Góra Kalwaria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Góra Kalwaria
Herb Flaga
Herb Góry Kalwarii Flaga Góry Kalwarii
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat piaseczyński
Gmina Góra Kalwaria
gmina miejsko-wiejska
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie 1670
Burmistrz Dariusz Zieliński
Powierzchnia 13,67[1] km²
Populacja (31-12-2012)
• liczba ludności
• gęstość

11651[1]
831 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 22
Kod pocztowy 05-530
Tablice rejestracyjne WPI
Położenie na mapie gminy Góra Kalwaria
Mapa lokalizacyjna gminy Góra Kalwaria
Góra Kalwaria
Góra Kalwaria
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Góra Kalwaria
Góra Kalwaria
Ziemia 51°59′05″N 21°12′50″E/51,984722 21,213889Na mapach: 51°59′05″N 21°12′50″E/51,984722 21,213889
Urząd miejski
ul. 3 Maja 10
05-530 Góra Kalwaria
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Góra Kalwaria w Wikisłowniku
Strona internetowa
Kościół parafialny proj. Fontana
Remiza strażacka w stylu klasycystycznym
Dwór cadyka Altera
Cmentarz katolicki
Cmentarz żydowski
Klasycystyczny budynek ratusza
Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

Góra Kalwaria (jid. גער Ger) – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie piaseczyńskim, nad Wisłą, 34 km od centrum Warszawy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś rycerska Góra istniała już w XIII w., ale większe znaczenie zaczęła odgrywać od 1666, z chwilą gdy stała się własnością biskupa poznańskiego Stefana Wierzbowskiego. Zniszczenie wsi w czasie potopu szwedzkiego umożliwiło zrealizowanie planowanego założenia urbanistycznego – systemu dróg kalwaryjskich, przystosowanych do odprawiania nabożeństw pasyjnych. W 1670 wydany zostaje przywilej miejski (prawo magdeburskie) oraz nadana nazwa Nowa Jerozolima. Zostają osadzone zakony dominikanów, dominikanek, franciszkanów obserwantów, bernardynów, pijarów i marianów (1677), a samo miasto w całości przeznaczone jest dla katolików (zabroniono osiedlać się w nim Żydom). Po śmierci Wierzbowskiego następuje stopniowy upadek. Pod koniec XVIII w. i na początku XIX w. większość kościołów i kaplic zostaje rozebrana, a na początku XIX w. zostaje uchylony zakaz osiedlania się Żydów, którzy w krótkim czasie stają się największą grupą wyznaniową w mieście. Góra Kalwaria staje się wtedy jednym z ważniejszych w Polsce centrów chasydyzmu (działa tu m.in. cadyk Yitzchak Meir Alter). W latach 1867–1879 siedziba powiatu, 1883–1919 pozbawiona praw miejskich.

Do II wojny światowej w Górze Kalwarii istniała Główna Szkoła Straży Granicznej oraz stacjonował 1 Pułk Artylerii Najcięższej (PAN)[2].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • układ urbanistyczny zrealizowany po 1670, oparty w planie o formę krzyża łacińskiego, wytyczony na podstawie średniowiecznych planów Jerozolimy, z możliwym udziałem Tylmana z Gameren i charakteryzujący się wykorzystaniem naturalnego ukształtowania terenu. Został częściowo zatarty na skutek rozbudowy miasta na początku XIX w.
  • kościół pobernardyński Niepokalanego Poczęcia NMP (obecnie parafialny). Pierwotny drewniany kościół parafialny w tym miejscu stał już w XIII w., kolejny został wybudowany z fundacji biskupa Wierzbowskiego w latach 60. XVII w. i przekazany bernardynom. Obecny, trzeci z kolei został zbudowany w latach 1765–1770 z fundacji marszałka Franciszka Bielińskiego według projektu Jakuba Fontany (jest to jedyne udokumentowane dzieło kościelne tego architekta)
  • kaplica kalwaryjska: tzw. "Ratusz Piłata", obecnie kościół filialny p. w. Podwyższenia Krzyża Św., barokowy 2 poł. XVII w.,
  • kaplica kalwaryjska Zwiastowania
  • dawny kościół marianów, tzw. "Wieczernik" z 1674
  • dawne kolegium zakonu Pijarów z 1675, przebudowane w XIX w.
  • klasycystyczne budynki z 1 połowy XIX w.:
    • ratusz (Witkowski, Marconi),
    • jatki,
  • Synagoga w Górze Kalwarii (ul. Pijarska 10/12)
  • Synagoga w Górze Kalwarii (ul. Pijarska 5)
  • Kirkut
  • Dwór Cadyka Altera, ul. Pijarska 10/12

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rok Liczba mieszkańców
1995 10884
1997 11022
2000 11010
2002 10960
2004 11060
2006 11225
2011 11620
2012 11651

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Do Góry Kalwarii co tydzień w sobotę oraz niedzielę ściągają gracze ASG oraz fani motocyklów terenowych. Spotykają się oni na byłym poligonie przy ulicy Strzeleckiej. Odbywają się tam rozgrywki airsoftowe oraz wyścigi terenowe.
  • W 2010 po dwustu latach, reaktywowano tradycję misteryjną, która jest ściśle związana z historią Góry Kalwarii – nazywanej często Kalwarią Mazowsza[3]. Patrz: Misterium męki Pańskiej w Górze Kalwarii
  • W Górze Kalwarii działa również trupa teatralna "Młodzieżowa Inicjatywa Teatralna" oraz Ogólne Stowarzyszenie "Społeczna Inicjatywa Młodych".

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Góra Kalwaria jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[4].

Wojsko w Górze Kalwarii[edytuj | edytuj kod]

Formacje wojskowe i paramilitarne stacjonujące na terenie Góry Kalwarii.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Górą Kalwarią[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Około 14 km na południowy wschód od miasta znajduje się lądowisko Sobienie Szlacheckie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r..
  2. Henryk Świderski: Okupacja i konspiracja w obwodzie AK Grójec - "Głuszec". Warszawa: PAX, 1989, s. 8.
  3. www.kalwaria-mazowsza.pl
  4. Członkowie (pol.). Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2010-04-20].
  5. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]