Kleck

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kleck
Herb Flaga
Herb Klecka Flaga Klecka
Państwo  Białoruś
Obwód miński
Populacja (2010)
• liczba ludności

10 800[1]
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Kleck
Kleck
Ziemia 53°04′N 26°38′E/53,066667 26,633333Na mapach: 53°04′N 26°38′E/53,066667 26,633333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Białoruś

Kleck[2] (biał. Клецк) – miasto na Białorusi, w obwodzie mińskim, siedziba rejonu kleckiego, do 1945[3] w Polsce, w województwie nowogródzkim, w powiecie nieświeskim, siedziba gminy Kleck. Był miastem królewskim I Rzeczypospolitej[4].

Kleck leży nad rzeką Łań.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • Znany od X-XI w. pod nazwą Kleczesk (Клеческ, Кльчьск).
  • 1127 r. – pierwsze historyczne wzmianki dotyczące miasta Klecka.
  • W XI–XII w. – warowny ośrodek plemienny Dregowiczan, Krzywiczan.
  • W XIV w. – włączony do Wielkiego Księstwa Litewskiego.
  • W latach 1401–1407 wielki książę Witold za zgodą Władysława Jagiełły przekazał Kleck Zygmuntowi Kiejstutowiczowi i swemu bratankowi Romanowi.
  • 1433 r. – w bitwie pod Kleckiem Zygmunt Kiejstutowicz pokonał wojska Świdrygiełły.
  • 1442 r. – Kazimierz IV Jagiellończyk podarował Kleck jako udzielne księstwo w dożywotnie władanie Michałowi, synowi Zygmunta, a po jego śmierci dobra wracają do Korony.
  • 1450 r. – powstał kościół parafialny pw. Trójcy Przenajświętszej ufundowany w przez Andrzeja Mostwiłowickiego, a dokończony w XVI w. przez królową Bonę.
  • Od 1456 r. – księstwem kleckim władał zbiegły ruski kniaź Iwan Wasilewicz, a po nim Fedor Iwanowicz – jego syn.
  • 1503 r. – najazd Tatarów krymskich pod wodzą sułtana Byty-Gereja na tereny Nowogródczyzny, spalenie miasta i zamku.
  • 5 sierpnia 1506 – zwycięska bitwa pod Kleckiem wojsk polsko-litewskich kniazia Michała Glińskiego wspieranych przez polską jazdę raców wojewody poznańskiego Sędziwoja Czarnkowskiego nad Tatarami.
  • 1519 r. – król Zygmunt I Stary nadaje dożywotnio Kleck swojej żonie, królowej Bonie Sforza d’Aragona.
  • 1522 r. – królowa Bona sprowadza do Klecka Żydów i nadaje im przywilej arendowania karczm i pobierania myta na okres 3 lat.
  • 1550 r. – Radziwiłł Czarny, protektor kalwinizmu na Litwie odbiera kościół pw. Trójcy Przenajświętszej katolikom i przekazuje go kalwinom. Osadza przy nim jako ministra słynnego z nauki i wymowy Szymona Budnego, a następnie Tomasza Falkowiusza Sokołowskiego.
  • Od 1552 roku do co najmniej 1575 r. (data ostatniego inwentarza) była tam przeprowadzana reforma powłóczna.
  • 1585 r. – Stanisław Radziwiłł pozbył się kalwinów i kościół ponownie przekazał katolikom. Osadził na probostwie uczonego kapłana Marcina z Klecka.
  • 16 sierpnia 1586 – utworzenie ordynacji kleckiej w Grodnie trzech braci Radziwiłłów: Olbracht, Mikołaj-Krzysztof i Stanisław Albert, razem z nieświeską i ołycką, która została zatwierdzona przez Sejm w 1589 r.
  • 1595 r. – podczas powstania S. Naliwajki w murach kleckiego zamku obradował zjazd szlachty województwa nowogródzkiego.
  • 7 stycznia 1652 – Michał Karol Radziwiłł opatrzył kościół pw. Trójcy Przenajświętszej wieczystym funduszem.
  • 27 sierpnia 1652 – miasto otrzymało przywilej lokacyjny na mocy prawa magdeburskiego i herb miejski.
  • 1660 r. – podczas wojny z Rosją miasto najechały wojska pod dowództwem Iwana Chowańskiego, niszcząc zamek – siedzibę radziwiłłowskiej ordynacji.
  • 1683 r. – powstaje barokowy kościół i klasztor dominikanów ufundowany przez księcia Stanisława Kazimierza Radziwiłła.
  • Własność Radziwiłłów (1586–1874 ośrodek ordynacji).
  • 18–19 kwietnia 1706 – miasto zajęli Szwedzi pod dowództwem króla Karola XII, którzy ponownie zniszczyli odbudowany zamek (ostatnia wzmianka o zamku kleckim).
  • W latach 1706–1708 – Kleck najechały wojska rosyjskie pod wodzą kozackiego hetmana Iwana Mazepy i kniazia Szeremietiewa.
  • Od 1793 r. – po II rozbiorze w zaborze rosyjskim.
  • 1810 r. – pożar miasta, uszkodzony został kościół katolicki pw. Trójcy Przenajświętszej.
  • 1832 r. – kasata klasztoru dominikanów po powstaniu listopadowym, a po powstaniu styczniowym kościół dominikanów zamieniono na cerkiew.
  • 1901 r. – powstanie Towarzystwa Pożyczkowo-Oszczędnościowego powołanego przez E. Woyniłłowicza.
  • 1904 r. – oddano do użytku szpital, którego fundatorem był Wojciech Radziwiłł.
  • 20 kwietnia (3 maja) 1917 roku – po raz pierwszy możliwe było zorganizowane w mieście obchodów przyjęcia Konstytucji 3 maja[5]
  • W okresie międzywojennym w Polsce.
  • 6 sierpnia 1919 – zajęcie Klecka przez wojska polskie pod dowództwem gen. bryg. Adama Mokrzeckiego.
  • 18 marca 1921 r. – w wyniku postanowień traktatu ryskiego Kleck powrócił do Polski.
  • 30 września 1921 – w Klecku mieszkało 5671 ludności w tym: 4190 wyznania mojżeszowego, 937 prawosławnych, 342 katolików, 219 wyznania mahometańskiego, 1 ewangelików. Według narodowości: Żydów 4101, Białorusinów 1098, Polaków 448, innych narodowości 24[6].
  • 1924–1925 – budowa koszar i budynków dowództwa 9 Batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza.
  • 3 lipca 1927 roku w Klecku przeprowadzono wybory do Rady Miejskiej. Na burmistrza ponownie wybrano Bernowicza, wybrano 24 radnych w tym 3 Polaków (I. Sławińskiego – kierownika banku, M.Muszkata – lekarza, J.Czubińskiego – organistę), 1 Tatara (Ch.Jakubowskiego – rolnika, byłego urzędnika), 4 Białorusinów (Jakubionka – dyrektora Gimnazjum Białoruskiego w Klecku i 3 drobnych rolników), 16 Żydów (Długacza, lekarza, 8 kupców, 4 rzemieślników, 2 przemysłowców i 1 fotografa). Na podstawie „Życie Nowogródzkie nr 11 z lipca 1927r.
  • 23 września 1929 r. – wizyta prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego w koszarach Batalionu KOP Kleck.
  • 1932–1934 – komasacja 1200 ha gruntów położonych wokół miasta.
  • 17 czerwca 1937 – pożar miasta, spaleniu uległa znaczna część drewnianej zabudowy miejskiej oraz dach cerkwi (byłego kościoła dominikanów).
  • 1939 r. – Kleck liczy ok. 4,5 tys.mieszkańców, w tym ok. 75% stanowią Żydzi.
  • 17 września 1939 – walki batalionu KOP Kleck na granicy, zajęcie Klecka przez Armię Czerwoną na mocy tzw. Paktu Ribbentrop-Mołotow.
  • 1939–1941 – pod okupacją sowiecką.
  • 10 lutego 1940 – pierwsze wysiedlenia Polaków na Syberię.
  • 1941–1944 – pod okupacją niemiecką.
  • 27 czerwca 1941 – zajęcie miasta przez Niemców.
  • 6 października 1941 – okupanci niemieccy rozstrzelali ok. 4 tys. Żydów.
  • do 21 lipca 1942 – likwidacja getta w Klecku (ok. 2 tys. Żydów z Klecka i okolic).
  • 4 lipca 1944 – wojska 1 Frontu Białoruskiego zajęły Kleck.
  • 1945–1991 – w Białoruskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej.
  • 1991 r. – Kleck miasto rejonowe w obwodzie mińskim Białorusi.
  • 2006 r. – rozpoczęcie budowy nowego kościoła katolickiego pod wezwaniem Trójcy Świętej.
  • 30 czerwca 2012 – konsekracja kościoła pod wezwaniem Trójcy Świętej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

istniejące:

  • Kościół dominikanów pw. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (obecnie cerkiew prawosławna Zmartwychwstania Chrystusa), barokowy fundacji księcia Stanisława Radziwiłła zbudowany w 1683 r. Jerzy i Klara Bułhakowie uposażyli roku 1685 zgromadzenie zakonne funduszem ziemnym, a książęta Sanguszkowie pieniężnym. Zamieniony na cerkiew w II poł. XIX. w. Po II wojnie światowej nieczynny, był w nim warsztat mechaniczny. W 1994 r. pobieżnie wyremontowany i przekazany prawosławnym.
  • Klasztor dominikanów razem z kościołem fundacji Radziwiłła. W roku 1693 roku Stanisław Kazimierz, książę Radziwiłł marszałek Wielkiego Księstwa Litewskiego, zrobił fundusz na klasztor, któremu zapisał 40.000 złotych polskich. Później posiadł folwark w Czarkowczyźnie, a do roku 1764 przybyło kapitału na 12.000 złotych polskich. Zakon skasowano w 1832 r. (inne źródła – 1843). Mieściła się w nim też od 1795 r. szkoła dla szlachciców. Obecnie w dawnym klasztorze mieści się internat.
  • Synagoga z końca XIX wieku
  • Strażnica KOP z lat 1924-1925 zbudowana wg projektu Tadeusza Nowakowskiego. Pierwotny zespół zabudowań tworzyły: budynek dowództwa KOP, budynek koszar, działownia (betonowy schron na amunicję), stajnia dla 200 koni i magazyn paszy. W budynkach koszarowych znajdowały się: pokoje dla oficerów i podoficerów oraz żołnierzy, kuchnia, łaźnia, pralnia, warsztaty krawieckie i szewskie, warsztaty kowalskie i rusznikarskie, magazyny mundurowe i magazyny broni. Kierownikiem budowy z upoważnienia Ministerstwa Robót Publicznych był inż. arch. Zygmunt Wyganowski. Budynki posiadały oświetlenie elektryczne doprowadzone z Nieświeża, bieżącą wodę w koszarach zapewniała studnia głębinowa wyposażona w pompę.
  • Szpital z 1909 r. fundacji Wojciecha Radziwiłła.
  • Cmentarz katolicki

nieistniejące:

  • Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej ufundowany w 1450 r. przez Andrzeja Mostwiłowickiego, obywatela nowogródzkiego, a dokończony przez królową Bonę żonę Zygmunta Jagiellończyka. Dnia 7 stycznia 1652 r. Michał Karol Radziwiłł obdarował świątynię wieczystym funduszem. Kościół przetrwał czasy nawały szwedzkiej, reformację, pożar w 1810 roku i I wojnę światową. Został zburzony przez artylerię Armii Czerwonej w 1944 r. podczas zdobywania miasta. W latach 50. XX wieku pozostałości kościoła zostały rozebrane przez mieszkańców na cegłę. Do dziś ocalał fragment ściany dzwonnicy kościelnej.
  • Zamek w Klecku
  • Synagoga Wielka z 1796 roku
  • Meczet w Klecku

Osoby związane z Kleckiem[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек) на 1 января 2010 года (ros.).
  2. Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. Nr 69, poz. 104).
  3. Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5).
  4. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  5. W kręgu polityki i spraw wojskowych. Wobec rewolucji 1917 roku. W: Między nadzieją…. s. 114–115.
  6. Polski spis powszechny z dn. 30.09.1921 r.
  7. filmpolski.pl: Tytus Dymek.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Sosiński: „Ziemia nowogródzka – zarys dziejów.” Warszawa 2001, wyd. 1, Wydawca: Drukarnia Wojciech Lewicki, Warszawa, ISBN 83-913405-4-6, s. 18, 58, 95-96, 118,172, 190-191, 199-201, 277.
  • Grzegorz Rąkowski: „Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi.” Warszawa 1997, Wydawca: Burchard Edition Warszawa, ISBN 83-904446-9-0, s. 99-100.
  • Ignacy Borejko Chodźko: „Diecezja Mińska około 1830 roku – struktury parafialne” opracował Marcin Radwan – Lublin 1998, Wydawca: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, ISBN 83-85854-41-X, s. 45-48.
  • Ignacy Borejko Chodźko: „Diecezja Mińska około 1830 roku – struktury zakonne”. opracował Marcin Radwan, Lublin 1998, Wydawca: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, ISBN 83-85854-42-8, s. 59-61.
  • Anna Lewkowska, Jacek Lewkowski, Wojciech Walczak: „Zabytkowe cmentarze na kresach wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej – województwo nowogródzkie”, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2008, ISBN 83-7181-465-8, ISBN 978-83-7181-465-5, s. 103–106.
  • „Żołnierz Polski” nr 41 z dnia 13 października 1929 r. art. P. Prezydent wśród żołnierzy K.O.P. Kleck 23.09.1929 r.
  • „Nasze Kościoły Archidiecezja Mińska Dekanat Słucki” ks. Josefat Żyskar, s. 311-313, Narodowa Biblioteka Cyfrowa
  • Dariusz Tarasiuk: Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905–1918. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 211. ISBN 978-83-227-2629-7.