Mikołaj Radziwiłł Czarny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mikołaj Krzysztof Radziwiłł
Mikołaj Krzysztof Radziwiłł
Mikołaj Krzysztof Radziwiłł
Trąby
Trąby
Data urodzenia 4 lutego 1515
Miejsce urodzenia Nieśwież
Data śmierci 28 maja lub 29 maja 1565
Miejsce śmierci Łukiszki
Rodzina Radziwiłł
Rodzice Jan Radziwiłł
Anna Kiszka
Małżeństwo Elżbieta Szydłowiecka
Dzieci z Elżbietą Szydłowiecką:
Mikołaj Krzysztof Radziwiłł "Sierotka"
Elżbieta Radziwiłł
Zofia Agnieszka Radziwiłł
Anna Magdalena Radziwiłł
Jerzy Radziwiłł
Albrecht Radziwiłł
Stanisław Pius Radziwiłł
Krystyna Radziwiłłówna
Mikołaj Radziwiłł Czarny otrzymuje od cesarza tytuł książęcy
Medal Mikołaja Radziwiłła Czarnego
Pogrzeb Mikołaja Radziwiłła w 2009 r.

Mikołaj Krzysztof Radziwiłł książę herbu Trąby, zwany Czarnym (ur. 4 lutego 1515 w Nieświeżu, zm. 28 lub 29 maja 1565 w Łukiszkach) – marszałek wielki litewski, kanclerz wielki litewski, wojewoda wileński.

Książę od 1547, pochodzący z litewskiego rodu Radziwiłłów (Radvila), syn kasztelana trockiego Jana i Anny z Kiszków. Wprowadził i umocnił na Litwie Kościół ewangelicko-reformowany, propagował kalwinizm także w Koronie, pod koniec życia poparł jednak antytrynitaryzm. Stworzył potęgę rodu Radziwiłłów.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Lata nauki i kariera[edytuj | edytuj kod]

Otrzymał wszechstronne wykształcenie, studiował w Wittenberdze, następnie przebywał na dworze królewskim w Krakowie, gdzie poznał przyszłego króla Zygmunta II Augusta. Związek, a następnie małżeństwo siostry stryjecznej Mikołaja – Barbary Radziwiłłówny z Zygmuntem Augustem umocnił jego pozycję, w 1551, nadał mu Zygmunt II August przywilej chronienia w archiwum nieświeskim wszystkich dokumentów, dotyczących dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego: w 1544 Mikołaj został marszałkiem ziemskim, w 1550 kanclerzem, w 1551 wojewodą wileńskim, kumulując najwyższe urzędy w państwie i stając się wraz z bratem Mikołajem Radziwiłłem Rudym najbardziej wpływowym dygnitarzem na Litwie.

Od 1548 jego żoną była Elżbieta Szydłowiecka, która wniosła w posagu tzw. „Dobra Szydłowieckie” które otrzymała w spadku po ojcu Krzysztofie Szydłowieckim.

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Mikołaj Czarny prowadził politykę mającą na celu umocnienie pozycji Wielkiego Księstwa Litewskiego, które znajdowało się w unii z Polską; w 1561 doprowadził do włączenia Liwonii do Litwy. Wzmacniał również wpływy swojego rodu nawiązując niezależne od Korony kontakty polityczne z Habsburgami. Sprzeciwiał się unii lubelskiej i z powodu tej opozycji został odsunięty przez króla od wpływu na politykę.

Protektor reformacji[edytuj | edytuj kod]

W 1553 Mikołaj Radziwiłł Czarny poparł Reformację i w wyniku tego porzucił katolicyzm. Początkowo zainteresował się luteranizmem, ale dwa lata później nawiązał korespondencję z wybitnymi teologami kalwinizmu, w tym z samym Janem Kalwinem. Około 1557 przyłączył się do Zboru (Kościoła) Reformowanego (kalwinizm), którego stał się najbardziej wpływowym protektorem w Rzeczypospolitej.

W tym 1557 roku ufundował w Wilnie pierwszy na Litwie kościół (zbór) i szkołę wyznania reformowanego. Wkrótce zaczął energicznie zwalczać katolicyzm i prawosławie w swoich litewskich i małopolskich posiadłościach: od 1560 odebrał katolikom kościoły w Nieświeżu, Klecku, Ołyce, Subotnikach, Mordach i Szydłowcu i przekazał je pastorom kalwińskim. Zaczął też aktywnie propagować protestantyzm, otwierając drukarnie w Nieświeżu i Brześciu Litewskim, gdzie w 1563 wydrukowano Biblię Brzeską, zwaną też Radziwiłłowską – pierwsze tłumaczenie całego Pisma Świętego na język polski z języków oryginalnych (Mikołaj Czarny finansował zarówno prace zespołu tłumaczącego Biblię w Pińczowie, jak i wydanie jej w Brześciu). Wspierał również działaczy reformacji, takich jak Francesco Stancaro, Szymon Budny, Marcin Czechowic i Jan Łaski (młodszy).

Popracie arianizmu[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 60-tych XVI wieku w łonie polskiego Zboru (Kościoła) Reformowanego nastąpił spór dotyczący nauki o Trójcy Świętej. Początkowo Mikołaj Czarny poparł stronę trynitarian, wygnał nawet Szymona Budnego, którego sobór kalwiński uznał winnym odrzucenia doktryny Trójcy. Jednak w w roku 1563, przede wszystkim pod wpływem Laeliusa Sociniusa i Jerzego Blandraty, poparł antytrynitaryzm i zaczął aktywnie wspierać ruch ariański (unitarianizm)[1].

Już w czerwcu 1563 roku w swoich dobrach w Mordach zorganizował synod ariański, a w następnym roku zaczął zastępować pastorów kalwińskich ministrami ariańskimi. Przekazał też do ich dyspozycji drukarnię w Nieświeżu. Wspierał również ruch antytrynitarny na arenie międzynarodowej. Próbował bronić Jerzego Blandratę oskarżonego przez Jana Kalwina oraz wspierał księcia Siemiogrodu Jana Zygmunta Zapolyę, który również popierał unitarian[2].

Pomimo wielokrotnych prób przekonania do katolicyzmu przez nuncjuszy papieskich, Mikołaj Czarny do przedwczesnej śmierci w 1565 roku pozostał wierny reformacji i arianizmowi. Ponieważ w chwili jego śmierci nie był jeszcze formalnie dokonany ostateczny podział polskiego obozu reformacyjnego na Zbór Większy (kalwinizm) i Zbór Mniejszy (arianizm), obie grupy przyznają się do niego jako swojego wyznawcy i protektora.

Po śmierci Mikołaja Czarnego niedokończone dzieło wspierania reformacji (kalwinizmu) kontynuował Mikołaj Radziwiłł Rudy, a najważniejszymi obrońcami arian pozostali Jan Kiszka oraz jego matka księżna Anna Radziwiłłówna Kiszczyna.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec życia Mikołaj Czarny Radziwiłł chorował na podagrę. Twierdzono, że za poradą lekarza Żyda wysmarował się rtęcią, aby złagodzić cierpienia związane z chorobą. Giovanni Francesco Commendone w liście z czerwca 1565 pisał: Wkrótce po tym namaszczeniu wzmogły się bóle, dręczyły go przez całe trzy dni bez przerwy tak dalece, iż naprzód popękały mu oczy, uszy i gęba, następnie rozparło mu boki, a na koniec głowa rozszczepiła się na dwie części tak, iż opuszczony od Boga, w okropnym wyciem wyzionął ducha[3].

Po jego śmierci nuncjusz papieski napisał: Tak oto umarł najbardziej wpływowy człowiek w tym kraju, bez którego zgody nic nie mogło się wydarzyć[4].

W 2004 w pozostałościach kościoła kalwińskiego w Dubinkach znaleziono szczątki, które zidentyfikowano jako należące do Mikołaja Radziwiłła Czarnego i jego krewnych (w tym Mikołaja Rudego). 5 września 2009 odbył się ich powtórny uroczysty pogrzeb[5].

Przypisy

  1. Henryk Merczyng Szymon Budny jako krytyk tekstów biblijnych, Kraków, 1913, s. 59.
  2. Hasło „Mikołaj Radziwiłł Czarny” ze Słownika Unitarian (ang)
  3. Stanisław Cynarski: Zygmunt August. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 240. ISBN 83-04-02670-8.
  4. Hasło „Mikołaj Radziwiłł Czarny”
  5. Litwa żegna Radziwiłłów

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Jan
POL COA Radziwiłł.svg Głowa rodu Radziwiłłów
1542-1565
POL COA Radziwiłł.svg Następca
Mikołaj Krzysztof "Sierotka"
Poprzednik
Elżbieta Szydłowiecka
Szydlowiec COA Dudzinski.PNG Hrabia na Szydłowcu
1548-1565
Szydlowiec COA Dudzinski.PNG Następca
Mikołaj Krzysztof Radziwiłł