Pałac Działyńskich w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pałac Działyńskich w Poznaniu
Obiekt zabytkowy nr rej. A-24 z 31.03.1971.
Pałac Działyńskich - fasada wschodnia
Pałac Działyńskich - fasada wschodnia
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Adres Stary Rynek 78
Styl architektoniczny barokowy
Rozpoczęcie budowy 1773
Ukończenie budowy 1776
Zniszczono 1945
Odbudowano 1953-57
Pierwszy właściciel Władysław Gurowski
Kolejni właściciele Działyńscy,
Władysław Zamoyski
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Pałac Działyńskich w Poznaniu
Pałac Działyńskich w Poznaniu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pałac Działyńskich w Poznaniu
Pałac Działyńskich w Poznaniu
Ziemia 52°24′30,4662″N 16°55′56,3880″E/52,408463 16,932330Na mapach: 52°24′30,4662″N 16°55′56,3880″E/52,408463 16,932330
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Pałac Działyńskich - ogród

Pałac Działyńskich w Poznaniu – znajduje się na posesji Stary Rynek 78. Powstał w latach 1773 - 1776 w miejscu dwóch istniejących tu poprzednio kamienic. Jego pierwszym właścicielem był Władysław Roch Gurowski - marszałek wielki litewski. W 1808 znalazł się w posiadaniu rodu Działyńskich, których własnością pozostawał do 1880 roku, gdy zmarł bezpotomnie Jan Kanty Działyński. Następnym właścicielem był Władysław Zamoyski, który włączył pałac w stworzoną przez siebie Fundację Zakłady Kórnickie przekazaną w 1924 narodowi polskiemu. Podczas walk w 1945 budynek doszczętnie spłonął. Odbudowano go w latach 1953 - 1957 zaniechano jednak odtworzenia skrzydła zachodniego i ogrodu francuskiego twierdząc, że były one wyrazem "kaprysu możnego właściciela" stanowiącego "wsteczny układ urbanistyczny".

Reprezentacyjna, barokowa elewacja wschodnia podzielona jest pilastrami w stylu korynckim. Fasadę wieńczy pochodząca z końca XVIII wieku attyka z tympanonem w którym znajduje się herb Działyńskich - Ogończyk. w pobliżu którego znajdują się postacie rzymskich legionistów z XIX wieku. Na attyce znajdują się płaskorzeźby przedstawiające rzymski pochód ofiarny (po prawej od tympanonu) i tryumfalny (po lewej). Na szczycie attyki, ponad tympanonem, wznosi się ścięty obelisk na którym siedzi pelikan - symbol ofiarności i poświęcenia (pelikan w heraldyce) - jest to rekonstrukcja. W czasach zaborów pelikan miał symbolizować orła i tak jest często do dziś odczytywany. Po jego bokach znajdują się panoplia.

Zniszczenia wojenne najdotkliwiej dotknęły wnętrza pałacu. Odtworzono niemal pierwotny rozkład pomieszczeń rekonstruując ze szczególnym pietyzmem znajdującą się na reprezentacyjnym pierwszym piętrze Salę Czerwoną o bardzo bogatej stiukowej dekoracji nawiązującej do wystroju Zamku Królewskiego w Warszawie. Zajmuje ona całą szerokość frontowej elewacji. Zrezygnowano natomiast z odtwarzania pomieszczeń na parterze, w których pierwotnie znajdowały się stajnia, wozownia i inne pomieszczenie gospodarcze. Drugie piętro zajmowały niegdyś pomieszczenia mieszkalne.

Podczas zaborów pałac pełnił rolę ośrodka życia kulturalnego i politycznego polskiej części społeczeństwa. Tu w Sali Czerwonej w latach 1830, 1848 i 1863 odbywały się zebrania związane z walkami powstańczymi. Ten sam budynek gościł również liczne wystawy (np. wystawę rzemiosła w 1850), koncerty oraz przedstawienia teatrów amatorskich. Ponadto odbywały się w nim liczne odczyty i wykłady sprawiające, że budynek pełnił rolę nieoficjalnego uniwersytetu. Wykładali tu między innymi:

W odrodzonej Polsce, od 1934 roku organizowano tu staraniem lokalnego oddziału Związku Literatów Polskich "Czwartki literackie" . Obecnie w pałacu znajdują się instytuty naukowe PAN oraz ekspozytura Biblioteki Kórnickiej.

Ogród[edytuj | edytuj kod]

Na tyłach pałacu (od strony zachodniej i Wzgórza Przemysława), znajduje się zabytkowy ogród, założony jeszcze za czasów rodziny Gurowskich (w końcu XVIII w.). Był to ogród francuski, symetryczny, z sadzawką w centrum założenia. Tytus Działyński, podobnie jak w Arboretum w Kórniku, wprowadził do ogrodu drzewa egzotyczne. W wieku XIX i na początku XX na terenie ogrodu istniała winorośl, drzewa owocowe i 7 gatunków bzów (Sambucus), a także jesion, klon, bliżej nieokreślone drzewa iglaste, oraz robinie akacjowe.

Po zakończeniu II wojny ogród uległ poważnym zniszczeniom. Ocalały trzy stare drzewa: dwie lipy i miłorząb dwuklapowy (Gingko biloba) o obwodzie ponad 160 cm (najgrubszy i najstarszy miłorząb w Poznaniu)[1].

Ogród jest zamknięty dla zwiedzających, ale w całości można go oglądać z terenu Wzgórza Przemysława.

Tablice pamiątkowe[edytuj | edytuj kod]

Na gmachu umieszczone są dwie tablice pamiątkowe:

Przypisy

  1. Helena Szafran, Miasto Poznań i okolica, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań, 1959, s.153
Waga miejska w Poznaniu Ratusz w Poznaniu Pałac Działyńskich w Poznaniu Studzienka Bamberki w Poznaniu Fontanna Prozerpiny w Poznaniu Pręgierz w Poznaniu Muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu Pałac Górków w Poznaniu Domki budnicze w Poznaniu Pałac Mielżyńskich w Poznaniu Odwach w PoznaniuPoznań, Stary Rynek, plan 2.png

Wybrane zabytki
na Starym Rynku:

Legenda
Ratusz
Waga miejska
Domki budnicze
Odwach
Pałac Działyńskich
Pałac Mielżyńskich
Pałac Górków
Muzeum Instrumentów
Fontanna Prozerpiny
Studzienka Bamberki
Pręgierz