Jastrzębie-Zdrój

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jastrzębie-Zdrój
Dziedziniec Parku Zdrojowego, Park Zdrojowy, Akademia Górniczo-Hutnicza, Pijalnia wód, Pałac w Boryni
Dziedziniec Parku Zdrojowego, Park Zdrojowy, Akademia Górniczo-Hutnicza, Pijalnia wód, Pałac w Boryni
Herb Flaga
Herb Jastrzębia-Zdroju Flaga Jastrzębia-Zdroju
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Aglomeracja rybnicka
Data założenia XIV wiek
Prawa miejskie 1963
Prezydent Marian Janecki
Powierzchnia 85,33 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

91 723[1]
1 074,9 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy od 44-330 do 44-338 oraz 44-268 (Szeroka)
Tablice rejestracyjne SJZ
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Jastrzębie-Zdrój
Jastrzębie-Zdrój
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jastrzębie-Zdrój
Jastrzębie-Zdrój
Ziemia 49°57′01″N 18°34′31″E/49,950278 18,575278Na mapach: 49°57′01″N 18°34′31″E/49,950278 18,575278
TERC
(TERYT)
2467011
SIMC 0940163
Hasło promocyjne: Miasto młodości, pracy i pokoju
Urząd miejski
al. Józefa Piłsudskiego 60
44-335 Jastrzębie-Zdrój
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Jastrzębie-Zdrój w Wikisłowniku
Strona internetowa

Jastrzębie-Zdrój (śl. Jastrzymbje–Zdrůj, niem. Bad Königsdorff-Jastrzemb) – miasto na prawach powiatu, położone na Górnym Śląsku, w południowej części województwa śląskiego. Jeden z ośrodków centralnych aglomeracji rybnickiej i Rybnickiego Okręgu Węglowego. Liczy 91 723 mieszkańców (stan na 31 grudnia 2012), a jego powierzchnia wynosi 85,33 km².

Od połowy XIX wieku do lat 90. XX wieku uzdrowisko. W latach 50. XX wieku odkryto tu znaczne zasoby węgla kamiennego, co przekształciło miasto w ośrodek przemysłowy.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Jastrzębie-Zdrój położone jest na Górnym Śląsku, przy granicy Polski z Czechami; graniczy ponadto z powiatami ziemskimi: pszczyńskim, rybnickim, wodzisławskim, cieszyńskim i powiatem grodzkim Żory. Przez miasto płyną małe rzeki: Pszczynka, Jastrzębianka, Szotkówka i Gmyrdek. Jastrzębie-Zdrój znajduje się na 14. miejscu zarówno pod względem liczby ludności, jak i powierzchni w województwie śląskim, a na 43. miejscu pod względem liczby mieszkańców i 36. pod względem powierzchni w Polsce. Powierzchnia miasta wynosi 88,62 km². Jastrzębie-Zdrój, choć nie leży na terenie historycznego Śląska Cieszyńskiego, to od 1998 r. należy do Euroregionu „Śląsk Cieszyński”. Jest największym pod względem liczby ludności miastem euroregionu.

Z centrum miasta widoczne są główne masywy oddalonych o ok. 30–35 km w linii prostej od Jastrzębia Beskidów (Śląskiego, Małego oraz Śląsko-Morawskiego). Najbardziej rozpoznawalnymi szczytami widocznymi z Jastrzębia-Zdroju są: masyw Czantorii, Skrzyczne, Lysá hora. Przy dobrej widoczności z Bzia, Ruptawy oraz z wysokich pięter bloków znajdujących się w centrum miasta można dojrzeć Babią Górę (ok. 73 km w linii prostej od Jastrzębia) oraz – spoglądając w kierunku Parku Zdrojowego (kierunek Wodzisław Śląski) – masyw Pradziada (102 km w linii prostej) z ogromną, 162-metrową wieżą, położonego już w Jesionikach – po stronie czeskiej (Sudety Wschodnie). Z najwyższych punktów miasta można dostrzec najwyższe szczyty Tatr (między Babią Górą a Beskidem Śląskim), Małą FatręMały Krywań i Suchý (patrząc między Beskid Śląski a Morawsko-Śląski) oraz Jaworniki – głównie Wielki Jawornik (patrząc na południowy zachód, tuż przy krańcu Beskidu Morawsko-Śląskiego)[2].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Jastrzębie-Zdrój

Obszar miasta podzielono na 21 jednostek pomocniczych, których są 2 rodzaje. Są to sołectwa, które wyłaniają rady sołeckie oraz sołtysa, a także osiedla wyłaniające rady osiedlowe, a te z kolei zarząd osiedla. Od 2010 roku Jastrzębie-Zdrój jest podzielone administracyjnie na 6 sołectw oraz 15 osiedli[3][4][5].

Sołectwa:

  1. Borynia (1 918 mieszkańców)
  2. Bzie (3 602 mieszkańców)
  3. Moszczenica (3 026 mieszkańców)
  4. Ruptawa (3 767 mieszkańców)
  5. Skrzeczkowice (694 mieszkańców)
  6. Szeroka (2 273 mieszkańców)

Osiedla:

  1. Arki Bożka (6 269 mieszkańców)
  2. Barbary (9 585 mieszkańców)
  3. Bogoczowiec (1 567 mieszkańców)
  4. Chrobrego (4 787 mieszkańców)
  5. Gwarków (7 628 mieszkańców)
  6. Jastrzębie Górne i Dolne (4 600 mieszkańców)
  7. Morcinka (4 224 mieszkańców)
  8. Pionierów (10 617 mieszkańców)
  9. Przyjaźń (4 381 mieszkańców)
  10. Staszica (5 677 mieszkańców)
  11. Tuwima (480 mieszkańców)
  12. 1000-lecia Szeroka (3 026 mieszkańców)
  13. Zdrój (7 421 mieszkańców)
  14. Złote Łany (1 050 mieszkańców)
  15. Zofiówka (3 258 mieszkańców)[6]

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Jastrzębie-Zdrój położone jest na Płaskowyżu Rybnickim. Miasto leży na styku odmiennych krajobrazowo jednostek fizycznogeograficznych, przez co ukształtowanie terenu jest znacząco różne w południowej i północnej części miasta[7]. W południowej części Jastrzębia-Zdroju występuje bogata sieć rzeczna i urzeźbienie krajobrazu oraz zróżnicowanie wysokości względnej[7]. Północną część tworzą głównie obszary zurbanizowane oraz przekształcone przez działalność górniczą[7]. Część zachodnia miasta opada tarasowo w kierunku doliny Olzy, a w części wschodniej przechodzi w krajobraz szeroki i płaski, opadający do doliny Wisły. Większa część miasta leży na terenie pagórkowatym o przebiegu równoleżnikowym, na wyniesieniach nie przekraczających 290 m n.p.m.[8]

Warunki wodne[edytuj | edytuj kod]

W mieście swoje źródła ma 8 rzek i cieków wodnych: Jastrzębianka, Ruptawka, Gmyrdek, Pszczynka, Pająkówka, Bzianka, Dębinka i Cisówka[9]. Przez miasto przebiega dział wodny I rzędu WisłaOdra[9]. Zbiorniki wodne znajdujące się na obszarze miasta są głównie wypełnionymi wodą zapadliskami górniczymi, a także osadnikami wód dołowych i poflotacyjnych[9].

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Las Kyndra

Centrum Jastrzębia-Zdroju zbudowane zostało w miejscu istniejących wcześniej pól uprawnych, łąk i stawów hodowlanych często oddzielonych jarami i lasami. Pozostałości takiego krajobrazu w centrum miasta zachowały się m.in. przy ul. Cieszyńskiej, gdzie znajduje się Ośrodek Wypoczynku Niedzielnego. Na terenie miasta istnieje również Park Zdrojowy z ponad 70 gatunkami drzew[7].

Środowisko przyrodnicze miasta przeobrażone zostało najmocniej w wyniku budowy osiedli oraz z powodu rozpoczęcia wydobycia węgla kamiennego i tym samym konieczności powstania osadników i hałd, które wciąż się powiększają. Jednak niektóre dzielnice – m.in. Ruptawa i Bzie Zameckie – nie zostały uprzemysłowione ani silnie zurbanizowane i są atrakcyjnym miejscem do wypoczynku i rekreacji m.in. dla rowerzystów[7].

W mieście znajduje się 5 zwartych kompleksów leśnych: Kyndra, Biadoszek, Pastuszyniec, Dębina i Ruptawiec[7]. Stanowią one 8% całego obszaru Jastrzębia-Zdroju[7]. Kompleksy Kyndra i Pastuszyniec były niegdyś częścią lasów beskidzkich. W wielu miejscach istnieją jeszcze zalesione jary, a także aleje dębowe – fragmenty dawnych traktów. W Jastrzębiu-Zdroju znajdują się 23 pomniki przyrody[7].

Zwierzęta[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miejskich osiedli i w ich najbliższym otoczeniu pospolicie występują m.in. ssaki takie jak jeże i wiewiórki, a także ptaki gnieżdżące się: sroki, sójki, dzięcioły duże, sierpówki, kawki, kosy, szpaki oraz bażanty[7]. Ponadto okresowo występują tu jemiołuszki, gawrony i kukułki. Na obrzeżach Jastrzębia-Zdroju występują: zające, króliki, lisy, sarny, ptaki gnieżdżące się: czajki, sieweczki rzeczne (na terenach zdegradowanych przez przemysł), łyski, krzyżówki, perkozy dwuczube, perkozy zauszniki, łabędzie nieme, jastrzębie oraz pustułki[7]. Gatunkiem zanikającym na terenie miasta są dzierlatki[7]. W czystych wodach i w ich pobliżu żyje kilka gatunków płazów: traszka zwyczajna, ropucha szara, ropucha zielona, rzekotka drzewna i kumak górski, a także gadów: jaszczurka zwinka, padalec zwyczajny i zaskroniec zwyczajny.

Wśród ptaków gatunki ginące, uznane za zagrożone na terenie Górnego Śląska, a jednocześnie lęgowe na terenie miasta to: brzegówka, dzięcioł zielonosiwy, kląskawka, pleszka zwyczajna, pokląskwa, potrzeszcz, świerszczak, turkawka, zimorodek, błotniak stawowy. Jastrzębskie ssaki zaś, zagrożone na terenie Górnego Śląska to: orzesznica, wiewiórka i gronostaj[10].

Część zbiorników w obrębie miasta została zagospodarowana na stawy rybne, w których żyją takie gatunki ryb, jak np. karp, karaś, lin, wzdręga, szczupak, sandacz i ukleja[9].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis spisanej w latach 1295–1305 wymienione zostały wsie, które w procesach urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez miasto. Są to obecne dzielnice lub części miasta, jak Boża Góra we fragmencie Bozagora sive Monte oliveti solvitur decima more polonico, Moszczenica w formie Moschenicza, Ruptawa jako Ruptava, Szeroka jako Syroka, Bzie jako Goltimanni villa oraz Borynia jako Borina[11].

Nazwa miejscowości zmieniała się lub pisana była w różny sposób: do XIV w. brzmiała Hermannsdorf, następnie Jaskczambie, Giastrzabie w XV w., Jastrzembia, Jastrzembie w XVII w., w 1862 r. wprowadzono nazwę Bad Königsdorff-Jastrzemb. W czasie okupacji niemieckiej (1939–1945) funkcjonowała nazwa Bad Königsdorff. Polską nazwę Jastrzębie oraz niemiecką Königsdorff-Jastrzemb wymienia w 1896 r. śląski pisarz Konstanty Damrot w książce o nazewnictwie miejscowym na Śląsku[12].

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880–1902 notuje nazwę miasta pod polskimi nazwami Jastrzemb, Jastrząb i Jastrzęb oraz niemiecką Ober-Jastrzemb[13].

Geneza nazwy
Średniowieczne podania i legendy[14] – nazwa Jastrzębie wywodzi się od zbójnika napadającego znienacka na karawany kupieckie zmierzające szlakiem handlowym przez Bramę Morawską. Był nim były rycerz Ruchenstein, który oddelegowany przez króla w celu ochrony tych terenów przed zbójnikami sam zszedł na złą drogę. Ponieważ napadał znienacka jak jastrząb, tak właśnie był nazywany. Zła sława owego rycerza spowodowała, że tereny zdradzieckich jarów i wzgórz zaczęto nazywać Jastrzębie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jastrzębie na mapie Christiana Friedricha von Wrede ok. 1750 roku
Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Jastrzębia-Zdroju.

Pierwsza pisemna wzmianka dotycząca terenów, na których dziś położone jest miasto pochodzi z października 1293 r., gdy ziemie te należały do księstwa opolsko-raciborskiego[15]. W dokumencie odnowionym przez Przemysława pojawia się Bzie jako Byze[16]. W księdze fundacyjnej biskupstwa zanotowano słowa: Item in Bozegora sive Monte Oliveti solvitur decima more polonico valet 5 marcam („Podobnie w Bożej Górze, zwanej też Górą Oliwną, była oddawana dziesięcina według zwyczaju polskiego w wysokości 5,5 grzywny”[17]). W Liber fundationis pojawiła się również wzmianka o Boryni[18], Szerokiej[19] oraz Ruptawie[20].

W 1481 r. dokonano podziału majątków w Bziu, które wówczas należało do rodziny Rostków. Wykształciły się odrębne majątki wzmiankowane na przełomie XVII i XVIII w. – Bzie Dolne (1678), Bzie Górne (1711), Bzie Średnie (1711), Bzie Zameckie (1714), a także założona w 1783 r. Kolonia Jana.

W 1700 r. powstaje Pochwacie[21], a w 1794 r. Zofiówka[21].

Rozwój miejscowości nastąpił po odkryciu solanki jodowo-bromowej podczas wierceń w 1859 r. prowadzonych w poszukiwaniu węgla przez właściciela Jastrzębia Dolnego, Emila von Schliebena[21]. W 1861 r. Jastrzębie Dolne wykupił hrabia Feliks von Königsdorff i rozpoczął budowę obiektów leczniczych[22]. Wzniesiono wówczas pierwsze urządzenia kąpielowe oraz m.in. Kasyno Zdrojowe (1862) – późniejszy Dom Zdrojowy i Łazienki (1862) – późniejszy Zakład Przyrodoleczniczy. Hrabia zmienił także nazwę miejscowości na Bad Königsdorff-Jastrzemb, nazwa ta obowiązywała do 1922 r., a więc do końca istnienia niemieckiej administracji[22]. W 1869 r. uzdrowisko stało się własnością spółki Actien Commandit Gesellschaft, która zmodernizowała istniejące obiekty i zbudowała muszlę koncertową i drewniany deptak. W 1890 r. Jastrzębie zakupił Juliusz Landau, który rozpoczął przekształcanie sanatorium w uzdrowisko dziecięce. W 1891 r. powstał pierwszy kompleks sanatoryjny z kaplicą, klasztorem (1905), szpitalem (1909) i budynkiem sanatoryjnym – należący do Katolickiego Zakładu Dziecięcego NMP, a wkrótce potem kolejne – Ewangelicki Zakład Dziecięcy „Betania” (1890–1905) oraz Żydowski Zakład dla Dzieci.

Żydowski zakład uzdrowiskowy, XIX wiek

Uzdrowisko rozwinął kolejny właściciel – Mikołaj Witczak, który nabył Zdrój w 1896 r.[23] W czasie I wojny światowej z jastrzębskich obiektów korzystali ranni żołnierze, wiele z sanatoriów zamieniono w szpitale wojskowe[23]. W 1918 r. w związku z niekorzystną sytuacją polityczną dr Mikołaj Witczak odsprzedał uzdrowisko Austriacko-Niemieckiemu Towarzystwu Zdrojowemu. Po śmierci dr. Witczaka jego synowie – Mikołaj i Józef – unieważnili transakcję i stali się właścicielami Jastrzębia[23].

4 lipca 1922 r. Jastrzębie wraz z całym powiatem rybnickim znalazło się w granicach Polski[24]. W okresie międzywojennym nastąpił rozkwit uzdrowiska. Powstały m.in.: Sanatorium im. Marszałka Piłsudskiego (1928), zbudowane dzięki funduszom województwa śląskiego, przeznaczone dla inwalidów wojennych i powstańców śląskich, sanatorium „Hutnik”, basen (1938) i liczne prywatne pensjonaty.

W czasie II wojny światowej, Niemcy stworzyli na terenie uzdrowiska tzw. „Miasto Matek”. Pod koniec wojny domy matek oraz szpitale dziecięce przekształcono na szpitale dla niemieckich żołnierzy[25].

Po wojnie uzdrowisko nadal funkcjonowało i było zaliczane do uzdrowisk I kategorii[26]. W 1948 r. uzdrowisko Jastrzębie-Zdrój zostało uznane za posiadające charakter użyteczności publicznej[27].

W latach 1945–1954 było siedzibą wiejskiej gminy zbiorowej Jastrzębie Zdrój. W 1955 r. Jastrzębie-Zdrój uzyskało status osiedla[28].

Wraz z odkryciem złóż węgla kamiennego rozpoczęto budowę kopalń i osiedli mieszkaniowych[29]. Jastrzębie weszło w zupełnie nowy rozdział swojej historii. Pierwszą oddaną do użytku, w 1962 r., była kopalnia „Jastrzębie”, a równolegle z nią wybudowano osiedla „Przyjaźń” i „Zdrój”.

W 1963 r. Jastrzębie-Zdrój otrzymało prawa miejskie[30]. W 1973 r. dołączono do miasta sołectwo Jastrzębie Górne.

Już kilkanaście lat później w granicach miasta działało 5 kopalń: Jastrzębie, Moszczenica, Pniówek, Borynia i Zofiówka. W latach 1954–1975 Jastrzębie-Zdrój należało administracyjnie do powiatu wodzisławskiego. W 1975 r. na skutek reformy administracyjnej przyłączono wsie: Ruptawa, Szeroka, Moszczenica, Borynia, Skrzeczkowice i (przejściowo) Pniówek (1977–1992).

W latach 80. XX w. Jastrzębie było jednym z ośrodków protestów robotniczych. W 1980 r. podpisano tu tzw. porozumienia jastrzębskie, ostatnie z tzw. porozumień sierpniowych[31]. W czasie stanu wojennego 15 grudnia 1981 r. doszło do pacyfikacji kopalni Manifest Lipcowy (ob. „Zofiówka”).

W 1994 r. zakłady uzdrowiskowe zostały zlikwidowane.

W 2007 r. miasto utraciło status uzdrowiska[32].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ludność Jastrzębia-Zdroju.
  • Wykres liczby ludności Jastrzębia-Zdroju na przestrzeni ostatnich dwóch stuleci[33]:

Największą populację Jastrzębie-Zdrój odnotowało w 1991 r. – według danych GUS 104 594 mieszkańców.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

W Jastrzębiu-Zdroju występuje zróżnicowana architektura. W centrum miasta przeważają bloki z wielkiej płyty z lat 60. i 70. XX w. oraz nowoczesne budynki zbudowane na początku XXI w. W dzielnicy Zdrój zaś wiele jest budynków posanatoryjnych z przełomu XIX/XX w. W dzielnicy Szeroka znajduje się barokowy kościół z XVII w. wraz z barokową kapliczką, ponadto domy wolnostojące oraz bloki mieszkalne przy ulicy J. Gagarina oraz na os. 1000-lecia. Południe miasta – Ruptawa, Cisówka oraz Moszczenica zabudowane były głównie architekturą drewnianą – kościoły drewniane w Moszczenicy i Bziu Zameckim (południowy wschód) uległy spaleniu, natomiast drewniany kościół w Ruptawie został przeniesiony do Kaczyc w latach 70. XX wieku[22]. W mieście istnieje także kilka budynków klasycystycznych oraz dwór obronny z okresu późnego renesansu[22].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Do rejestru zabytków wpisane są następujące obiekty znajdujące się na terenie Jastrzębia-Zdroju[34]:

  • Kaplica przydrożna w Szerokiej, XVIII w., nr rej. 572/66 z 5.02.1966
  • Kościół parafialny św. Barbary i Józefa, XVII w., nr rej. 738/66 z 5.08.1966 – drewniany obiekt sakralny przeniesiony do Jastrzębia z Jedłownika (obecnie dzielnicy Wodzisławia-Śląskiego). W budynku znajdują się m.in. barokowe rzeźby Chrystusa Ukrzyżowanego, Matki Boskiej oraz św. Jana Ewangelisty, chór muzyczny z XIX w., barokowy ołtarz główny, a także ambona z wizerunkami czterech ewangelistów. Kościół ten znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.
  • Sanktuarium Opatrzności Bożej, XIX w., nr rej. 737/66 z 5.08.1966 – barokowo-klasycystyczny obiekt sakralny zbudowany w 1825 roku z fundacji rodziny Strachwitzów. W kościele znajdują się m.in. trójkątny obraz z Okiem Opatrzności Boskiej, zamówiony w 1773, ambona zwieńczona rzeźbą anioła z tablicami Dziesięciu Przykazań oraz murowany chór muzyczny wsparty na trzech filarowych arkadach.
  • Kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych, XVIII/XIX w., nr rej. 571/66 z 5.02.1966 – orientowany, barokowo-klasycystyczny obiekt sakralny zbudowany na planie prostokąta zakończonego półkolem, z wieżą zwieńczoną hełmem cebulastym, z ośmioboczną latarnią i krytym dachem. W budynku znajdują się m.in. drzwi klepkowe z antabami, zamkami i okuciami, późnobarokowy ołtarz główny, a także obraz, przedstawiający Wszystkich Świętych z Trójcą Świętą.
  • Zespół dworski, XVII w., nr rej. 736/66 z 5.08.1966 – późnorenesansowy dwór obronny wybudowany w 1636 roku w Bziu. Zachowały się formy renesansowe w szczytach elewacji wschodniej i zachodniej, natomiast nie zachowały się renesansowe zwieńczenia szczytów. Innymi charakterystycznymi cechami budynku są jego sklepienia kolebkowe i kolebkowo-krzyżowe. Wokół dworu znajduje się park dworski.
  • Zespół pałacowy, XVIII w., nr rej. 565/66 z 5.02.1966 – pałac został zbudowany w Boryni w drugiej połowie XVIII wieku w stylu klasycystycznym z silnymi wpływami późnego baroku. Jest to budynek murowany z cegły, piętrowy budowany na planie prostokąta. Wokół pałacu znajduje się park pałacowy.
  • Willa Opolanka, XX w., nr rej. A/1468/92 z 23.06.1992 – dawny obiekt sanatoryjny wybudowany w 1928 roku jako pensjonat wraz z lokalami usługowymi. Od lat 80. XX wieku do 2006 roku siedziba Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju.
  • Dąbrówka, XX w., nr rej.: A/149/05 z 16.08.2005 – Przed wojną jeden z trzech zakładów leczniczych dla dzieci ewangelickich (Betania II). Po II wojnie światowej Sanatorium Dąbrówka. Od lat 90. XX wieku własność prywatna gdzie funkcjonuje hotel, restauracja i spa Dąbrówka. W bezpośrednim sąsiedztwie powstał pensjonat Willa Dąbrówka, nawiązujący stylem architektonicznym do budynku byłej Betanii.
Muszla koncertowa w Parku Zdrojowym
  • Zespół uzdrowiskowy, XIX w., nr rej. A/1524/93 z 30.04.1993 – zespół obiektów posanatoryjnych z XIX i XX wieku. Większość obiektów wybudowana była w stylu szwajcarskim. W skład zabytkowego zespołu wchodzą:

Zieleń miejska[edytuj | edytuj kod]

Administracja i polityka[edytuj | edytuj kod]

Skład jastrzębskiej rady miasta

     Platforma Obywatelska (8)

     Wspólnota Samorządowa (6)

     Prawo i Sprawiedliwość (6)

     Sojusz Lewicy Demokratycznej (3)

Rada Miasta Jastrzębia-Zdroju jest organem stanowiącym i kontrolnym, obraduje na sesjach, które odbywają się zwyczajowo raz w miesiącu. Przy radzie działa dziesięć komisji. W jastrzębskiej radzie miasta zasiadają 23 osoby[35], w tym (od 2010 roku) 8 przedstawicieli Platformy Obywatelskiej, 6 przedstawicieli Wspólnoty Samorządowej, 6 przedstawicieli Prawa i Sprawiedliwości oraz 3 przedstawicieli Sojuszu Lewicy Demokratycznej.

Prezydentami Jastrzębia-Zdroju po transformacji ustrojowej byli: Władysław Czyż (1990–1994), Janusz Ogiegło (1994–2002) oraz Marian Janecki (od 2002).

W Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej zasiada dwóch posłów VII kadencji z okręgu rybnickiego związanych z Jastrzębiem-Zdrojem: Grzegorz Matusiak z listy Prawa i Sprawiedliwości oraz Krzysztof Gadowski z listy Platformy Obywatelskiej[36].

Młodzieżowa Rada Miasta[edytuj | edytuj kod]

Jastrzębie-Zdrój jest jednym z polskich miast, w którym utworzono Młodzieżową Radę Miasta – niezależny organ konsultacyjny administracji samorządowej, reprezentujący młodych mieszkańców miasta[37].

Młodzieżową Radę Miasta Jastrzębie-Zdrój tworzą przedstawiciele szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, wybierani co 2 lata. Każdej ze szkół przysługują 1 lub 2 mandaty w Radzie. Pracami Rady kieruje jej przewodniczący (obecnie Amadeusz Wyrembelski[38]). Zgodnie z uprawnieniami nadanymi przez Radę Miasta Jastrzębie-Zdrój, Młodzieżowa Rada ma prawo do przedkładania własnych opinii do projektów uchwał Rady Miasta dotyczących młodzieży[39].

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Jastrzębie-Zdrój utrzymuje kontakty partnerskie z miastami we Francji, Niemczech, Słowacji, Turcji i Czechach[40]. Między jastrzębskimi szkołami, a szkołami w Tourcoing odbywają się regularne wymiany uczniowskie.

Miasto Państwo Data podpisania porozumienia[40]
Hawierzów  Czechy 1 marca 1995
Karwina  Czechy 6 marca 1995
Tourcoing  Francja 12 kwietnia 1997
Ibbenbüren  Niemcy 14 grudnia 2007
Prievidza  Słowacja 15 maja 2009
Mahmutlar  Turcja 15 kwietnia 2011

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Siedziba Jastrzębskiej Spółki Węglowej
KWK „Jas-Mos”

Główną gałęzią przemysłu w Jastrzębiu jest górnictwo węgla kamiennego. Znajduje się tu Kopalnia Węgla Kamiennego „Borynia-Zofiówka-Jastrzębie” zrzeszona w Jastrzębskiej Spółce Węglowej. Dawniej na terenie miasta działało pięć kopalń: Pniówek, Moszczenica, Jastrzębie, Borynia i Zofiówka. Kopalnia Jas-Mos powstała z połączenia Moszczenicy i Jastrzębia, a Pniówek został włączony do Pawłowic. 1 stycznia 2013 trzy pozostałe kopalnie zostały połączone w jeden podmiot o nazwie Kopalnia Węgla Kamiennego „Borynia-Zofiówka-Jastrzębie”[41].

Oddział KWK Borynia-Zofiówka-Jastrzębie Wydobycie dobowe netto (2014) Obszar górniczy (2014) Zasoby operatywne (2014) Typ produkowanego węgla
Ruch Borynia 9.600 t/d[42] 17,4 km²[42] 34 mln ton[42] 35.1, 35.2A, 35.2B[42]
Ruch Jas-Mos 11 100 t/d[43] 32,5 km²[43] 34,1 mln ton[43] 35.2B[43]
Ruch Zofiówka 10 300 t/d[44] 16,4 km²[44] 87 mln ton[44] 35.1[44]

Na obszarze Jastrzębia-Zdroju funkcjonują parki przemysłowe; oprócz nich istnienie podstrefa jastrzębsko-żorska Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, która została utworzona w celu wsparcia i przyspieszenia procesów restrukturyzacyjnych oraz stworzenia nowych miejsc pracy w regionie katowickim[45].

Na terenie miasta działa też Jastrzębska Strefa Aktywności Gospodarczej powstała w lipcu 2000 roku w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której udziałowcami są miasto Jastrzębie-Zdrój oraz Jastrzębska Spółka Węglowa. Przedmiotem działalności JSAG jest zagospodarowanie majątku poprodukcyjnego likwidowanych kopalń i terenów poprzemysłowych[45].

Miasto posiada dwie nowoczesne oczyszczalnie ścieków[46].

Wedle danych GUS z 2011 roku w Jastrzębiu-Zdroju w przemyśle i budownictwie zatrudnionych było 62% ludności czynnej zawodowo[47].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Pozostałości po linii kolejowej

Jastrzębie-Zdrój położone jest poza głównymi szlakami komunikacyjnymi. Na wschód od miasta przebiega droga krajowa 81, zaś na zachód od niego autostrada A1. Przez teren miasta przebiegają dwie drogi wojewódzkie: 933 (z zachodu na wschód) oraz 937 (z północy na południe), a także Droga Główna Południowa, pełniąca rolę obwodnicy[48].

Miasto posiada komunikację miejską łączącą osiedla i dzielnice, obsługuje również połączenia z okolicznymi miejscowościami, między innymi z Wodzisławiem, Rybnikiem, Żorami i Zebrzydowicami. PKS Racibórz obsługuje połączenia do Wisły i Raciborza[49], zaś prywatne firmy obsługują linie do Katowic, Wisły, Krakowa[50], a także do Cieszyna[51].

W Jastrzębiu-Zdroju kursują 34[52] linie autobusowe Międzygminnego Związku Komunikacyjnego. Obsługują one również sąsiednie miejscowości (Golasowice, Jarząbkowice, Mszana, Pawłowice, Pielgrzymowice, Połomia, Rybnik, Skrzeczkowice, Świerklany, Warszowice, Wodzisław Śląski, Zebrzydowice i Żory).

W latach 1910−1913 wybudowano 43,8 km 1-torową linię kolejową Żory-Jastrzębie Zdrój-Wodzisław Śląski[53]. Zelektryfikowano ją w latach 1973−1984. W czerwcu 1997 zawieszono wszelkie przewozy, zarówno pasażerskie, jak i towarowe – od tej pory Jastrzębie-Zdrój jest największym miastem w Polsce nie posiadającym kolei pasażerskiej[54].

Najbliższy międzynarodowy port lotniczy znajduje się w Ostrawie-Mošnov, zaś najbliższy na terenie Polski - w Katowicach-Pyrzowicach - oddalony jest od Jastrzębia-Zdroju o 80 km, a port lotniczy w Krakowie-Balicach − o 120 km. W mieście znajduje się lądowisko dla helikopterów.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Budynek biblioteki uniwersyteckiej

Biblioteki[edytuj | edytuj kod]

Miejska Biblioteka Publiczna powstała w 1948, od lat 70. ma siedzibę przy ulicy Wielkopolskiej, posiada 11 placówek filialnych. Biblioteka zaopatrzona jest w 420 tysięcy woluminów księgozbioru, 300 tytułów czasopism oraz ponad 23 tysięcy zbiorów specjalnych[55]. W głównym budynku biblioteki znajdują się dwie galerie sztuki, czytelnia internetowa, centrum europejskie, wypożyczalnia literatury dla dzieci, wypożyczalnia literatury dla dorosłych, dział informacyjno-bibliograficzny oraz wypożyczalnia muzyczno-fonograficzna[55]. W MBP znajdują się katalogi: centralny, alfabetyczny oraz elektroniczny. Miejska Biblioteka Publiczna od 20 lat zajmuje 1 miejsce w rankingu wielkomiejskich bibliotek w województwie śląskim[55]. Biblioteka prowadzi spotkania autorskie, wykłady, kursy językowe oraz inne usługi[55].

Universitas Litterarum (biblioteka uniwersytecka) powstała w 2006 na potrzeby trzech uczelni – Akademii Górniczo-Hutniczej, Akademii Wychowania Fizycznego oraz Uniwersytetu Śląskiego. Biblioteka wyposażona jest w specjalistyczny księgozbiór z zakresu pedagogiki i górnictwa liczący ponad 3600 książek, 70 tytułów czasopism bieżących i archiwalnych z zakresu pedagogiki i górnictwa, wypożyczalnię z czterema stanowiskami komputerowymi z dostępem do Internetu, czytelnię internetową z dziewięcioma stanowiskami komputerowymi z dostępem do Internetu[55]. W budynku mieści się także galeria sztuki „Da Vinci” oraz kawiarnia o tej samej nazwie.

Ośrodki kultury[edytuj | edytuj kod]

Miejski Ośrodek Kultury

Na terenie Jastrzębia-Zdroju głównym ośrodkiem kultury jest Miejski Ośrodek Kultury powstały w 1987, do którego należą m.in. kluby Kaktus, Metronom i Modelarnia, sześć świetlic młodzieżowych, Galeria Historii Miasta oraz Dom Zdrojowy z salą teatralną i galerią sztuki.

W głównym budynku Miejskiego Ośrodka Kultury, mieszczącym się przy al. Józefa Piłsudskiego, znajduje się Centrum Kultury Filmowej z dwoma salami kinowymi. Do 2008 w mieście działało także Górnicze Centrum Kultury z salą teatralną, kinem Panorama, galerią sztuki i klubem rozrywki, które zostało zlikwidowane.

Na terenie miasta znajduje się także siedem galerii sztuki ze zmiennymi ekspozycjami[56]. Większość z nich stanowią galerie należące do Miejskiego Ośrodka Kultury oraz Miejskiej Biblioteki Publicznej.

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Galeria Historii Miasta

W Jastrzębiu-Zdroju działalność muzealna lub zbliżona do muzealnej prowadzona jest na osiedlu Zdrój oraz w sołectwie Moszczenica. W Moszczenicy znajduje się szkolne muzeum im. prof. Rudolfa Ranoszka zachowujące ekspozycje pamiątek po nim, a także związanych z sołectwem[57]. W Parku Zdrojowym, w budynku dawnych Łazienek II, od listopada 2010 funkcjonuje Galeria Historii Miasta, w której wystawiane są zmienne i stałe ekspozycje dotyczące historii i kultury Jastrzębia-Zdroju oraz Śląska. Placówka wydaje ponadto kwartalnik pod nazwą „Biuletyn Galerii Historii Miasta”[58].

Do 2008 w sołectwie Szeroka funkcjonowało największe w Europie muzeum dzwonków liczące ponad 2,7 tys. eksponatów[59]. Po śmierci właściciela, ks. Antoniego Łatko, zgodnie z wolą jego spadkobiercy, zbiory zostały przewiezione do podwarszawskiego zakonu sióstr Loretanek[60].

Ponieważ w Jastrzębiu-Zdroju nie istnieje muzeum państwowe, ze względu na rejonizację i dawną przynależność miasta do powiatu wodzisławskiego, wiele eksponatów pochodzących z jego obszaru, znajduje się w Muzeum Regionalnym w Wodzisławiu Śląskim, mieszczącym się w Pałacu Dietrichsteinów.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Filia Akademii Górniczo-Hutniczej w Jastrzębiu-Zdroju

Edukacja na terenach obecnego Jastrzębia-Zdroju trwała już w XVII wieku, kiedy wzmiankowana jest pierwsza jednoizbowa szkoła w Bziu[61]. Obecnie w Jastrzębiu-Zdroju oświatę tworzą publiczne i niepubliczne placówki dydaktyczne[62]. Wśród publicznych placówek wyróżnia się 22 przedszkola, 18 szkół podstawowych, 14 gimnazjów, 16 szkół ponadgimnazjanych, Państwową Szkołę Muzyczną I i II stopnia, a także Centrum Nauki Biznesu „Żak” i Centrum Kształcenia Praktycznego. Dodaktowo rozwinęły się szkoły niepubliczne – 10 policealnych uczelni uzupełniających[62], szkoły językowe, prywatna szkoła muzyczna oraz niepubliczne przedszkole.

Pierwszą uczelnią wyższą w Jastrzębiu-Zdroju było otwarte w 1992 roku Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych, które obecnie prowadzi nauczanie na sekcjach francuskiej, angielskiej i niemieckiej[63].

W 1998 roku otwarto drugą w Jastrzębiu-Zdroju uczelnię – wydział zamiejscowy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Jego siedziba pierwotnie miała miejsce w trzech budynkach, z czego główną był posanatoryjny obiekt Sanatorium Spółki Brackiej, który po gruntownej modernizacji został zaopatrzony w dwie kompletnie wyposażone sale wykładowe, cztery sale do prowadzenia ćwiczeń i konserwatoriów, pracownię informatyczną, laboratorium fizyczne i elektroniczne, a także pomieszczenia administracyjno-biurowe. W roku szkolnym 1998/1999 rozpoczęto studia na wydziałach matematyki, fizyki i chemii, wydziale pedagogiczno-artystycznym oraz wydziale zarządzania. Wydział zamiejscowy zakończył działalność w 2007 roku.

W 2006 roku otwarto kolejną uczelnię – Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie[64], którego siedziba mieści się w byłym budynku Uniwersytetu Śląskiego. Utworzono wydziały górnictwa i geoinżynierii oraz fizyki i informatyki stosowanej.

W 2006 roku został również otwarty Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach, który zlikwidowano w 2009[65].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Letnia kawiarenka w Parku Zdrojowym

W Jastrzębiu-Zdroju znajdują się cztery hotele. Atrakcjami turystycznymi miasta są m.in. Park Zdrojowy, klasycystyczny pałac w dzielnicy Borynia oraz zabytkowe kościoły, takie jak drewniany kościół św. Barbary i Józefa, kościół pw. Wszystkich Świętych oraz Sanktuarium Opatrzności Bożej. W mieście działa Galeria Historii Miasta pełniąca funkcje muzeum. Przez Jastrzębie-Zdrój przebiegają liczne trasy rowerowe oraz szlaki turystyczne (czerwony, czarny, żółty i niebieski)[66]. Przez miasto przebiega międzynarodowa trasa rowerowa EuroVelo 4 (Szlak Europy Centralnej) – w Polsce wyznakowana jako R-4, obecnie od granicy polsko-czeskiej w Chałupkach do Krakowa. Przy KWK Zofiówka znajduje się pomnik Solidarności, wybudowany na pamiątkę wydarzeń z 1980 roku na terenie kopalni „Manifest Lipcowy”. W mieście działa oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Tablica trasy rowerowej R-4 przy dworcu głównym

Miasto znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.

Trasy rowerowe[edytuj | edytuj kod]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Jastrzębie-Zdrój w czasie rozbudowy w latach 60. i 70. XX wieku miało być wzorcowym miastem socjalistycznym i przez wiele lat nie wydawano zgody na budowę nowych obiektów sakralnych w centrum miasta[71], jednak na obrzeżach funkcjonowały kościoły wyznań: protestanckiego i rzymskokatolickiego. W centrum organizowane były msze polowe w okolicy klasycystycznej kapliczki św. Jana Nepomucena (w miejscu, gdzie obecnie znajduje się Urząd Miasta) do momentu, gdy została przeniesiona na tzw. Górę Młyńską – stoi obecnie przed kościołem na tymże wzniesieniu[71]. Przełomowym momentem była zgoda władz na przeniesienie z Jedłownika (dzisiejszej dzielnicy Wodzisławia Śl.) drewnianego zabytkowego kościoła który stanął na osiedlu „Przyjaźń”. Nie rozwiązało to jednak problemu przepełnienia kościołów. Protesty mieszkańców spowodowały, że władze w 1974 wydały zgodę na budowę pierwszego nowego kościoła katolickiego, który powstał w okolicach osiedla „Arki Bożka”[71]. Na początku lat 80. wybudowano kolejny kościół.

W Jastrzębiu-Zdroju działa 14 parafii rzymskokatolickich, a także 7 zborów protestanckich, w tym Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, Kościoła Wolnych Chrześcijan, Kościoła Zielonoświątkowego, Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego, Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan, oraz Zboru Ewangelii Łaski. Ponadto w mieście działalność kaznodziejską prowadzi osiem zborów Świadków Jehowy korzystających z czterech Sal Królestwa[72][73] i Chrześcijańskie Stowarzyszenie Dobroczynne[74]. W Jastrzębiu-Zdroju mieszkają w niewielkich ilościach wyznawcy religii takich jak baptyzm, islam, judaizm i prawosławie, jednak nie posiadają swoich świątyń.

Przed II wojną światową na terenie uzdrowiska znajdowały się dwa pensjonaty żydowskie oraz żydowski dom modlitwy. Do Jastrzębia-Zdroju przybył gliwicki rabin dr Wilhelm Münz[75]. Na Bożej Górze znajdował się cmentarz żydowski, zniszczony w 1942 przez hitlerowców.

W Jastrzębiu-Zdroju działają liceum oraz gimnazjum sióstr Salezjanek[76]. Ponadto w mieście znajduje się klasztor sióstr Boromeuszek, dom zgromadzenia sióstr Salezjanek, dom zgromadzenia Córek Bożej Miłości oraz dom zgromadzenia Sióstr Służebniczek Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej.

Na terenie Jastrzębia-Zdroju znajdują się trzy cmentarze komunalne, osiem rzymskokatolickich cmentarzy parafialnych, cmentarz ewangelicko-augsburski oraz cmentarz wojenny[77].

Patronem miasta od 2001 roku jest św. Jan Nepomucen[78].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Największym miejskim piłkarskim klubem sportowym jest GKS 1962 Jastrzębie założony w 1962 roku, który od sezonu 2011/2012 gra w IV lidze. Jest to spadek z 1 ligi, w której niegdyś grał klub (dawne GKS Jastrzębie). Spadek był spowodowany brakiem funduszy na spłacenie drużyny i takim to sposobem została założona nowa. Drużyna rozgrywa mecze piłkarskie na Stadionie miejskim przy ulicy Harcerskiej o pojemności sześciu tysięcy miejsc siedzących.

Siatkarze klubu Jastrzębski Węgiel w sezonie 2010/2011

Kolejnym klubem sportowym jest założony w 1949 roku klub siatkarski Jastrzębski Węgiel, który od 1997 roku występuje w polskiej ekstraklasie siatkówki mężczyzn (PlusLiga). Klub zdobył łącznie: 9 medali mistrzostw Polski: 1 złoty, 2 srebrne i 5 brązowych, a w tabeli wszech czasów mistrzostw Polski zajmuje obecnie 9 miejsce. Mecze drużyny rozgrywane są w hali widowiskowo-sportowej w Jastrzębiu Zdroju, która została kompletnie odnowiona w 2011 roku. W 2005 roku klub zgodnie z ustawą o sporcie kwalifikowanym przekształcił się ze stowarzyszenia w sportową spółką akcyjną. Klub jest bardzo rozpoznawalny na siatkarskim rynku.

W mieście działa również klub hokejowy JKH GKS Jastrzębie, który od sezonu 2008/2009 występuje w ekstralidze polskiego hokeja. Drużyna rozgrywa mecze na lodowisku Jastor, którego pojemność wynosi 2800 miejsc siedzących. W sezonie 2012/2013 drużyna zajęła 2 miejsce.

Ponadto w Jastrzębiu-Zdroju działają kluby sportowe: BKS Jastrzębie (boks), UKH Białe Jastrzębie-Zdrój (hokej na lodzie kobiet), Międzyszkolny Ośrodek Sportowy Jastrzębie, LKS Granica Ruptawa (piłka nożna), LZS Zryw Bzie (piłka nożna), LKS Żar Szeroka (piłka nożna), Jastrzębski Klub Tenisa Stołowego, Koka Jastrzębie (judo), Klub Piłki Ręcznej, UKS ROMI Jastrzębie (piłka ręczna dziewcząt) oraz Jastrzębski Koszykarski Klub Sportowy (koszykówka dziewcząt).

W Jastrzębiu-Zdroju znajduje się ścianka wspinaczkowa, o powierzchni 200 m kw. Ścianka zarządzana jest przez Klub Wysokogórski Jastrzębie Zdrój[79]. KW Jastrzębie Zdrój działa od 1984 roku, od tego samego roku jest zrzeszony w Polskim Związku Alpinizmu. Zawodniczki i zawodnicy KW Jastrzębie Zdrój w 2010 roku wchodzili w skład kadry narodowej wspinaczki sportowej PZA.

Główną instytucją sportową w Jastrzębiu-Zdroju jest Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji powstały w 1991 roku. MOSiR jest jednostką organizacyjną działającą na terenie całego miasta. Głównym obszarem zadań tej instytucji jest organizacja imprez sportowo-rekreacyjnych, a także współpraca z klubami i organizacjami młodzieżowymi. Ośrodek regularnie organizuje rozgrywki w czterech dyscyplinach sportowych: Miejskiej Ligi Siatkówki Amatorów, Grand Prix Miejskiej Ligi Piłki Halowej, Miejskiej Indywidualnej Ligi Tenisa Stołowego, a także Jastrzębskiej Ligi Szachowej. Obiektami sportowymi należącymi do MOSiR-u są: stadion miejski przy ul. Harcerskiej, stadion przy ul. Kościelnej, kompleks sportowy Omega przy ulicy Harcerskiej, kryta pływalnia Laguna przy ul. Opolskiej, lodowisko Jastor przy ul. Leśnej, dwa boiska sportowe, w tym jedno wybudowane w ramach programu Orlik 2012 oraz kąpielisko Zdrój przy ul. Witczaka. Ponadto w mieście znajdują się hala sportowa (dzielnica Szeroka) oraz hala widowiskowo-sportowa przy ul. Leśnej. W Jastrzębiu-Zdroju działa również klub bejsbolowy MKS Jastrząb. Bejsboliści z Jastrzębia-Zdroju są jednym z najlepszych graczy w 1 lidze grupy południowej.

Znani ludzie urodzeni w Jastrzębiu-Zdroju[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Jastrzębiem-Zdrojem.

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • II miejsce w konkursie „Na najlepiej oświetloną gminę roku 2006” (I miejsca nie przyznano, III miejsce Toruń)[81]
  • Wyróżnienie w IV edycji konkursu „Bezpieczna Gmina”
  • Wyróżnienie za prawidłowe przeprowadzenie akcji „Przejrzysta Polska”[81]
  • Laureat konkursu „Miasto otwarte na fundusze strukturalne”[81]
  • Wyróżnienie w plebiscycie Europejskie Miasto za osiągnięcia z pozyskiwaniu środków unijnych[81]
  • 7 miejsce w rankingu na miasto najlepiej radzące sobie z wykorzystaniem środków unijnych w Polsce oraz II miejsce w woj. śląskim[82]
  • Certyfikat ISO 9001:2000 dla Urzędu Miejskiego[83]
  • Złoty Medal im. Franciszka Stefczyka dla Urzędu Miasta z Kapituły Medalu Krajowego Związku Banków Spółdzielczych
  • Złoty Medal Regionu Śląsko-Dąbrowskiego za Porozumienia Jastrzębskie[81]
  • Wyróżnienie za współpracę oraz promowanie przedsiębiorczości podczas 10-lecia Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości[81]

Przypisy

  1. GUS – Główny Urząd Statystyczny – Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. Stan w dniu 31 XII..
  2. Położenie Jastrzębia-Zdroju. [dostęp 2014-01-14].
  3. Uchwała Nr XLII/1036/2002 Rady Miasta Jastrzębie Zdrój z dnia 25 maja 2002 r. ws. utworzenia jednostek pomocniczych (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2002 r. Nr 37 poz. 1326).
  4. Uchwała Nr LV/697/2010 Rady Miasta Jastrzębie Zdrój z dnia 29 kwietnia 2010 r. zmieniająca (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2010 r. Nr 114 poz. 1829).
  5. Z życia sołectw i osiedli. Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój. [dostęp 2012-01-07].
  6. Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój: Lokalny Program Rewitalizacji Jastrzębia-Zdroju na lata 2008-2015. [dostęp 20 lutego 2009].
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój: Szata roślinna i krajobraz (pol.). [dostęp 4 kwietnia 2009].
  8. Urząd Miasta: położenie (pol.). [dostęp 2013-05-28].
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój: Woda (pol.). [dostęp 5 kwietnia 2009].
  10. Urząd Miasta: Środowiska przyrodnicze (pol.). [dostęp 2013-05-28].
  11. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online; H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae t.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.
  12. Konstanty Damrot, „Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde”, Verlag von Felix Kasprzyk, Beuthen 1896.
  13. Jastrzębie w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego Tom III, s. 499.
  14. Towarzystwo Miłośników Ziemi Jastrzębskiej: Historia Jastrzębia-Zdroju. [dostęp 16 kwietnia 2009].
  15. Janusz Lubszczyk, Pierwsze pisane wzmianki o ziemi jastrzębskiej, „Biuletyn Galerii Historii Miasta” nr 1 (27) z marca 2013 r., s. 8 (ISSN 2080-3737).
  16. Janusz Lubszczyk, Pierwsze pisane wzmianki o ziemi jastrzębskiej, „Biuletyn Galerii Historii Miasta” nr 1 (27) z marca 2013 r., s. 8 (ISSN 2080-3737).
  17. Janusz Lubszczyk, Pierwsze pisane wzmianki o ziemi jastrzębskiej, „Biuletyn Galerii Historii Miasta” nr 1 (27) z marca 2013 r., s. 7 (ISSN 2080-3737); zobacz też: Janusz Lubszczyk, Boża Góra – pierwsza wzmianka(http://www.jaspedia.pl/inne/item/814-bo%C5%BCa-g%C3%B3ra-pierwsza-wzmianka).
  18. Janusz Lubszczyk, Pierwsze pisane wzmianki o ziemi jastrzębskiej, „Biuletyn Galerii Historii Miasta” nr 1 (27) z marca 2013 r., s. 7 (ISSN 2080-3737); zobacz też: Janusz Lubszczyk, Borynia – pierwsza wzmianka (http://www.jaspedia.pl/inne/item/807-borynia-pierwsza-wzmianka).
  19. Janusz Lubszczyk, Pierwsze pisane wzmianki o ziemi jastrzębskiej, „Biuletyn Galerii Historii Miasta” nr 1 (27) z marca 2013 r., s. 7 (ISSN 2080-3737); zobacz też: Janusz Lubszczyk, Szeroka – pierwsza wzmianka (http://www.jaspedia.pl/inne/item/809-szeroka-%E2%80%93-pierwsza-wzmianka).
  20. Janusz Lubszczyk, Pierwsze pisane wzmianki o ziemi jastrzębskiej, „Biuletyn Galerii Historii Miasta” nr 1 (27) z marca 2013 r., s. 8 (ISSN 2080-3737); zobacz też: Janusz Lubszczyk, Ruptawa – pierwsza wzmianka (http://www.jaspedia.pl/inne/item/810-ruptawa-pierwsza-wzmianka).
  21. 21,0 21,1 21,2 Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój: Jastrzębie Zdrój. 2006, s. 4. ISBN 978-83-916618-8-8.
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 Piotr Siemko: Jastrzębie Zdrój w zabytkach sztuki. 1992, s. 8-33.
  23. 23,0 23,1 23,2 Pamięć Jastrzębska: Uzdrowisko w latach 1986-1918 (pol.). [dostęp 12 kwietnia 2009].
  24. Pamięć Jastrzębska: Historia Jastrzębia-Zdroju: Udział Jastrzębian w III powstaniu śląskim (pol.). [dostęp 16 kwietnia 2009].
  25. Pamięć Jastrzębska: Historia Jastrzębia-Zdroju: Miasto matek (pol.). [dostęp 16 kwietnia 2009].
  26. Pamięć Jastrzębska: Historia Jastrzębia-Zdroju: Dzieje uzdrowiska w latach 50. i 60 (pol.). [dostęp 16 kwietnia 2009].
  27. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 1948 r. (Dz. U. z 1948 r. Nr 3, poz. 21).
  28. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 1955 r. ws. utworzenia osiedli (Dz. U. z 1955 r. Nr 45, poz. 299).
  29. Pamięć Jastrzębska: Historia Jastrzębia-Zdroju: Zakończenie działalności uzdrowiskowej (pol.). [dostęp 16 kwietnia 2009].
  30. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 maja 1963 r. ws. utworzenia niektórych miast w województwach gdańskim i katowickim (Dz. U. z 1963 r. Nr 23, poz. 132).
  31. Pamięć Jastrzębska: Kalendarium: Sierpień '80 (pol.). [dostęp 16 kwietnia 2009].
  32. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 października 2007 r. ws. pozbawienia statusu uzdrowiska miasta Jastrzębie-Zdrój (Dz. U. z 2007 r. Nr 201, poz. 1448).
  33. Ludność Jastrzębia-Zdroju
  34. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie (pol.). 30 września 2014.
  35. BIP Jastrzębie-Zdrój: Skład Rady Miasta Jastrzębia-Zdroju (pol.). [dostęp 12 kwietnia 2009].
  36. Stowarzyszenie Wspólnota Samorządowa: Jastrzębie-Zdrój po wyborach. [dostęp 2014-01-22].
  37. BIP Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój: Młodzieżowa Rada Miasta. [dostęp 2011-01-23].
  38. Niezależna Inicjatywa Mieszkańców Jastrzębia-Zdroju: Czy XI kadencja okaże się sukcesem?. [dostęp 2014-01-22].
  39. BIP Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój: Uchwała nr 165 w sprawie zatwierdzenia Statutu Młodzieżowej Rady Miasta. [dostęp 2014-01-21].
  40. 40,0 40,1 Serwis Samorządowy Jastrzębia-Zdroju: Miasta partnerskie. [dostęp 2014-01-22].
  41. JSW: Borynia-Zofiówka-Jastrzębie. 02.01.2013. [dostęp 2014-01-21].
  42. 42,0 42,1 42,2 42,3 JSW SA: Ruch Borynia: o zakładzie (pol.). [dostęp 2014-01-21].
  43. 43,0 43,1 43,2 43,3 JSW SA: Ruch Jas-Mos: o zakładzie (pol.). [dostęp 2014-01-21].
  44. 44,0 44,1 44,2 44,3 JSW SA: Ruch Zofiówka: o zakładzie (pol.). [dostęp 2014-01-21].
  45. 45,0 45,1 Serwis Samorządowy Jastrzębia-Zdroju: Strefy ekonomiczne. [dostęp 2014-01=21].
  46. Serwis Samorządowy Jastrzębia-Zdroju: Środowisko przyrodnicze. [dostęp 2014-01-21].
  47. Główny Urząd Statystyczny: Miasto Jastrzębie-Zdrój. [dostęp 2014-01-21].
  48. Dziennik Zachodni: Nowa obwodnica Jastrzębia-Zdroju otwarta od dziś (pol.). 2013-07-08. [dostęp 2014-01-16].
  49. PKS Racibórz: Rozkład jazdy z D.A. Jastrzębie-Zdrój (pol.). [dostęp 2013-05-21].
  50. Drabas: Rozkład jazdy (pol.). [dostęp 21 maja 2013].
  51. Rozkład jazdy (pol.). [dostęp 2013-05-21].
  52. MZK Jastrzębie-Zdrój: Rozkład jazdy (pol.). [dostęp 16 lutego 2013].
  53. Pamięć Jastrzębska: Cesarz Wilhelm II w Jastrzębiu (pol.). [dostęp 19 kwietnia 2009].
  54. Regionalny Portal Kolejowy: Jastrzębie-Zdrój: kolej bez reaktywacji (pol.). [dostęp 19 kwietnia 2009].
  55. 55,0 55,1 55,2 55,3 55,4 Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój: Miejska Biblioteka Publiczna (pol.). [dostęp 14 kwietnia 2009].
  56. Serwis Samorządowy Jastrzębia-Zdroju: Baza danych teleadresowych: sekcja "kultura i sport".. [dostęp 2014-01-21].
  57. Jastrzębski Serwis Samorządowy: Rudolf Ranoszek (pol.). [dostęp 19 kwietnia 2009].
  58. http://mok.jastrzebie.pl/text/details/galeria-historii-miasta,696.
  59. Gazeta.pl Katowice: Jastrzębskie zabytki (pol.). [dostęp 19 kwietnia 2009].
  60. Nie ma dzwonków w Jastrzębiu. Jasnet. [dostęp 2012-01-08].
  61. Piotr Siemko: Jastrzębie-Zdrój w zabytkach sztuki.
  62. 62,0 62,1 Urząd Miasta Jastrzębie-Zdrój: Baza danych teleadresowych: Szkoły i przedszkola (pol.). [dostęp 2014-01-16].
  63. O kolegium. Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Jastrzębiu Zdroju. [dostęp 2012-01-08].
  64. ZOD AGH: Historia (pol.). [dostęp 19 grudnia 2009].
  65. BIP AWF Katowice: Historia AWF-u (pol.). [dostęp 2014-01-16].
  66. PTTK Jastrzębie-Zdrój: Szlaki turystyczne w Jastrzębiu-Zdroju (pol.). [dostęp 5 kwietnia 2009].
  67. http://www.pttk.jasnet.pl/czerwony-szlakiem-powstan-slaskich.
  68. http://www.pttk.jasnet.pl/czarny-lacznikowy.
  69. http://www.pttk.jasnet.pl/zolty-im-jerzego-fudzinskiego.
  70. http://www.pttk.jasnet.pl/niebieski-szlakiem-ewakuacji-wiezniow-auschwitz-birkenau.
  71. 71,0 71,1 71,2 ks. Czesław Podleski dla Pamięci Jastrzębskiej: Wspomnienia jastrzębian – „Specyficzne miasto” (pol.). [dostęp 12 kwietnia 2009].
  72. Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy w Polsce – Sale Królestwa.
  73. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 10 czerwca 2014.
  74. Chrześcijańskie Stowarzyszenie Dobroczynne – Oddział Terenowy w Jastrzębiu-Zdroju.
  75. Wirtualny Sztetl: Jastrzębie-Zdrój: Społeczność żydowska przed 1989. [dostęp 2014-01-21].
  76. Zespół Szkół Sióstr Salezjanek w Jastrzębiu-Zdroju. [dostęp 2014-01-21].
  77. Serwis Samorządowy Jastrzębia-Zdroju: Baza danych teleadresowych: sekcja "cmentarze". [dostęp 2014-01-21].
  78. Patron Miasta (pol.). [dostęp 2013-05-28].
  79. Klub Wysokogórski Jastrzębie Zdrój: Ścianka wspinaczkowa (pol.). [dostęp 2013-05-21].
  80. PZLA – WXC: Polskie korzenie amerykańskiej biegaczki (pol.). 2010-03-25. [dostęp 2010-04-11].
  81. 81,0 81,1 81,2 81,3 81,4 81,5 Strona miasta: Certyfikaty i nagrody (pol.). [dostęp 4 grudnia 2007].
  82. Strona miasta: Certyfikaty i nagrody (pol.). [dostęp 4 grudnia 2007].
  83. UM Jastrzębie: ISO 9001:2000 dla UM (pol.). [dostęp 16 kwietnia 2009].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]