Julia Tymoszenko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Julia Tymoszenko
Yulia Tymoshenko 2014-03-06.jpg
Julia Tymoszenko (2014)
Data i miejsce urodzenia 27 listopada 1960
Dniepropetrowsk
Premier Ukrainy
Przynależność polityczna Blok Julii Tymoszenko
Okres urzędowania od 18 grudnia 2007
do 11 marca 2010
Poprzednik Wiktor Janukowycz
Następca Mykoła Azarow
Premier Ukrainy
Przynależność polityczna Blok Julii Tymoszenko
Okres urzędowania od 24 stycznia 2005
do 8 września 2005
Poprzednik Wiktor Janukowycz
Następca Jurij Jechanurow
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Julia Tymoszenko i prezydent USA George Walker Bush w Kijowie w 2008

Julia Wołodymyriwna Tymoszenko[1] z domu Hryhian, ukr. Юлія Володимирівна Тимошенко (ur. 27 listopada 1960 w Dniepropetrowsku) – ukraińska polityk, doktor ekonomii, była wicepremier, premier Ukrainy od 24 stycznia do 8 września 2005 oraz ponownie od 18 grudnia 2007 do 11 marca 2010. Jest liderką partii Batkiwszczyna oraz Bloku Julii Tymoszenko.

Przed rozpoczęciem kariery politycznej z sukcesami pracowała w branży energetycznej, stając się jedną z najbogatszych osób w państwie. W 2005 po zwycięstwie pomarańczowej rewolucji została pierwszą kobietą na stanowisku premiera Ukrainy. Bez powodzenia kandydowała w wyborach prezydenckich w 2010.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się jako córka Wołodymyra Abramowicza Hryhiana i Ludmyły Mikołajiwnej Telehiny. Ojciec porzucił rodzinę, kiedy Julia Tymoszenko miała 3 lata[2]. W 1979 wyszła za mąż za Ołeksandra Tymoszenko, rok później urodziła się ich córka Jewhenija.

Ukończyła w 1984 studia ekonomiczne na uniwersytecie w Dniepropetrowsku[3]. Była działaczką Komsomołu. Po studiach pracowała jako ekonomista w przemyśle zbrojeniowym (Dnieprzańskim Zakładzie Budowy Maszyn im. Lenina). W 1988 razem z mężem, Ołeksandrem Tymoszenko, rozpoczęła prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości ich firma negocjowała m.in. kontrakty rządowe. W latach 1996–1997 kierowała Zjednoczonymi Systemami Energetycznymi Ukrainy. Otrzymała stopień naukowy kandydata nauk ekonomicznych. W 1999 obroniła doktorat na kijowskim Narodowym Uniwersytecie Ekonomicznym. Opublikowała ponad 50 prac naukowych.

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Deputowana i wicepremier[edytuj | edytuj kod]

W 1996 uzyskała mandat deputowanej do Rady Najwyższej II kadencji. Została wkrótce wiceprzewodniczącą partii Pawła Łazarenki, Hromady. W 1998 po raz drugi została posłanką. Po ucieczce byłego premiera z w tym samym roku i aresztowaniu go przez władze amerykańskie w związku z zarzutami prania brudnych pieniędzy, wystąpiła z partii wraz z większością deputowanych, tworząc nowe, umiarkowanie nacjonalistyczno i demokratyczne ugrupowanie Batkiwszczyna (Ojczyzna).

W wyborach prezydenckich w 1999 poparła Leonida Kuczmę, przystępując do proprezydenckiej większości. W grudniu 1999 objęła urząd wicepremiera Ukrainy w rządzie Wiktora Juszczenki. Od 2000 kierowała także rządowym komitetem paliwowo-energetycznym.

Wkrótce popadła w konflikt z prezydentem i jego otoczeniem. W sierpniu 2000 jej mąż został tymczasowo aresztowany pod zarzutami niegospodarności w Zjednoczonych Systemach Energetycznych Ukrainy. Jesienią tego samego roku wszczęto również śledztwo przeciwko samej Julii Tymoszenko, która w styczniu 2001 została zdymisjonowana, a w lutym tymczasowo aresztowana pod zarzutem korupcji. W marcu sąd w Kijowie odrzucił zarzuty i anulował nakaz aresztowania.

Wybory 2002 i 2004[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 2001 przed wyborami parlamentarnymi powołała na bazie Batkiwszczyny Blok Julii Tymoszenko. W styczniu 2002, w czasie kampanii wyborczej, uległa wypadkowi samochodowemu w Kijowie, odnosząc obrażenia głowy i klatki piersiowej. W wyborach tych jej ugrupowanie uzyskało ponad 20 mandatów, a Julia Tymoszenko kolejny raz została posłem. W wyborach prezydenckich w 2004 poparła kandydaturę Wiktora Juszczenki, biorąc następnie aktywny udział w akcji protestu w ramach pomarańczowej rewolucji.

Pierwszy rząd i wybory 2006[edytuj | edytuj kod]

24 stycznia 2005 została powołana na funkcję p.o. premiera Ukrainy. 4 lutego 2005 po zatwierdzeniu przez Radę Najwyższą objęła oficjalnie funkcję premiera. Została zdymisjonowana 8 września tego samego roku na skutek konfliktu z otoczeniem prezydenta.

W wyborach parlamentarnych w 2006 stanęła ponownie na czele listy wyborczej BJuT, który uzyskał drugi wynik (za Partią Regionów). Podjęta próba ponownego utworzenia "pomarańczowej koalicji" z udziałem Naszej Ukrainy i SPU zakończyła się niepowodzeniem.

Wybory 2007 i powrót do władzy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Drugi rząd Julii Tymoszenko.
Julia Tymoszenko podczas spotkania z prezydentem Rosji Dmitrijem Miedwiediewem i premierem tego kraju Władimirem Putinem
Julia Tymoszenko podczas spotkania z prezydentem Polski Lechem Kaczyńskim

W przedterminowych wyborach w 2007 jej blok zdobył 30,71% głosów i 156 miejsc w parlamencie, zajmując ponownie drugie miejsce po Partii Regionów Ukrainy.

15 października 2007 BJuT oraz prezydencka Nasza Ukraina-Ludowa Samoobrona porozumiały się co do utworzenia wspólnej koalicji rządowej. 6 grudnia tego samego roku prezydent desygnował Julię Tymoszenko na stanowisko premiera, zgodnie z umową koalicyjną z 29 listopada.

11 grudnia 2007 nie została zatwierdzona na tym stanowisku przez parlament. W głosowaniu otrzymała 225 głosów (o jeden za mało niż wynosiła potrzebna większość). Posłowie "pomarańczowej koalicji" twierdzili, że nie zadziałały karty do głosowania dwojga z nich[4]. W drugim głosowaniu z 18 grudnia jej kandydatura uzyskała niezbędne 226 głosów poparcia, co pozwoliło jej oficjalnie objąć stanowisko premiera[5].

W maju 2008 ponownie doszło do jej konfliktu z prezydentem, którego oskarżyła o blokowanie działań rządu przeciwko inflacji. Deputowani jej partii zablokowali trybunę w parlamencie, nie dopuszczając do wygłoszenia orędzia[6].

11 lipca 2008 parlament ukraiński odrzucił wniosek opozycyjnej Partii Regionów o wotum nieufności. Poparło go 174 posłów przy wymaganej większości 226 głosów[7]. 14 lipca 2008 złożyła pierwszą od chwili objęcia urzędu wizytę w Polsce.

W sierpniu tego samego roku ponownie doszło do konfliktu z otoczeniem prezydenta, które oskarżyło ją o zdradę interesów państwowych i działanie na rzecz Rosji. Na początku września 2008 głosami m.in. frakcji BJuT i Partii Regionów przegłosowano zmiany w ustawach ograniczające uprawnienia prezydenta, co doprowadziło do rozwiązania koalicji we wrześniu tego samego roku. Konflikt został zakończony rozwiązaniem parlamentu przez prezydenta. Wybory nie doszły do skutku, a w parlamencie została zawiązana ponownie koalicja BJuT z częścią NU-NS, poszerzona o Blok Łytwyna.

Wybory 2010 i postępowania karne[edytuj | edytuj kod]

Julia Tymoszenko była jednym z kandydatów na stanowisko prezydenta podczas wyborów w 2010[8]. W pierwszej turze wyborów zdobyła 25% głosów, co pozwoliło jej zająć drugie miejsce za Wiktorem Janukowiczem[9]. W drugiej turze wyborów przegrała ze swoim poprzednikiem na urzędzie premiera, otrzymując około 45,5% głosów[10].

3 marca 2010 Rada Najwyższa Ukrainy wyraziła wotum nieufności dla jej rządu – za wnioskiem głosowało 243 z 450 deputowanych[11]. Premier ogłosiła decyzję o wzięciu urlopu, a pełniącym obowiązki szefa rządu 4 marca 2010 został wicepremier Ołeksandr Turczynow[12]. 11 marca 2010 parlament rozwiązał rząd Julii Tymoszenko i zatwierdził nowy gabinet premiera Mykoły Azarowa[13].

W kolejnych miesiącach wszczęto przeciwko niej postępowania karne związane z zarzutami defraudacji. W sierpniu 2011 została tymczasowo aresztowana[14]. W październiku tego samego roku uznano ją za winną spowodowania strat przedsiębiorstwa Naftohaz Ukrainy i skazano na karę 7 lat pozbawienia wolności[15][16]. W grudniu 2011 po uprawomocnieniu się wyroku skazującego osadzono ją w kolonii karnej w Charkowie. Postępowania karne wytaczane Julii Tymoszenko i członkom jej rządu stały się przedmiotem zainteresowania Parlamentu Europejskiego, który w swojej rezolucji skrytykował władze ukraińskie i wezwał do zapewnienia niezależności i bezstronności w procesach przed sądami[17].

W październiku 2011 wszczęto postępowanie w sprawie udziału Julii Tymoszenko w zabójstwie posła i przedsiębiorcy Jewhena Szczerbania, do którego doszło w 1996[18]. W styczniu 2013 przedstawiono jej zarzut zlecenia dokonania tej zbrodni[19].

21 lutego 2014 ukraiński parlament przegłosował zmiany w prawie karnym umożliwiające zwolnienie Julii Tymoszenko[20]. Następnego dnia była premier opuściła zakład karny[21].

Przypisy

  1. Zgodnie z zasadami transkrypcji imię winno być zapisywane jako Julija (zob. Zasady pisowni i interpunkcji. sjp.pwn.pl. [dostęp 11 lutego 2010].). W polskojęzycznych publikacjach rozpowszechnione zostało jednak tłumaczenie jej imienia jako Julia.
  2. Тимошенко Юлия (ros.). korrespondent.net. [dostęp 11 lutego 2010].
  3. Tymoshenko Yuliya Volodymyrivna (ang.). Eurasian Home Database. [dostęp 11 lutego 2010].
  4. Julia Tymoszenko przegrała przez fałszerstwo?. gazeta.pl, 11 grudnia 2007. [dostęp 11 lutego 2010].
  5. Julia Tymoszenko premierem Ukrainy. gazeta.pl, 18 grudnia 2007. [dostęp 11 lutego 2010].
  6. Posłowie nie dopuścili do wygłoszenia orędzia przez prezydenta w parlamencie na Ukrainie. gazeta.pl, 14 maja 2008. [dostęp 11 lutego 2010].
  7. Tymoszenko pozostanie premierem. wprost.pl, 11 lipca 2008. [dostęp 11 lutego 2010].
  8. Ukraine PM to stand for president (ang.). bbc.co.uk, 7 czerwca 2009. [dostęp 12 lutego 2010].
  9. Ukrainian PM to face old rival in runoff election (ang.). reuters.com, 20 stycznia 2010. [dostęp 12 lutego 2010].
  10. Результати голосування по Україні 7.02.2010 (ukr.). cvk.gov.ua. [dostęp 11 lutego 2010].
  11. Upadł rząd Julii Tymoszenko. wyborcza.pl, 3 marca 2010. [dostęp 3 marca 2010].
  12. Aleksander Turczynow oficjalnie został p.o. premiera. zik.com.ua, 4 marca 2010. [dostęp 11 marca 2010].
  13. Ukraina: koalicja "Stabilność i Reformy" przejmuje władzę. Azarow nowym premierem. gazeta.pl, 11 marca 2010. [dostęp 11 marca 2010].
  14. Julia Tymoszenko aresztowana. Milicja otoczyła ją na sali sądowej. gazeta.pl, 5 sierpnia 2011. [dostęp 5 sierpnia 2011].
  15. Ukraine seeks 7 years jail for Tymoshenko (ang.). reuters.com, 27 września 2011. [dostęp 11 października 2011].
  16. Julia Tymoshenko sentenced to 7 years of imprisonment (ang.). euroradio.fm, 11 października 2011. [dostęp 11 października 2011].
  17. Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie sytuacji na Ukrainie i sprawy Julii Tymoszenko. europarl.europa.eu, 21 maja 2012. [dostęp 23 sierpnia 2012].
  18. Ukraine to investigate Tymoshenko over murder-report (ang.). kyivpost.com, 30 października 2011. [dostęp 18 stycznia 2013].
  19. Tymoszenko podejrzana o zlecenie zabicia deputowanego. money.pl, 18 stycznia 2013. [dostęp 18 stycznia 2013].
  20. Ukraine Has Deal, but Both Russia and Protesters Appear Wary (ang.). nytimes.com, 22 lutego 2014. [dostęp 22 lutego 2014].
  21. Aide: Ukraine's Tymoshenko released from prison (ang.). yahoo.com, 22 lutego 2014. [dostęp 2014-02-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]