Pruszcz Gdański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pruszcz Gdański
Herb
Herb Pruszcza Gdańskiego
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat gdański
Gmina gmina miejska
Aglomeracja gdańska
Prawa miejskie 1945[1]
Burmistrz Janusz Wróbel
Powierzchnia 16,47 km²
Wysokość 0,7-44 m n.p.m.
Populacja (31.03.2011)
• liczba ludności
• gęstość

27 787 [2]
1527,8 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 58
Kod pocztowy 83-000, 83-005
Tablice rejestracyjne GDA
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Pruszcz Gdański
Pruszcz Gdański
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pruszcz Gdański
Pruszcz Gdański
Ziemia 54°15′43″N 18°38′11″E/54,261944 18,636389Na mapach: 54°15′43″N 18°38′11″E/54,261944 18,636389
TERC
(TERYT)
6222904011
Urząd miejski
ul. Grunwaldzka 20
83-000 Pruszcz Gdański
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Św. (XVw.)

Pruszcz Gdański (niem. Praust, kasz. Pruszcz, Pruszcz Gduńsczi[3]) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie gdańskim, nad rzeką Radunią, należące do aglomeracji gdańskiej, przylega od południa do Gdańska. Miasto jest siedzibą powiatu gdańskiego i gminy.

Pruszcz Gdański leży przy wylocie z Gdańska drogi krajowej nr 91 oraz głównej linii kolejowej do Warszawy. Na południe od miasta rozpoczyna się obwodnica trójmiejska, a niedaleko tego miejsca znajduje się także węzeł drogowy Pruszcz Gdański (dawniej Rusocin), stanowiący początek autostrady A1.

Według danych z 31 marca 2011 miasto miało 27 787 mieszkańców[2]. 13 grudnia 2013 liczba osób zameldowanych na terenie miasta na pobyt stały i czasowy osiągnęła 29 001 osób[4].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Pruszcz Gdański leży na styku Żuław Wiślanych i Pojezierza Kaszubskiego, co ma duży wpływ na zróżnicowanie typów krajobrazu w najbliższej okolicy. Przez miasto przepływa rzeka Radunia. Tutaj swój początek ma także Kanał Raduni. Zabudowa miasta skupia się głównie u podnóża Pojezierza Wschodniopomorskiego i łagodnie przechodzi ku równinie deltowej Wisły.

Według danych z 2005[5] Pruszcz Gdański ma obszar 16,47 km², w tym:

  • użytki rolne: 26%
  • użytki leśne: 0%

Miasto stanowi 2,08% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2007[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 25 143 100 13 167 52,4 11 976 47,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1428,6 741 687,6

(115 miejsce w Polsce)

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Rok Liczba ludności
1960
7 800
1970
13 100
1975
16 200
1980
18 500
1990
21 100
1995
21 200
2000
22 200
2004
23 529
2007
25 143
2008
25 626
2009
26 298
2010
26 834
2011
27 787
2013
29 001

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pradzieje na obszarze Pruszcza Gdańskiego[edytuj | edytuj kod]

Pierwsi osadnicy na terenie zajmowanym przez dzisiejsze miasto pojawili się ok. VIII w p.n.e. Dzięki położeniu nad brzegiem morza osada praktycznie od razu znalazła korzystne warunki do rozwoju. W okresie świetności Imperium Rzymskiego była ona jednym z kluczowych portów przy dawnym ujściu Wisły. To właśnie tu kwitło wytwórstwo oraz docierała większość ekspedycji kupieckich, przemierzających od II w. p.n.e do IV w. n.e. szlak bursztynowy. Do dziś podczas prac archeologicznych na stanowiskach zlokalizowanych na obszarze miasta archeolodzy odnajdują groby, urny pogrzebowe, wyroby z brązu, szkła czy bursztynu, a także rzymskie czy arabskie monety - pod względem liczby zabytków i stanowisk archeologicznych obecny Pruszcz ustępuje jedynie Gdańskowi. Okres wędrówek ludów, trwający od IV do VII w., to schyłkowy okres funkcjonowania ośrodka handlowego na terenie Pruszcza, co spowodowane było nie tylko upadkiem Rzymu, ale również cofaniem się wybrzeża morskiego, co spowodowało, że funkcje portowe u ujścia Wisły przejął powstały później Gdańsk.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Średniowiecze to okres pomorskich książąt i lokalnego rycerstwa władającego osadami w sąsiedztwie Pruszcza. W przekazach historycznych znajdują się liczne historie dotyczące miejscowych wielmożów – Bartłomieja i Piotra z Rusocina, Jarosława z Osieka czy Chwalimira i Wojciecha Stefanowiców. 18.10.1367 na mocy dokumentu wydanego przez komtura gdańskiego Ludwiga von Essen nastąpiła lokacja wsi na prawie niemieckim, co w przypadku Pruszcza oznaczało przeorganizowanie istniejącej tu wcześniej osady. W okresie świetności zakonu krzyżackiego rycerze zakonni poczynili szereg inwestycji, stwarzając z pruszczańskiej wsi zaplecze dla warownego Gdańska. Krzyżacy nadali też Pruszczowi znaczące przywileje. W czasie wojny trzynastoletniej w Pruszczu stacjonowały wojska polskie, a po skończonej wojnie miejscowość weszła w skład gdańskiego patrymonium miejskiego.

Czasy nowożytne do 1815 r.[edytuj | edytuj kod]

Pruszcz przez cały czas należał do Gdańska i z tego tytułu m.in. płacił daniny na rzecz miasta. Do dzisiejszych czasów zachowały się dokumenty dokładnie inwentaryzujące pruszczański majątek, np. w 1793 w Pruszczu było 295 koni, 53 byków, 119 krów (w tym 113 mlecznych), 26 cielaków, 294 świnie, 74 warchlaki oraz 10 uli pszczelich. Leżącą w strategicznym punkcie podczas drogi do Gdańska, często odwiedzały koronowane głowy. Wśród dostojników którzy zawitali do Pruszcza, bądź spędzili w nim kilka nocy znaleźli się m.in. Zygmunt I, Zygmunt August, Zygmunt III Waza, Jan Kazimierz, Stanisław Leszczyński czy August II. Kolejne konflikty zbrojne pozostawiały po sobie w Pruszczu liczne ślady. Wieś często była zapleczem dla kolejnych armii. W kronikach miasta zachowały się wzmianki o wielkim pożarze z 1801. Również początek XIX wieku odcisnęły na Pruszczu piętno. W 1807 w pruszczańskim kościele żołnierze francuscy urządzili magazyn prochu. Stąd też marszałek Lefebvre kierował zdobywaniem Gdańska. W czerwcu 1812 przez wieś przedefilował sam Napoleon Bonaparte. W 1813, po klęsce Napoleona, Pruszcz powrócił pod panowanie pruskie.

Królestwo Prus i Cesarstwo Niemieckie (1815-1919)[edytuj | edytuj kod]

Cukrownia w Pruszczu Gdańskim zbudowana w 1881 (zdjęcie z 2010)

Pruskie panowanie poluzowało więzi łączące Pruszcz z Gdańskiem. Uwłaszczono chłopów, miasto przestało być właścicielem gruntów w Pruszczu. Zniesiono również opłaty na rzecz Gdańska. W 1801 wieś uległa pożarowi (z wyjątkiem kościoła). Od 1818 Pruszcz wchodził w skład powiatu gdańskiego wiejskiego (Danziger Landkreis) i stał się stosunkowo ważnym ośrodkiem administracyjnym - w latach 1824-1844 mieściła się tutaj siedziba landrata powiatu gdańskiego Samuela Abrahama Treuge, przeniesiona następnie do Gdańska. Od 1887 Pruszcz znajdował się w granicach powiatu Gdańskie Wyżyny. W 1820 w Pruszczu mieszkało 740 osób, w 1848 już 1556. W latach 1875-1880 Pruszcz był miejscowością o najszybciej rosnącej liczbie ludności spośród wszystkich miast i gmin ówczesnej prowincji Prusy Zachodnie (1 grudnia 1880 liczył 2135 osób, wzrost w ciągu 5 lat o 375 osób; a 1 grudnia 1885 2369 mieszkańców). W pierwszej połowie XIX wieku w Pruszczu zaczęły się liczne inwestycje, a także modernizacja dotychczasowej infrastruktury. Pojawiły się nowe drogi i mostki na Raduni, a 5 sierpnia 1852 otwarto linię kolejową z Berlina przez Bydgoszcz do Gdańska. Rozpoczęto również intensywne prace przeciwpowodziowe na Kanale Raduni. Przełom XIX i XX wieku to kolejne inwestycje, brukowanie dróg, zakładanie linii telefonicznych (1900) czy elektrycznego oświetlenia ulic (28 sierpnia 1902). W latach 1879-1881 z inicjatywy doktora Hermanna Wiedemanna powstała w Pruszczu cukrownia – największy zakład przemysłowy na tym terenie. W latach 1892-1894 wybudowano szpital, nazywany od nazwiska inicjatora oraz pierwszego ordynatora Szpitalem Wiedemanna. Miejscowość stała się wówczas także lokalnym ośrodkiem handlowym - od 22 października 1889 odbywały się tutaj jarmarki. W 1900 powstała w Pruszczu mleczarnia, a dwa lata później szkoła mleczarska. W 1910 uruchomiono cegielnię.

Okres Wolnego Miasta Gdańsk i II Wojna Światowa[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu I wojny światowej Pruszcz znalazł się w granicach utworzonego w 1920 Wolnego Miasta Gdańska. Od maja 1933, czyli wygranej nazistów w wyborach do Volkstagu, hitlerowcy pojawili się także w pruszczańskiej administracji. 1 grudnia 1939 Niemcy dokonali korekt administracyjnych i włączyli Pruszcz (wraz z całym powiatem Gdańskie Wyżyny) do powiatu Gdańsk-Wieś. W dniu 1 kwietnia 1942 na mocy rozporządzenia MSW Rzeszy z dnia 26 marca tego roku przyłączono gminę Pruszcz do Hanzeatyckiego Miasta Gdańska[7][8].

Już od połowy sierpnia 1939 Niemcy zaczęli aresztować przedstawicieli mniejszości polskiej w Pruszczu i okolicach. Łącznie represjom poddano 200 osób, część z nich trafiła do hitlerowskich obozów zagłady. Administracja nazistowska utworzyła tu podobóz kobiecy Praust obozu koncentracyjnego KL Stutthof, znajdujący się na terenie powstałego wtedy lotniska. W styczniu 1945 przez Pruszcz przeszła część więźniów z tzw. marszu śmierci z ewakuowanego obozu koncentracyjnego Stutthof. 24 marca 1945 wojska radzieckie zdobyły Pruszcz. Miasto zostało włączone do Polski, zamieszkującą go ludność niemiecką wysiedlono.

Ofiary II wojny światowej zostały upamiętnione pomnikami ofiar KL Stutthof przy ul. Powstańców Warszawy i dworcu kolejowym, tablicą poświęconą pomordowanym kolejarzom (również na dworcu) oraz pomnikiem w centrum miasta (jest to przebudowany przedwojenny Kriegerdenkmal, czyli pomnik upamiętniający żołnierzy pruskich poległych w I wojnie światowej). Poległych w walkach o zdobycie miasta w 1945 żołnierzy Armii Czerwonej pochowano na cmentarzu przy ul. Zastawnej.

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu II wojny światowej wszystkie akty urzędowe władz okupacyjnych zostały uznane za niebyłe i Pruszcz ponownie stał się samoistną jednostką administracyjną. Jak dotąd nie udało się znaleźć dokumentu urzędowego nadającego Pruszczowi status miasta. Natomiast począwszy od 1945 zaczyna się pojawiać regularnie na wykazach urzędowych miast[9].

Od 1945 na obrzeżach Pruszcza zaczęły powstawać mniejsze lub większe warsztaty czy zakłady produkcyjne. Z biegiem lat w mieście pojawiało się coraz więcej inwestycji, choć niektóre z nich, jak chociażby kanalizacyjno-wodociągowe trwały aż do wczesnych lat 90-tych ubiegłego wieku. Od początku XXI wieku w mieście realizowanych jest wiele dużych inwestycji jak całkowita przebudowa centrum miasta (tzw. "Nowe Centrum Pruszcza"), budowa Międzynarodowego Bałtyckiego Park Kulturowego, powstanie szeregu centrów logistycznych czy budowa obwodnicy miasta. W latach 2008-2010 wydatki inwestycyjne miasta na infrastrukturę techniczną wyniosły w przeliczeniu na jednego mieszkańca 1637,24 zł, co było najwyższym wskaźnikiem na terenie województwa. Za lata 2009-2011 wskaźnik ten był jeszcze wyższy (1748,37 zł), co postawiło miasto w tej kategorii na czele wszystkich miast powiatowych w kraju[10].

6 listopada 2012 otwarto w mieście konsulat honorowy Republiki Turcji, w krótkim czasie przeniesiony do Gdańska.

26 kwietnia 2014 na Placu Jana Pawła II odsłonięto zespół kameralnych rzeźb profesora Czesława Dźwigaja o nazwie „Via Sancta Jana Pawła II”[11].

W latach 1945-1998 miasto nieprzerwanie należało do województwa gdańskiego.

Władze miasta[edytuj | edytuj kod]

Burmistrzowie miasta:

  • 1990-1994 Jan Józef Konopka (zastępca: Andrzej Pachnia)
  • 1994-1998 Waldemar Dowgiert (zastępca: Władysława Bogacka)
  • 1998-2002 Andrzej Gajos (zastępca: Roman Ciesielski)
  • od 2002 Janusz Wróbel (zastępcy: Zygmunt Rzaniecki (do 2004), Kazimierz Kloka (do 2006), Ryszard Świlski i Andrzej Szymański (2006-2010), Wojciech Gawkowski i Jerzy Kulka (od 2010))

Przewodniczący Rady Miasta:

  • 1990-1991 Jerzy Roman
  • 1991-1994 Jan Malek
  • 1994-1998 Roman Ciesielski
  • 1998-2002 Jan Malek
  • 2002-2010 Jarosław Wasilewski
  • od 2010 Stefan Skonieczny

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zabytki wpisane do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Pomorskiego[edytuj | edytuj kod]

  • kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Św. z pastorówką – obecnie biblioteką publiczną, bramą cmentarną oraz terenem przykościelnym wraz z kaplicą przedpogrzebową, murem kościelnym i starodrzewem, ul. Wojska Polskiego 34 (wpis do rejestru nr 305 z 13 sierpnia 1962). Świątynię wzniesiono przed rokiem 1367 w stylu gotyckim. Budynek kościoła jest murowany z cegły, trójnawowy z gwiaździstym sklepieniem nad nawami oraz sklepieniem krzyżowym nad prezbiterium. W 1433 spalony przez husytów, w 1460 przez Krzyżaków, a w 1577 ucierpiał w czasie walk Batorego z Gdańskiem. W latach 1585 - 1945 w rękach protestantów. W 1801 jako jeden z nielicznych budynków ocalał z pożaru miejscowości, ale w 1807 pełnił krótko funkcję magazynu prochu dla wojsk napoleońskich. II wojnę światową przetrwał bez większego szwanku. 5 września 1948 został ustanowiony filią kościoła parafialnego, a 10 listopada 1980 - ośrodkiem nowo powołanej parafii katolickiej. Zachowało się wyposażenie kościoła z bogatym, rzeźbionym z drewna i polichromowanym wyposażeniem, m.in. renesansową amboną z 1578, galerią i barokowym prospektem organowym. Na osi głównego wejścia do kościoła znajduje się brama cmentarna wzniesiona w 1648. Po północnej stronie świątyni znajdziemy neogotycką kostnicę z drugiej połowy XIX w. Naprzeciwko kościoła stoi budynek dawnej plebanii ewangelickiej wzniesionej w 1755, przed którą stoją dwa granitowe słupki w typie gdańskich przedproży z datą 1651. Od 1962 parter, a od 1990 całość budynku zajmuje biblioteka. Wewnątrz budynku zachowane XVIII-wieczne polichromie (odkryte na piętrze budynku w 2010), wyposażenie (zabytkowy żyrandol, szafy, stolik do gry w karty) oraz oryginalne futryny i drzwi z okuciami. Zamurowane piwnice według miejskiej legendy kryć mają podziemne przejście do kościoła.
  • dom mieszkalny, ul. Krótka nr 6 (wpis do rejestru nr 612 z 30 maja 1972)
  • dom mieszkalny, ul. Grunwaldzka nr 23 (wpis do rejestru nr 613 z 30 maja 1972)
  • Kanał Raduni – kanał wraz z groblami, towarzysząca zabudową i zielenią na całej długości obiektu – od śluzy na zachód od Pruszcza Gdańskiego do ujścia Kanału do Starej Motławy w Gdańsku (wpis do rejestru nr 986 z 18 maja 1981)
  • zespół cukrowni Pruszcz – portiernia z bramami i murem, budynek biura głównego, kotłownia główna, surownia, budynek techniczno-produkcyjny, budynek filtracji, pakownia, warniki, suszarnia, magazyn cukru, miodownik, piec wapienny, kuźnia, rezydencja akcjonariusza, willa dyrektora, ul. Chopina 17 (wpis do rejestru nr 1369 z 25 sierpnia 1992)
  • kościół parafialny pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy z działką oraz starodrzewem, ul. Chopina 3 (wpis do rejestru nr 1849 z 6 czerwca 2009)

Pozostałe zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Budynek elektrowni wodnej z 1921 r.
  • Budynek prokuratury ul. Wojska Polskiego 7 - pierwotnie szkoła podstawowa, w 1939 areszt dla miejscowych Polaków
  • Dwór Russotschin, ul. Grunwaldzka 71
  • Dom mieszkalny z XIX w., ul. Chopina 22
  • Dom mieszkalny z końca XIX w., ul. Grunwaldzka 31 - parterowy, z poddaszem użytkowym. Dach mansardowy, z lukarnami, wykończonymi drewnem. Wejście główne z gankiem, schodami i ozdobnym metalowym daszkiem. Ganek i schody otoczone dekoracyjną balustradą. Zachowana dawna stolarka okienna i drzwiowa oraz kuta brama wjazdowa. Na podwórzu zachowana pompa ręczna (jedyna w mieście), odrestaurowana w 2014.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Nowe Centrum Pruszcza Gdańskiego

Atutem gospodarczym miasta są zaczynające się w pobliżu autostrada A1 oraz obwodnica Trójmiasta. Bliskość tych dróg przyczyniła się do powstania dzielnicy przemysłowej o nazwie Bałtycka Strefa Inwestycyjna. Swoje magazyny i zakłady produkcyjne umieściły tu firmy z branży elektronicznej, spożywczej, magazynowej, odzieżowej (LPP, od 2001; nowe powierzchnie od 2007-2008 i 2014-2015 (w budowie)) i metalowej. Z kolei w centrum miasta powstała nowoczesna zabudowa mieszkaniowo-usługowa, za którą miasto otrzymało Nagrodę Honorową Towarzystwa Urbanistów Polskich w ogólnopolskim konkursie na najlepiej zagospodarowaną przestrzeń publiczną w 2009.

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo RolnePaństwowe Gospodarstwo Ogrodnicze Dydaktyczno-Produkcyjne Pruszcz Gdański[12]. W 2004 r. zakończyła też swoją działalność miejscowa cukrownia, a jej teren (19,5 ha) w końcu 2012 wystawiono na sprzedaż za 38,8 mln zł.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Pruszcz Gdański jest ważnym węzłem komunikacji drogowej. Łączna długość dróg w mieście wynosi 75 km. Przez miasto przebiegają drogi krajowe i wojewódzkie:

  • 91 Cieszyn – Gdańsk (jednocześnie jest fragmentem międzynarodowej trasy E75, na terenie miasta biegnie ona ul. Grunwaldzką)
  • 226 Przejazdowo – Horniki (na terenie miasta biegnie ona ul. Kopernika, ul. Chopina, ul. Gruwaldzką oraz ul. Zastawną)
  • 227 Pruszcz Gdański – Cedry Małe (na terenie miasta biegnie ona ul. Powstańców Warszawy)

Na przedmieściu Pruszcza rozpoczyna się obwodnica trójmiejska (S6) oraz znajduje się początek autostrady A1. 16 grudnia 2011 oddano do użytku oczekiwaną od wielu lat obwodnicę miasta.

Miasto jest połączone z Gdańskiem przy pomocy autobusów miejskich: 200, 205, 207, 232, N5 oraz linii prywatnych (J, K, R, 50, 51, 400, 401, 418, 803(3), 804, 830, 840, 843, 845, 850, 859, 861, 865, 872). Okolice miasta obsługują linie Gminy Pruszcz Gdański nr 841-848 oraz linia 02.

Na obszarze miasta znajduje się 29 mostów - 12 nad Radunią, 10 nad Kanałem Raduni i 7 nad strugą Gęś[13].

Kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiega linia kolejowa nr 9 (Warszawa WschodniaGdańsk Główny) oraz zaczyna się obecnie nieużytkowana linia kolejowa nr 229 do Łeby. Na stacji zatrzymują się wszystkie pociągi osobowe oraz nieliczne pociągi interREGIO. Stacja Pruszcz Gdański znajduje się (z przerwą od połowy 2012 do marca 2014 - remont linii kolejowej łączącej Trójmiasto z Warszawą) również na trasie pociągów trójmiejskiej Trójmiejskiej SKM. Miasto jest jednym z udziałowców tej spółki.

Lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W Pruszczu znajduje się lotnisko, na którym stacjonuje 49 Baza Lotnicza i z którego korzystał w czasie wizyty w Trójmieście prezydent Francji Charles de Gaulle (9.09.1967). W 2013 na północ od betonowego pasa startowego lotniska formalnie powstało lądowisko Pruszcz-Aeroklub należące do Aeroklubu Gdańskiego.

Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy znajduje się w odległości 25 kilometrów od miasta, a wygodny dojazd zapewnia obwodnica Trójmiasta.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Gminy Miejskiej Pruszcz Gdański działa od 1 grudnia 2008 samorządowa instytucja kultury – Centrum Kultury i Sportu, które powstało w wyniku połączenia zadań Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji oraz Miejskiego Domu Kultury. Podstawowym zadaniem Centrum jest wspieranie i animowanie kulturowej i sportowej aktywności mieszkańców Pruszcza Gdańskiego. W Pruszczu Gdańskim funkcjonuje Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna. Działalność kulturalna biblioteki to zarówno spotkania autorskie, biesiady literackie, jak również wystawy, wernisaże i koncerty. W marcu 2013 powstała symfoniczna Orkiestra Miasta Pruszcz Gdański.

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Przy Centrum Kultury i Sportu w Pruszczu Gdańskim działają sekcje: tańca towarzyskiego, psich zaprzęgów, cheerleaderek, modelarnia, judo, brydża, kajakowa, koszykówki, piłki nożnej, piłkarzyków, rugby, siatkówki, szachowa, wspinaczki. Z CKiS-em współpracuje między innymi mistrz Europy w wyścigach psich zaprzęgów - Igor Tracz i wielokrotna mistrzyni Polski w tańcu towarzyskim, znana z "Tańca z Gwiazdami" Agnieszka Pomorska. Od 1961 w Pruszczu działa również Miejski Klub Sportowy Czarni – sekcja piłki nożnej, siatkówki i rugby.

Przy Szkole Podstawowej nr 3 znajduje się basen kąpielowy. W 2012 uzyskano pozwolenie na budowę kolejnego basenu o wymiarach 25×12,5 m (z ruchomym dnem ze stalową niecką i trybunami na 110 osób, salą do squasha, sauną, siłownią i jacuzzi) przy Zespole Szkół nr 4 na Osiedlu Wschód, którego realizacja ma się zakończyć do stycznia 2015 (kosztorys inwestycji opiewał na kwotę ok. 25 mln zł, najniższa oferta złożona w przetargu na budowę wynosiła 16.916.837 złotych, natomiast ostatecznie wybrany wykonawca inwestycji zaoferował w przetargu kwotę 20.241.431,75 złotych)[14]. W tym samym roku zbudowano kompleks sportowy przy ZSO nr 1, obejmujący pełnowymiarowe boisko do piłki nożnej ze sztuczną trawą, dwa boiska do piłki ręcznej i po jednym dla siatkówki i koszykówki (o nawierzchni poliuretanowej) wraz z oświetleniem; tartanową bieżnię lekkoatletyczną z 4 torami, skocznię w dal, kort tenisowy oraz trybuny dla widzów i tablicę wyników (koszt 3,27 mln zł).

Również w 2012, na początku roku, kosztem 900 tys. zł uruchomiono sztuczne lodowisko przy Szkole Podstawowej nr 3, a w 2013 przy ul. Modrzewskiego kosztem 929 tys. zł powstało wielofunkcyjne boisko o nawierzchni syntetycznej poliuretanowej, przy którym znajdują się fitness park, kort tenisowy, tor do gry w bule oraz górka saneczkowa.

W południowej części miasta, w dzielnicy Komarowo, znajduje się staw o powierzchni 1,60 ha, który powstał przy budowie lotniska podczas II wojny światowej. Stawem, w którym można spotkać takie gatunki ryb, jak płocie, krąpie, okonie, karasie, leszcze, ukleje, liny, szczupaki, karpie, krasnopiórki, bolenie i jazie, opiekuje się koło PZW "Czapla".

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Podczas wykopalisk archeologicznych na terenie Pruszcza odnaleziono wiele tysięcy przedmiotów przechowywanych obecnie w Muzeum Archeologicznym w Gdańsku, które świadczą o tym, że w I-V w n.e. funkcjonowała tu faktoria stanowiąca zakończenie północnego odcinka szlaku bursztynowego i będąca jednym z silniejszych ośrodków nad Bałtykiem. Prace nad zrekonstruowaniem faktorii, składającej się z zespołu budynków zlokalizowanych na powierzchni 1,5 ha, zakończono w 2011, oddając ją do użytku 22 lipca 2011 (koszt inwestycji: 7,8 mln zł, w tym 4,9 mln ze środków UE). Zabudowa i aranżacja osady nawiązuje do nie zrekonstruowanej dotąd zabudowy północnych stron Barbaricum z pierwszych wieków naszej ery. W skład zespołu wchodzą: chata wodza - główny obiekt o funkcji wystawienniczej (prezentacja eksponatów z Muzeum Archeologicznego i Muzeum Bursztynu w Gdańsku); hala targowa (ekspozycja archeologiczna i centrum edukacyjne), chata kowala i chata bursztyniarza (prezentujące styl życia i warsztaty pracy rzemieślników z epoki wpływów rzymskich). Całość otoczona jest drewnianą palisadą.

Szlak Bursztynowy w Pruszczu Gdańskim

Zrekonstruowana faktoria znajduje się na terenie 5-hektarowego Międzynarodowego Bałtyckiego Parku Kulturowego, powstałego w 2007 w miejscu mokradeł i nieużytków nad Radunią. Znajdują się tutaj amfiteatr na 500 osób, ogród "Cztery pory roku", plac zabaw dla dzieci, wielofunkcyjne boisko, skate park i górka saneczkowa. Od 2009 w ramach festiwalu Faktoria Kultury w miesiącach letnich w amfiteatrze odbywają się przedstawienia teatralne (Scena Letnia Teatru Wybrzeże) i koncerty muzyczne (w 2012 przyciągnęły one 40 tysięcy widzów, a w 2013 ponad 21 tysięcy). W 2013 widownię amfiteatru zadaszono. Przez teren parku przebiega Szlak Przedwojennych Elektrowni Wodnych na rzece Raduni.

Równolegle z realizacją Faktorii powstał wiodący przez miasto ciąg pieszo-rowerowy, stylizowany na istniejący w okresie wpływów rzymskich Szlak Bursztynowy (koszt: 2,62 mln zł, z czego 1,96 mln ze środków UE). W 2011 roku wyznaczono na jego trasie dwie ścieżki dydaktyczne: Szlakiem pruszczańskich odkryć archeologicznych oraz Szlakiem Kanału Raduni, przy których ustawiono 8 tablic edukacyjnych z informacjami o historii miasta i wydarzeniach dotyczących przeszłości Pruszcza i okolic.

W 2013 wytyczono na obszarze miasta pierwszy znakowany szlak turystyczny szlak turystyczny żółty, biegnący z dworca kolejowego przez teren faktorii (3 km od dworca) w górę rzeki Raduni w kierunku Juszkowa (5,5 km), Straszyna (8,5 km) i Kolbud (20 km). Jest to wydłużony "Szlak Bursztynowy", wiodący pierwotnie z Kolbud przez Bąkowo do Otomina, a liczący obecnie 35,5 km długości.

Na terenie lotniska od 1998 corocznie w lipcu odbywa się największy w Polsce zlot właścicieli samochodów marki Volkswagen ("VW Mania").

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi Kościół Rzymskokatolicki:

W mieście działa także Kościół Zielonoświątkowy zbór "Pojednanie" [15]protestancka wspólnota o charakterze ewangelikalnym oraz Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy[16].

Przypisy

  1. nie zaistniał nigdy formalnie akt prawny przyznający Pruszczowi prawa miejskie; podawane daty nabycia praw miejskich w czasie II wojny światowej dotyczą w istocie przyłączenia Pruszcza do Gdańska jako dzielnicy, czego polskie władze nie uznały
  2. 2,0 2,1 Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r. http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/narodowy-spis-powszechny-ludnosci-i-mieszkan-2011/ludnosc-w-gminach-stan-w-dniu-31-marca-2011-r-nsp-2011,17,1.html
  3. jest to nazwa nieoficjalna, nieurzędowa i nie mająca uzasadnienia historycznego, etnograficznego i geograficznego
  4. Dziennik Bałtycki - Echo Pruszcza 10.01.2014r.
  5. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  7. Danziger Ratsbote, Blatt 6-7/1942
  8. Amtsblatt des Reichsstatthalters in Danzig-Westpreussen, Nr. 14/1942, 8.04., poz. 475. Gebietserweiterung der Hansestadt Danzig
  9. Wykaz miast na Ziemiach Dawnych według stanu obowiązującego w dniu 1 czerwca 1947, ułożony województwami i powiatami, Ministerstwo Administracji Publicznej, Departament I
  10. "Pruszcz Gd. największym polskim inwestorem wśród miast powiatowych" http://pruszczgdanski.naszemiasto.pl/artykul/1581369,pruszcz-gd-najwiekszym-polskim-inwestorem-wsrod-miast,id,t.html#779c0b553ea60e1b,1,3,60 [dostęp 23.10.2012]
  11. "Pruszcz Gdański: Staną rzeźby Jana Pawła II autorstwa prof. Dźwigaja" [dostęp 24.05.2014]
  12. Dz. U. z 1990 r. Nr 51, poz. 301
  13. Wawrzyniec Rozenberg "Powstaną nowe mosty" "Dziennik Bałtycki-Echo Pruszcza" 14 kwietnia 2012
  14. Basen w Pruszczu Gdańskim. Podpisano umowę z wykonawcą [dostęp 31.07.2013]
  15. Kościół Zielonoświątkowy zbór Pojednanie" http://www.kzpruszcz.cba.pl/
  16. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 29 stycznia 2013.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Cukrownia w Pruszczu Gdańskim