Rusłana Łyżyczko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ruslana
Ilustracja
Łyżyczko w Rydze we wrześniu 2014 roku
Imię i nazwisko Rusłana Stepaniwna Łyżyczko
Pseudonim Rusłana
Data i miejsce urodzenia 24 maja 1973
Lwów
Instrument gitara, perkusja, pianino
Gatunek pop/rock, muzyka etniczna, muzyka taneczna
Zawód wokalistka, kompozytorka, producent muzyczny, pianistka, dyrygent, polityk, działacz społeczny
Aktywność od 1996 roku
Wytwórnia płytowa Comp Music, EMI, Warner Music Group (od 2008)
Strona internetowa

Rusłana, właśc. Rusłana Stepaniwna Łyżyczko, ukr. Руслана Степанівна Лижичко (ur. 24 maja 1973 we Lwowie) – ukraińska piosenkarka, kompozytorka, producent muzyczny, tancerka, polityk, z wykształcenia dyrygentka i pianistka, zwyciężczyni 49. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2004 roku z utworem „Wild Dances”.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Początki kariery muzycznej[edytuj | edytuj kod]

Rusłana Łyżyczko rozpoczęła swoją karierę muzyczną w 1996 roku występem na festiwalu Słowiański Bazar w Witebsku, który ostatecznie wygrała z utworem „Oj, letili dyki husi”. W tym samym roku otrzymała nominację do tytułu „ukraińskiej piosenkarki roku”, natomiast jej klip do piosenki „Dzwinkij witer” zdobył tytuł „teledysku roku”. Od czasu jej debiutu producentem wokalistki jest Ołeksandr Ksenofontow, którego poślubiła w 1995 roku.

1998–2003: Myt' wesny / Dzwinkyj witer, Dyki tanci[edytuj | edytuj kod]

Dwa lata później wzięła udział w świątecznym projekcie L'viv Christmas, w 1998 roku wydała natomiast swój debiutancki album studyjny zatytułowany Myt' wesny / Dzwinkyj witer[1], a kilka miesięcy później płytę koncertową o takim samym tytule[2]. W tym roku zdobyła tytuł „osobowości roku”, jej singiel „Switanok” otrzymał miano „piosenki roku”, zaś nakręcony to tego utworu teledysk nagrodzono tytułem „klipu roku”.

W 1999 roku Rusłana Łyżyczko pracowała nad świątecznym musicalem Ostanne rizdvo 90-ch, który kilka miesięcy później został mianowany „ukraińskim filmem roku”. W 2001 roku wydała swoją drugą długogrającą płytę studyjną zatytułowaną Najkraszcze[3], a rok później album zatytułowany Dobryj weczir, tobi.... W 2003 roku premierę miała jej kolejna płyta Dyki tanci, która na początku października tego samego roku otrzymała status platynowej za osiągnięcie wyniku ponad 100 tys. sprzedanych kopii[4].

2004: Konkurs Piosenki Eurowizji, Wild Dances[edytuj | edytuj kod]

Rusłana podczas występu w 49. Konkursie Piosenki Eurowizji w 2004 roku

W 2004 roku piosenkarka została wybrana wewnętrznie na reprezentantkę Ukrainy podczas 49. Konkursu Piosenki Eurowizji[5][6][7] z utworem „Wild Dances[8]. Przed występem w finale konkursu wokalistka wyruszyła w europejską trasę koncertową promującą singiel[9][10][11]. Podczas pobytu w Stambule krajowa delegacja rozdawała natomiast specjalne gadżety z wizerunkiem artystki (notatniki, flagi oraz płyty CD i DVD)[12][13]. Przed rozegraniem rundy półfinałowej była jedną z faworytek dziennikarzy i bukmacherów do wygrania widowiska[14][15][16][17][18][19][20][21][22][23][24].

Podczas koncertu półfinałowego, który odbył się 12 maja, wokalistka zakwalifikowała się do finału z drugiego miejsca[25], zdobywając łącznie 238 punktów, w tym maksymalne noty 12 punktów od Białorusi, Estonii, Litwy i Portugalii[26][27]. W finale imprezy, który został rozegrany trzy dni później, zdobyła największą liczbę 280 punktów, wygrywając cały konkurs, otrzymując maksymalną notę 12 punktów od Estonii, Izraela, Islandii, Litwy, Łotwy, Polski, Rosji i Turcji[28]. Podczas występu artystce towarzyszyli tancerze z formacji tanecznej Balet Życia, który zaprezentował układ Iriny Mazur będący połączeniem tańca współczesnego i ludowych tańców ukraińskich[29][30].

Po wygranej Rusłana Łyżyczko przekazała na lwowską aukcję charytatywną Lions' Club charakterystyczną trombitę wykorzystaną w swoim występie[31]. otrzymała gratulacje m.in. od ukraińskiego prezydenta Łeonida Kuczmy[32] oraz wyruszyła w europejską trasę koncertową[33][34][35][36][37]. W związku z napiętym grafikiem związanym z propozycją wokalistka trafiła do szpitala z powodu przemęczenia, nieregularnego odżywiania oraz braku odpoczynku, nie zaprzestała jednak kontynuowania swoich występów[38].

Na początku lipca tego samego roku wystąpiła w programie rozrywkowym Tien om te zien we Flandrii, gdzie zaśpiewała razem z belgijską piosenkarką Xandee, którą poznała podczas udziału w Konkursie Piosenki Eurowizji[39]. W tym samym miesiącu ukazał się pierwszy anglojęzyczny album studyjny artystki zatytułowany Wild Dances[40], który niedługo po premierze zdobył status podwójnej platynowej płyty na Ukrainie, osiągając wynik ponad 200 tys. sprzedanych egzemplarzy[4]. Płytę promował singiel „Dance with the Wolves”, którego powstanie zainspirowała pomarańczowa rewolucja przeprowadzana na terenie kraju, którą piosenkarka aktywnie wspierała. Materiał na album nagrywany był w Criteris Studios w Miami[41][42]. Również w lipcu 2004 została zaproszona przez firmę Samsung Electronics Ukraine do udziału w biegu z olimpijską pochodnią przed Letnimi Igrzyskami Olimpijskimi organizowanymi w Atenach[43][44]. Pod koniec miesiąca ogłosiła, że wystąpi gościnnie podczas finału 2. Konkursu Piosenki Eurowizji dla Dzieci[45]. Ostatecznie jednak odwołała swój występ.

W czasie obchodów krajowego dnia niepodległości, tj. 24 sierpnia, zagrała we Lwowie specjalny koncert organizowany z okazji jej zwycięstwa w Konkursie Piosenki Eurowizji, na który zaprosiła także reprezentantów kilku innych krajów tego widowiska[46]. We wrześniu została wyróżniona statuetką w kategorii „najlepiej sprzedający artysta Ukrainy” podczas ceremonii World Music Awards organizowanej w Las Vegas[47][48]. Przez kolejne trzy miesiące zagrała kilkanaście koncertów w ramach swojej nowej europejskiej trasy promocyjnej[49]. W listopadzie odbyła kilkudniową podróż promocyjną do Belgii, gdzie m.in. nagrała piosenkę „Lutshjee bulo” we współpracy z lokalnym piosenkarzem Helmutem Lottim[50]. Pod koniec miesiąca rozpoczęła nową trasę koncertową z nowymi występami, premierowy koncert zagrała 25 listopada w Pałacu Sportu w Kijowie[51]. Wcześniej wzięła udział w koncercie charytatywnym Warme Winter zorganizowanym przez belgijską organizację Voedselbanken/Banques Alimentaires w celu zbiórki żywności dla głodnych rodzin[52]. W grudniu pojawiła się na koncertach w krajach bałkańskich, wystąpiła m.in. jako gość muzyczny albańskiego 43. edycji festiwalu Festivali i Këngës[53].

2005–2008: Amazonka, Wild Energy[edytuj | edytuj kod]

Piosenkarka podczas koncertu w Baku w 2012 roku

W 2005 roku Rusłana Łyżyczko wydała swoją kolejną płytę długogrającą zatytułowaną Club'in zawierającą materiał nagrany w języku angielskim[54]. W marcu 2008 roku ukazał się jej szósty ukraińskojęzyczny album Amazonka[55][56], we wrześniu tego samego roku premierę miał natomiast jej trzeci anglojęzyczny album pod tytułem Wild Energy[57]. W tym samym czasie udzieliła swojego głosu w grze Grand Theft Auto IV, wcielając się w rolę didżejki stacji radiowej Vladivostok FM, jej utwór „Wild Dances” znalazł się natomiast na liście piosenek granych przez tę rozgłośnię.

2009–2015: Ej-fori-ja/My Boo! (Together!)[edytuj | edytuj kod]

W 2009 roku wystąpiła jako jeden z gości muzycznych podczas 6. Festiwalu Piosenki Azjatyckiej organizowanego w Seulu. Dwa lata później została jedną z jurorek ukraińskiej wersji formatu The Voice. W tym samym roku jej piosenka „Wild Dances” została wykorzystana przez amerykańską gimnastyczkę artystyczną Jordyn Wieber podczas Mistrzostw Świata w Gimnastyce Artystycznej oraz Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2012 roku, na których zawodniczka ta zdobyła złoty medal[58]. W kwietniu tego samego roku Rusłana Łyżyczko wydała swój nowy album studyjny zatytułowany Ej-fori-ja, który nagrywała w Stanach Zjednoczonych[59]. W lipcu 2013 roku ukazała się anglojęzyczna wersja płyty – My Boo! (Together!)[60].

W 2014 roku artystka postanowiła zawiesić swoją karierę muzyczną, skupiając się na aktywnym uczestnictwie w życiu polityczno-społecznym Ukrainy, zwłaszcza po zainicjowanych w listopadzie 2013 roku protestach w Kijowie.

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Rusłana Łyżyczko na Euromajdanie w 2013 roku

Po wygraniu 49. Konkursu Piosenki Eurowizji Rusłana Łyżyczko została doradcą premiera Wiktora Janukowycza do spraw społecznych[61]. Jesienią tego samego roku aktywnie wspierała wydarzenia związane z pomarańczową rewolucją[62], na potrzeby której skomponowała i nagrała utwór „Dance with the Wolves”. Teledysk do piosenki został ocenzurowany w Rosji z powodu ukazania wokalistki na tle Placu Niepodległości w Kijowie. Ogłosiła w tym czasie także kilkudniowy protest głodowy, aby wesprzeć Wiktora Juszczenkę[63][64]. Niedługo potem wystosowała specjalny list do byłych uczestników Konkursu Piosenki Eurowizji oraz wszystkich nominowanych do World Music Awards 2004, w którym zwróciła się o wsparcie dla Ukrainy[65]. W listopadzie wystosowała specjalne oświadczenie do mediów, w którym m.in. wyraziła swoje poparcie polityczne dla Wiktora Juszczenki oraz zachęcała obywateli do brania świadomego udziału w wyborach prezydenckich[66]. W grudniu na zaproszenie Vytautasa Landsbergisa wzięła udział w posiedzeniu plenarnym Parlamentu Europejskiego[67].

W latach 2006–2007 Rusłana Łyżyczko pełniła funkcję deputowanej do ukraińskiego parlamentu z ramienia Bloku Nasza Ukraina. Podczas wyborów prezydenckich w 2010 roku popierała kandydaturę Julii Tymoszenko, biorąc aktywny udział w jej kampanii wyborczej. Uczestniczyła także w zapoczątkowanych w listopadzie 2013 roku protestach w Kijowie. Rok później otrzymała honorowe obywatelstwo miasta Lwowa[68].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Rusłana Łyżyczko jest córką Ukraińca Stepana Łyżyczki oraz Rosjanki Niny Arkadiewnej[69]. W 1995 roku wyszła za mąż za swojego narzeczonego, Ołeksandra Ksenofontowa, także związanego z branżą muzyczną (jest producentem muzycznym)[70]. Para poznała się w teatrze, nawiązali wówczas współpracę w studiu nagraniowym i nagrali pierwszą wspólną piosenkę[71].

Albumy studyjne[edytuj | edytuj kod]

  • Myt' wesny / Dzwinkyj witer (1998)
  • Ostanne rizdvo 90-ch (1999)
  • Najkraszcze (2001)
  • Dobryj weczir, tobi... (2002)
  • Dyki tanci (2003; reedycja w 2004)
  • Wild Dances (2004; reedycja w 2005)
  • Club'in (2005)
  • Amazonka (2008)
  • Wild Energy' (2008)
  • Ej-fori-ja (2012)
  • My Boo (Together!) (2013)

Przypisy

  1. Руслана, Ruslana – Дзвінкий Вітер Мить Весни (ang.). discogs.com. [dostęp 2014-12-13].
  2. Руслана* – Мить Весни / Дзвінкий Вітер Live (ang.). discogs.com. [dostęp 2014-12-13].
  3. Ruslana – Najkrashche (2001) (niem.). cd-lexikon.de. [dostęp 2014-12-13].
  4. 4,0 4,1 Roel Philips: Double platinum for Wild dances album in Ukraine (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-06-08. [dostęp 2014-12-13].
  5. Oliver Rau: Ukraine to rethink their preselection format (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2003-06-27. [dostęp 2014-12-13].
  6. Edwin van Gorp: Ukraine chooses internally, just as last year (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-01-21. [dostęp 2014-12-13].
  7. Sietse Bakker: Ukrainians send Ruslana Lyzhicko to 2004 contest (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-01-29. [dostęp 2014-12-13].
  8. Deo Grech: Ukraine presents song tonight in… Malta! (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-02-14. [dostęp 2014-12-13].
  9. Sietse Bakker: Ruslana gives concert on Iceland 9th April (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-04-04. [dostęp 2014-12-13].
  10. Sietse Bakker: Live chat with Ruslana ended! (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-03. [dostęp 2014-12-13].
  11. Gordon Roxburgh: Ruslana: „Starting to conquer the world” (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-16. [dostęp 2014-12-13].
  12. Sietse Bakker: Ruslana performs in front of press tent (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-07. [dostęp 2014-12-13].
  13. Sietse Bakker: Ruslana: „I am not nervous at all” (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-14. [dostęp 2014-12-13].
  14. Sietse Bakker: Bet365: Belgium to win Eurovision Song Contest (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-03-27. [dostęp 2014-12-13].
  15. Kemal Shahin: William Hill: Belgium to go one better this year! (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-04-08. [dostęp 2014-12-13].
  16. Roel Philips: TV1: Belgium 12 points (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-04-12. [dostęp 2014-12-13].
  17. Kemal Shahin: Blue Square bookmakers: Sweden to win (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-04-20. [dostęp 2014-12-13].
  18. Sietse Bakker: William Hill changes betting odds drastically (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-04-21. [dostęp 2014-12-13].
  19. Sietse Bakker: William Hill: Greece first, Ukraine second in bets (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-08. [dostęp 2014-12-13].
  20. Roel Philips: Ruslana's Wild dances wins Europrediction (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-11. [dostęp 2014-12-13].
  21. Sietse Bakker: William Hill: Greece still favourite to win (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-11. [dostęp 2014-12-13].
  22. Sietse Bakker: Many press attention for Belgian rehearsal (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-09. [dostęp 2014-12-13].
  23. Roel Philips: Xandee: „I still believe in a victory” (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-15. [dostęp 2014-12-13].
  24. Kemal Shahin: Big Poll correctly predicts Ukraine as the winner! (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-16. [dostęp 2014-12-13].
  25. Gordon Roxburgh: Serbia & Montenegro wins qualifier round (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-16. [dostęp 2014-12-13].
  26. Eurovision Song Contest 2004 Semi-Final (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-12-13].
  27. Sietse Bakker: Ruslana immediately live on Ukraine television (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-13. [dostęp 2014-12-13].
  28. Eurovision Song Contest 2004 Final (ang.). W: EBU [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2014-12-13].
  29. Zwyciężczyni Eurowizji w Warszawie. vipnews.pl, 2004-06-09. [dostęp 2014-12-13].
  30. Gordon Roxburgh: Smashing time for Ukraine, stage damaged! (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-05. [dostęp 2014-12-13].
  31. Roel Philips: Ruslana's trembita put up for charity auction (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-07-30. [dostęp 2014-12-13].
  32. Barry Viniker: Ukraine's joy at Istanbul Victory (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-18. [dostęp 2014-12-13].
  33. Teo Vatmanidis: Ruslana in Greece and the Netherlands (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-29. [dostęp 2014-12-13].
  34. Barry Viniker: Wild dances video released on The Box (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-06-02. [dostęp 2014-12-13].
  35. Sietse Bakker: Ruslana paid quick visit to Amsterdam (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-06-02. [dostęp 2014-12-13].
  36. Edwin van Gorp: Ruslana invites competitiors for concert (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-06-04. [dostęp 2014-12-13].
  37. Roel Philips: Ruslana on a trip to Greece (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-06-29. [dostęp 2014-12-13].
  38. Julia Ostromogilska: Ruslana in hospital: tiredness catches up with her (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-06-02. [dostęp 2014-12-13].
  39. Roel Philips: Ruslana and Xandee to record a duet? (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-06-26. [dostęp 205-04-06].
  40. Руслана* – Wild Dances (ang.). discogs.com. [dostęp 2014-12-13].
  41. Julia Ostromogilska: Ruslana's new album out in September (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-07-28. [dostęp 2014-12-22].
  42. Roel Philips: Ruslana's new single: Dance with the wolves (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-09-07. [dostęp 2014-12-22].
  43. Roel Philips: Ruslana to carry the Olympic torch (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-07-04. [dostęp 2014-12-13].
  44. The Olympic flame reaches Kiev (ang.). olympic.cn, 2004-07-07. [dostęp 2014-12-13].
  45. Roel Philips: Ruslana to open Junior Eurovision Song Contest (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-07-29. [dostęp 2015-04-06].
  46. Roel Philips: Ruslana's victory concert on 24th August in Lviv (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-08-20. [dostęp 2014-12-22].
  47. Roel Philips: Ruslana to receive a World Music Award/ (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-08-11. [dostęp 2014-12-22].
  48. Tatjana Matwijczuk: Ruslana among winners at World Music Awards in Las Vegas (ang.). ukrweekly.com, 2004-10-17. [dostęp 2014-12-22].
  49. Roel Philips: Ruslana on promotional tour through Europe (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-10-14. [dostęp 2014-12-22].
  50. Roel Philips: Second hit for Ruslana in Belgium (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-11-04. [dostęp 2015-04-06].
  51. Roel Philips: Ruslana to present new show in Sports Palace (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-11-17. [dostęp 2015-04-06].
  52. Roel Philips: Ruslana and Urban Trad see for a warm winter (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-10-28. [dostęp 2015-04-06].
  53. Roel Philips: Tose Proeski, Anjeza and Ruslana guests in Albania (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-12-14. [dostęp 2015-02-27].
  54. Ruslana – Club'In (ang.). discogs.com. [dostęp 2014-12-13].
  55. Ruslana – Amazonka (ang.). allmusic.com. [dostęp 2014-12-13].
  56. Руслана* – Амазонка (ang.). discogs.com. [dostęp 2014-12-13].
  57. Ruslana – Wild Energy (ang.). discogs.com. [dostęp 2014-12-13].
  58. Blythe Lawrence: Jordyn Wieber wins world gymnastics all-around title (ang.). espn.go.com, 2011-10-13. [dostęp 2014-12-13].
  59. Руслана* – Ей-форi-Я (ang.). discogs.com. [dostęp 2014-12-13].
  60. Ruslana – My Boo! (Together!) (ang.). discogs.com. [dostęp 2014-12-13].
  61. Jarmo Siim: Ruslana: Prime Minister's new advisor (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-20. [dostęp 2014-12-13].
  62. Oliver Rau: Eurovision to celebrate the new Ukraine (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-12-06. [dostęp 2014-12-25].
  63. Paweł Jurczak: Ruslana on hunger strike! (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-11-24. [dostęp 2014-12-25].
  64. Sietse Bakker: Ruslana ends hunger strike (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-11-28. [dostęp 2014-12-25].
  65. Sietse Bakker: Ruslana addresses stars in letter (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-12-02. [dostęp 2014-12-25].
  66. Sietse Bakker: Ruslana makes political statement (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-11-19. [dostęp 2015-04-06].
  67. Sietse Bakker: Ruslana goes to European Parliament (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-12-09. [dostęp 2015-02-28].
  68. Співачка Руслана стала «Почесним громадянином Львова» (ukr.). zaxid.net, 2014-05-03. [dostęp 2014-06-18].
  69. Barry Viniker: Ukraine's joy at Istanbul Victory (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-18. [dostęp 2014-12-13].
  70. Teo Vatmanidis: Married Ruslana admits her fondness of Sakis! (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-23. [dostęp 2014-12-13].
  71. Teo Vatmanidis: Ruslana's husband speaks out! (ang.). W: ESC Today [on-line]. www.esctoday.com, 2004-05-24. [dostęp 2014-12-13].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]