http://wyborcza.pl/1,75477,14173923,Malzenstwo_to_nie_tylko_zwiazek_kobiety_i_mezczyzny.html.
  42. A Quiet Day in Iowa as Same-Sex Couples Line Up to Marry.
  43. Gay couples tie the knot in Vermont.
  44. AN ACT affirming religious freedom protections with regard to marriage and prohibiting the establishment of civil unions on or after January 1, 2010.
  45. [1].
  46. Washington state kicks off day of gay marriages with midnight ceremonies.
  47. Maine’s first married gay couple: ‘We finally feel equal’.
  48. Same-Sex Marriage Ceremonies Begin In Maryland.
  49. Delaware becomes 11th state to approve same-sex marriage.
  50. Chafee signs same-sex marriage bills, making Rhode Island the 10th state to legalize gay marriage.
  51. Marriage equality in Minnesota: A gay-rights victory in the Midwest.
  52. http://edition.cnn.com/2013/10/21/us/new-jersey-same-sex-marriage/
  53. http://www.pinknews.co.uk/2013/11/09/us-hawaii-house-passes-same-sex-marriage/
  54. http://www.washingtonpost.com/blogs/post-politics/wp/2013/12/19/new-mexico-supreme-court-legalizes-gay-marriage/
  55. http://www.lgbtqnation.com/2014/05/federal-judge-strikes-down-oregons-ban-on-same-sex-marriage/
  56. http://www.lgbtqnation.com/2014/05/pa-governor-announces-he-will-not-appeal-same-sex-marriage-ruling/
  57. http://www.pinknews.co.uk/2013/11/05/illinois-house-passes-bill-to-make-same-sex-marriage-legal/
  58. http://queer.pl/news/194243/kolejny-stan-z-rownoscia-malzenska
  59. 59,0 59,1 59,2 59,3 59,4 59,5 http://www.lgbtqnation.com/2014/10/u-s-supreme-court-denies-marriage-appeals-from-five-states/
  60. 60,0 60,1 http://www.lgbtqnation.com/2014/10/colo-ag-instructs-all-counties-to-begin-issuing-marriage-licenses-to-gay-couples/
  61. http://www.buzzfeed.com/chrisgeidner/federal-judge-issues-injunction-bringing-marriage-equality-t?utm_term=2h9j27i#evcuew
  62. http://www.sfchronicle.com/news/article/W-Va-won-t-fight-challenge-to-gay-marriage-ban-5812014.php
  63. http://www.cbsnews.com/news/same-sex-marriage-ban-overturned-in-north-carolina/
  64. http://www.adn.com/article/20141014/judge-denies-stay-rejection-alaskas-same-sex-marriage-ban
  65. http://edition.cnn.com/2014/10/10/justice/same-sex-marriage-rulings/
  66. http://www.pinknews.co.uk/2014/10/17/us-same-sex-marriages-to-begin-in-arizona-after-judge-strikes-down-ban/
  67. http://www.pinknews.co.uk/2014/10/21/us-same-sex-marriage-becomes-legal-in-wyoming/
  68. http://www.washingtonpost.com/politics/courts_law/supreme-court-allows-same-sex-marriages-to-proceed-in-kansas-lifting-stay/2014/11/12/ab31dd26-6abf-11e4-a31c-77759fc1eacc_story.html
  69. http://www.washingtonblade.com/2014/11/19/judge-strikes-montana-ban-sex-marriage/
  70. http://abcnews.go.com/US/wireStory/1st-sex-marriage-licenses-issued-south-carolina-27021819
  71. http://blogs.browardpalmbeach.com/pulp/2014/10/marriage_equality_could_be_brought_to_florida_in_90_days.php
  72. http://www.freedomtomarry.org/communities/entry/c/native-americans
  73. http://www.indianz.com/News/2014/015673.asp
  74. Mexico City law allowing same-sex unions takes effect.
  75. Matrimonio gay celebra su unión en QRoo.
  76. http://www.bbc.com/news/world-latin-america-29028305
  77. http://www.bcsnoticias.mx/poder-judicial-de-la-federacion-permite-matrimonio-gay-en-bcs/
  78. 78,0 78,1 Eddie Buckle & Thomas Penny: Same-Sex Marriage Becomes Legal in England and Wales (ang.). Bloomberg.com, 17 lipca 2013. [dostęp 18 lipca 2013].
  79. 79,0 79,1 Same sex marriage becomes law (ang.). Gov.uk, 17 lipca 2013. [dostęp 18 lipca 2013].
  80. http://wyborcza.pl/1,75477,15404820,Przybywa_panstw_przyjaznych_dla_homoseksualistow_.html
  81. http://www.theguardian.com/world/2014/nov/28/finland-legalises-gay-marriage
  82. http://www.reuters.com/article/2014/05/09/us-usa-gaymarriage-arkansas-idUSBREA480VB20140509
  83. http://wyborcza.pl/1,76842,13317622,SN__konstytucja_preferuje_heteroseksualne_malzenstwa_.html
  84. http://wpolityce.pl/wydarzenia/45926-konstytucjonalista-prof-maczynski-art-18-konstytucji-ma-zapobiegac-regulacji-zwiazkow-jednoplciowych-podobnej-do-malzenstwa
  85. http://prawo.rp.pl/artykul/975320.html
  86. Tekst jednolity ustawy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59).
  87. http://www.balkaneu.com/reopening-topic-triggers-fresh-debates-gay-marriages-albania/
  88. (kat.)http://www.bondia.ad/politica/da-rebutja-el-text-del-ps-sobre-el-matrimoni-gai-i-en-fa-un-dalternatiu
  89. http://www.aph.gov.au/About_Parliament/Parliamentary_Departments/Parliamentary_Library/pubs/BriefingBook44p/Marriage
  90. http://www.thinkoutsideyourbox.net/?p=33177
  91. http://www.edgeboston.com/news/international/News/156596/chile_new_president_promises_to_fight_for_same-sex_marriage
  92. (chiń.)http://news.sina.com.cn/c/2006-03-05/10278364854s.shtml
  93. http://www.balkaninsight.com/en/article/monenegro-plans-to-legalize-gay-marriages
  94. http://www.gaystarnews.com/article/india-party-people-promises-legalize-gay-sex-marriage110414
  95. http://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/convention-calls-for-referendum-on-same-sex-marriage-591280.html
  96. http://www.irishtimes.com/news/politics/referendum-on-same-sex-marriage-to-be-held-in-2015-1.1584350
  97. http://www.huffingtonpost.com/2013/12/04/shimon-peres-gay-marriage_n_4384824.html
  98. http://www.washingtonblade.com/2014/05/27/colombia-president-backs-sex-marriage/
  99. http://www.step.org/constitutional-court-colombia-debates-same-sex-marriage
  100. http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-10932748
  101. http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2014/01/22/top-story/report-on-same-sex-marriage/258435.html
  102. http://www.huffingtonpost.com/2013/06/06/germany-gay-tax-breaks_n_3398544.html
  103. http://kulturaliberalna.pl/2013/07/09/bodnar-sears-legierski-lisicki-malzenstwa-par-jednoplciowych-nowy-etap/
  104. http://ruchlgbt.pl/news/dlaczego-nie-malzenstwa-sad-nad-homofobia/
  105. http://wyborcza.pl/1,75478,16778748,Osoby_LGBT_dalej_beda_mialy_problem_z_uzyskaniem_z.html
  106. http://www.debate.org/gay-marriage/
  107. http://www.gaystarnews.com/article/swiss-greens-pushing-gay-marriage-and-tax-equality061213
  108. 108,0 108,1 http://lgbtweekly.com/2014/04/10/thai-marriage-equality-bill-unable-to-proceed-due-to-political-crisis/
  109. http://www.bbc.com/news/world-asia-25172783
  110. http://www.ilga-europe.org/home/guide_europe/country_by_country/turkey/lgbt_initiative_from_prime_minister_erdogan
  111. http://blabbeando.blogspot.com/2014/01/exclusive-venezuelan-lgbt-advocates-and.html
  112. http://www.gaystarnews.com/article/vietnamese-lawmakers-back-down-giving-rights-same-sex-couples300514
  113. http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10757491/Italian-court-recognises-gay-couple-as-married-for-first-time.html
  114. Por. Środa M. (2006) Indywidualizm i jego krytycy. Aletheia, http://kobiety-kobietom.com/feminizm/art.php?art=3588.
  115. Schmalz, J. (1993). Poll finds an even split on homosexuality’s cause. New York Times, s. 11.
  116. 116,0 116,1 116,2 116,3 http://gaymarriage.procon.org/#pro_con
  117. http://case.edu/lgbt/safezone/homophobia.html.
  118. http://atheism.about.com/od/gaymarriage/p/ProGayMarriage.htm.
  119. http://gaymarriage.procon.org/.
  120. http://www.nidirect.gov.uk/sexual-orientation-discrimination.
  121. http://www.hrc.org/resources/entry/spousal-benefits-recognizing-same-sex-spouses-for-benefits-programs.
  122. http://gaymarriage.procon.org/sourcefiles/American-Bar-Association-gay-marriage.pdf
  123. http://atheism.about.com/od/gaymarriage/p/ProGayMarriage.htm
  124. http://www.thepsychologist.org.uk/archive/archive_home.cfm?volumeID=18&editionID=123&ArticleID=867.
  125. http://people.virginia.edu/~cjp/articles/p04.pdf.
  126. http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/517133,PO-ws-zwiazkow-partnerskich-kredyty-alimenty.
  127. http://www.miloscniewyklucza.pl/zwiazki-partnerskie-prawo.php.
  128. http://www.miloscniewyklucza.pl/zwiazki-partnerskie-spolecznie.php.
  129. http://wyborcza.pl/1,76842,12191289,PO_proponuje_zwiazkom_partnerskim__pochowek__dziedziczenie_.html.
  130. 130,0 130,1 http://wyborcza.pl/1,75478,13317093,FAQ__Zwiazki_partnerskie__kiedy_notariusz_nie_pomoze.html.
  131. „Dziesięć mitów prawnych gejów i lesbijek – polemika”, 2005, homiki.pl.
  132. Edwin Bendyk, Jacek Żakowski: Miłuj geja swego. Polityka, NUMER 23/2005 (2507). [dostęp 2013-12-14].
  133. http://gaymarriage.procon.org/sourcefiles/love-counts-gay-marriage-new-york-benefits.pdf
  134. http://www.guardian.co.uk/world/2007/jul/01/gayrights.uk.
  135. http://bham.pl/wiadomosci/wielka-brytania/4128-polscy-geje-lepiej-czuja-sie-w-uk
  136. http://www.huffingtonpost.co.uk/pamela-sposito/gay-immigrants-uk_b_5042774.html
  137. Mitologia homoseksualizmu. [dostęp 2014-01-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (26 listopada 2007)].
  138. http://www.pewresearch.org/fact-tank/2014/09/25/new-study-finds-a-greater-church-acceptance-of-gays-and-lesbians-2/
  139. http://www.pewresearch.org/fact-tank/2014/10/16/young-u-s-catholics-overwhelmingly-accepting-of-homosexuality/
  140. http://www.washingtonpost.com/blogs/the-fix/wp/2012/12/07/how-the-political-fight-over-gay-marriage-is-over-in-1-chart/
  141. http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2005/K_127_05.PDF
  142. http://wyborcza.pl/1,75478,14745603.html
  143. http://guardianlv.com/2014/01/same-sex-marriage-debate-and-three-reasons-it-makes-no-sense/
  144. http://www2.gvsu.edu/miller90/ANALYSIS.pdf
  145. http://www.advocate.com/commentary/2013/08/21/op-ed-anti-marriage-equality-arguments-are-only-getting-dumber
  146. http://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1264&context=dlj
  147. http://gaymarriage.procon.org/sourcefiles/baker-v-nelson.pdf
  148. Por. np. Kodeks rodzinny i opiekuńczy art. 1§1, tekst kodeksu: na stronie Internetowego Systemu Aktów Prawnych.
  149. Czy Biblia wypowiada się na temat małżeństw między osobami tej samej płci?. jw.org. [dostęp 2014-10-25].
  150. Kanon 1055 kodeksu prawa kanonicznego z 1983.
  151. [ Congreagattion for the Doctrine of the Faith; Considerations Regarding Proposals To Give Legal Recognition To Unions Between Homosexual Persons
  152. Por. Martin Beckford: Don’t legalise gay marriage, Archbishop of York Dr John Sentamu warns David Cameron. W: The Telegraph [on-line]. 28 stycznia 2012. [dostęp 2012-01-29].
  153. American Anthropological Association: Statement on Marriage and the Family (ang.). W: www.aaanet.org [on-line]. American Anthropological Association, 26 lutego 2004. [dostęp 28 grudnia 2011].
  154. Position Paper on Gay Marriage.
  155. Support of Legal Recognition of Same-Sex Civil Marriage.
  156. Resoluti on Sexual Orientation and Marriage.
  157. American Sociological Association: American Sociological Association Member Resolution on Proposed U.S. Constitutional Amendment Regarding Marriage (ang.). W: www.asanet.org [on-line]. American Sociological Association, 7 kwietnia 2004. [dostęp 27 grudnia 2011].
  158. For First Time, Majority of Americans Favor Legal Gay Marriage
  159. http://wyborcza.pl/1,75478,14745603,Polski_rekord_tolerancji__40_proc__z_nas_akceptuje.html
  160. http://miloscniewyklucza.blogspot.com.es/2013/10/mazenstwa-dla-wszystkich-mazenski.html
  161. https://www.facebook.com/media/set/?set=a.642400649113892.1073741831.140982409255721&type=1
  162. http://queer.pl/news/194168/milosc-nie-wyklucza-chcemy-cala-reke
  163. European Court of Human Rights: The refusal to allow a woman to adopt her same-sex partner’s child was not discriminatory. marzec 2012.
  164. http://www.qrd.org/qrd/religion/zen.buddhist.perspective.on.same.sex.marriage.
  165. http://abcnews.go.com/blogs/politics/2014/03/dalai-lama-says-he-supports-gay-marriage/
  166. http://usatoday30.usatoday.com/news/religion/2010-05-13-pope-abortion-gays_N.htm.
  167. http://wyborcza.pl/1,75248,13378217,Abp_Paglia__szef_Papieskiej_Rady_Rodziny___przyznajmy.html#ixzz2KWtX7X6M.
  168. http://viaintegra.wordpress.com/church-same-sex-blessings-across-europe/.
  169. http://queeringthechurch.com/2011/07/22/canadian-lutherans-approve-lgbt-clergy-blessing-same-sex-marriages/.
  170. http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-18792315.
  171. http://www.nytimes.com/2005/07/05/national/05church.html?_r=0.
  172. http://www.memorandum-freiheit.de/?page_id=390.
  173. http://www.galva108.org/hinduism.html.
  174. http://www.patheos.com/Resources/Additional-Resources/Homosexuality-and-Same-Sex-Marriage-in-Islam.html.
  175. http://www.huffingtonpost.ca/faisal-kutty-/gay-marriage_b_5044372.html
  176. http://www.thejakartapost.com/news/2012/05/29/reformed-islam-between-hatred-and-critical-thinking.html.
  177. http://www.huffingtonpost.co.uk/2014/08/20/lesbian-muslim-iranians-sahar-mosleh-maryam-iranfar-marriage-blessed-gay-imam-sweden_n_5694050.html
  178. http://www.foxnews.com/us/2012/06/01/conservative-jews-approve-gay-wedding-guidelines/.
  179. http://www.reclaimingjudaism.org/teachings/what-does-judaism-have-say-about-homosexuality-jewish-same-sex-marriages-and-ordination
  180. http://www.reformjudaism.org/jewish-rituals-wedding-day
  181. http://advocacy.ou.org/2006/orthodox-response-to-same-sex-marriage/.
  182. http://web.archive.org/web/*/http://www.dailynews.com/Stories/0,1413,200~20954~2151089,00.html
  183. BBC, 15 lipca, 2010.
  184. Same-sex marriage law passed.
  185. Legislation to legalise same-sex marriage passed in Parliament this week has become law.
  186. http://www.independent.co.uk/news/world/europe/luxembourg-passes-samesex-marriage-and-adoption-bill-in-landslide-vote-9547282.html
  187. Wiktoria Beczek: Finlandia legalizuje małżeństwa jednopłciowe. Parlament przyjął obywatelski projekt. (pol.). Gazeta.pl. [dostęp 28.11.2014].
  188. Finnish Parliament approves same-sex marriage (ang.). yle.fi, 28 listopada 2014. [dostęp 2014-12-01].
  189. Eduskunta hyväksyi avioliittolain muutoksen – katso listasta, miten edustajat äänestivät (fiń.). hs.fi, 28 listopada 2014. [dostęp 2014-12-01].
  190. Norwegia przyjęła ustawę o małżeństwach homoseksualnych, Gazeta.pl, 11-06-2008.
  191. Norway legalises gay marriage, Pinknews.co.uk, 11-06-2008.
  192. La France reconnaît le mariage d’un couple d’hommes néerlandais.
  193. http://www.france24.com/en/france | France24 International News, podg. z 12.04.2013.
  194. wpolityce.pl: 750 tysięcy podpisów i referendum. Chorwaci zagłosują nad definicją małżeństwa (pol.). [dostęp 2013-11-02].
  195. POTPUNI SLUŽBENI REZULTATI DRŽAVNOG REFERENDUMA (chorw.). [dostęp 2013-12-04].
  196. AP: Slovakia to Hold Referendum on Same-Sex Marriage. ABN News, 27 listopada 2014. [dostęp 2014-12-05].
  197. http://www.irishcentral.com/news/irishvoice/Will-Ireland-vote-for-gay-marriage.html
  198. BBC News – Gay marriage law comes into effect in Mexico City.
  199. http://eleconomista.com.mx/estados/2012/07/18/bodas-gay-generan-interes-sector-turismo-quintana-roo
  200. http://www.law.cornell.edu/uscode/text/1/7
  201. http://www.lgbtqnation.com/2014/06/u-s-appeals-court-rules-utah-same-sex-marriage-ban-unconstitutional/
  202. http://thinkprogress.org/lgbt/2014/10/06/3576364/new-marriage-map/
  203. http://www.lgbtqnation.com/2014/11/whats-next-for-same-sex-marriage-after-6th-circuit-court-ruling/
  204. http://www.huffingtonpost.com/2013/05/21/bill-clinton-gay-marriage_n_3313404.html
  205. http://www.huffingtonpost.com/2012/03/19/president-jimmy-carter-bible-book_n_1349570.html
  206. http://www.huffingtonpost.com/2011/09/13/dick-cheney-gay-marriage_n_960874.html
  207. http://firedoglake.com/2006/04/23/al-gores-evolution-on-same-sex-marriage/
  208. http://thinkprogress.org/lgbt/2012/05/06/478786/biden-marriage/
  209. http://www.huffingtonpost.com/2010/05/13/laura-bush-gay-marriage-s_n_574731.html
  210. http://www.huffingtonpost.com/2013/03/18/hillary-clinton-gay-marriage_n_2900557.html
  211. George H. W. Bush is witness at same-sex marriage in Maine (ang.). Washington Post, 2013-09-25. [dostęp 2014-08-08].
  212. Massachusetts Supreme Judicial Court.
  213. Metro/Region – Omaha.com.
  214. Iowa Gay Marriages Abruptly Halted (ang.). www.365gay.com. [dostęp 5 grudnia 2010].
  215. http://web.archive.org/web/*/http://cbs5.com/local/local_story_285224648.html.
  216. Divided California Supreme Court legalizes same-sex marriage.
  217. Supreme Court of California S147999.
  218. The Guardian.
  219. Kalifonia bardziej tęczowa.
  220. Stan Connecticut zalegalizował małżeństwa homoseksualne.
  221. Connecticut Supreme Court.
  222. http://www.despardes.com/lifestyle/feb05/lesbian-marriages.htm
  223. http://www.gaystarnews.com/article/india-party-people-promises-legalize-gay-sex-marriage110414
  224. Powiedzieli "tak" małżeństwom gejów i lesbijek. Australijscy homoseksualiści jadą do stolicy (pol.). wysokieobcasy.pl. [dostęp 12 grudnia 2013].
  225. Sąd Najwyższy Australii unieważnił małżeństwa homoseksualne (pol.). TVN24. [dostęp 12 grudnia 2013].
  226. Nepal: Sąd Najwyższy nakazuje zagwarantowanie praw mniejszościom seksualnym.
  227. Hindustan Times: Nepal Supreme court directs govt to safeguard gay rights.
  228. Nepal SC approves same-sex marriage – Hindustan Times.
  229. Marilia Brocchetto: Brazilian judicial council orders notaries to recognize same-sex marriage (ang.). CNN, 2013-05-15. [dostęp 2013-08-16].