Góra Kalwaria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Góra Kalwaria
Herb Flaga
Herb Góry Kalwarii Flaga Góry Kalwarii
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat piaseczyński
Gmina Góra Kalwaria
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie 1670
Burmistrz Dariusz Zieliński
Powierzchnia 13,67[1] km²
Populacja (31-12-2012)
• liczba ludności
• gęstość

11651[1]
831 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 22
Kod pocztowy 05-530
Tablice rejestracyjne WPI
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Góra Kalwaria
Góra Kalwaria
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Góra Kalwaria
Góra Kalwaria
Ziemia 51°58′51″N 21°12′57″E/51,980833 21,215833Na mapach: 51°58′51″N 21°12′57″E/51,980833 21,215833
Urząd miejski
ul. 3 Maja 10
05-530 Góra Kalwaria
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Góra Kalwaria w Wikisłowniku
Strona internetowa
Kościół parafialny proj. Fontana
Remiza strażacka w stylu klasycystycznym
Dwór cadyka Altera
Cmentarz katolicki
Cmentarz żydowski
Klasycystyczny budynek ratusza
Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

Góra Kalwaria (jid. גער Ger) – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie piaseczyńskim, nad Wisłą, 34 km od centrum Warszawy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś rycerska Góra istniała już w XIII w., ale większe znaczenie zaczęła odgrywać od 1666, z chwilą gdy stała się własnością biskupa poznańskiego Stefana Wierzbowskiego. Zniszczenie wsi w czasie potopu szwedzkiego umożliwiło zrealizowanie planowanego założenia urbanistycznego – systemu dróg kalwaryjskich, przystosowanych do odprawiania nabożeństw pasyjnych. W 1670 wydany zostaje przywilej miejski (prawo magdeburskie) oraz nadana nazwa Nowa Jerozolima. Zostają osadzone zakony dominikanów, dominikanek, franciszkanów obserwantów, bernardynów, pijarów i marianów (1677), a samo miasto w całości przeznaczone jest dla katolików (zabroniono osiedlać się w nim Żydom). Po śmierci Wierzbowskiego następuje stopniowy upadek. Pod koniec XVIII w. i na początku XIX w. większość kościołów i kaplic zostaje rozebrana, a na początku XIX w. zostaje uchylony zakaz osiedlania się Żydów, którzy w krótkim czasie stają się największą grupą wyznaniową w mieście. Góra Kalwaria staje się wtedy jednym z ważniejszych w Polsce centrów chasydyzmu (działa tu m.in. cadyk Yitzchak Meir Alter). W latach 1867–1879 siedziba powiatu, 1883–1919 pozbawiona praw miejskich.

Do II wojny światowej w Górze Kalwarii istniała Główna Szkoła Straży Granicznej oraz stacjonował 1 Pułk Artylerii Najcięższej (PAN)[2].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • układ urbanistyczny zrealizowany po 1670, oparty w planie o formę krzyża łacińskiego, wytyczony na podstawie średniowiecznych planów Jerozolimy, z możliwym udziałem Tylmana z Gameren i charakteryzujący się wykorzystaniem naturalnego ukształtowania terenu. Został częściowo zatarty na skutek rozbudowy miasta na początku XIX w.
  • kościół pobernardyński Niepokalanego Poczęcia NMP (obecnie parafialny). Pierwotny drewniany kościół parafialny w tym miejscu stał już w XIII w., kolejny został wybudowany z fundacji biskupa Wierzbowskiego w latach 60. XVII w. i przekazany bernardynom. Obecny, trzeci z kolei został zbudowany w latach 1765–1770 z fundacji marszałka Franciszka Bielińskiego według projektu Jakuba Fontany (jest to jedyne udokumentowane dzieło kościelne tego architekta)
  • kaplica kalwaryjska: tzw. "Ratusz Piłata", obecnie kościół filialny p. w. Podwyższenia Krzyża Św., barokowy 2 poł. XVII w.,
  • kaplica kalwaryjska Zwiastowania
  • dawny kościół marianów, tzw. "Wieczernik" z 1674
  • dawne kolegium zakonu Pijarów z 1675, przebudowane w XIX w.
  • klasycystyczne budynki z 1 połowy XIX w.:
    • ratusz (Witkowski, Marconi),
    • jatki,
  • Synagoga w Górze Kalwarii (ul. Pijarska 10/12)
  • Synagoga w Górze Kalwarii (ul. Pijarska 5)
  • Kirkut
  • Dwór Cadyka Altera, ul. Pijarska 10/12

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rok Liczba mieszkańców
1995 10884
1997 11022
2000 11010
2002 10960
2004 11060
2006 11225
2011 11620
2012 11651

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Do Góry Kalwarii co tydzień w sobotę oraz niedzielę ściągają gracze ASG oraz fani motocyklów terenowych. Spotykają się oni na byłym poligonie przy ulicy Strzeleckiej. Odbywają się tam rozgrywki airsoftowe oraz wyścigi terenowe.
  • W 2010 po dwustu latach, reaktywowano tradycję misteryjną, która jest ściśle związana z historią Góry Kalwarii – nazywanej często Kalwarią Mazowsza[3]. Patrz: Misterium męki Pańskiej w Górze Kalwarii
  • W Górze Kalwarii działa również trupa teatralna "Młodzieżowa Inicjatywa Teatralna" oraz Ogólne Stowarzyszenie "Społeczna Inicjatywa Młodych".

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Góra Kalwaria jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[4].

Wojsko w Górze Kalwarii[edytuj | edytuj kod]

Formacje wojskowe i paramilitarne stacjonujące na terenie Góry Kalwarii.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Górą Kalwarią[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Około 14 km na południowy wschód od miasta znajduje się lądowisko Sobienie Szlacheckie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r..
  2. Henryk Świderski: Okupacja i konspiracja w obwodzie AK Grójec - "Głuszec". Warszawa: PAX, 1989, s. 8.
  3. www.kalwaria-mazowsza.pl
  4. Członkowie (pol.). Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2010-04-20].
  5. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]