Siła państwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Siła państwa (siła kraju, siła narodowa, potęga państwa, potęga narodowa) – jest określana jako suma wszystkich zasobów jakimi dysponuje naród lub państwo w osiąganiu narodowych celów[1][2]. Według stanowiska wyrażanego przed przedstawicieli polskiej Akademii Obrony Narodowej, siła narodowa to dynamiczny zbiór czynników materialno-energetycznych, społecznych i kulturowych w wymiarze jednostkowym, narodowym (państwowym) i międzynarodowym, które - wzajemnie się przenikając - tworzą podstawę sukcesu narodu (państwa) w zakresie realizacji jego interesów i celów narodowych[3].

Składniki siły państwa[edytuj | edytuj kod]

Siła państwa składa się z różnych elementów (atrybutów, instrumentów) które można podzielić na dwie kategorie w oparciu o ich pochodzenie i odpowiedniość – "narodowe" i "społeczne"[4].

  • Narodowe:
    • Geografia
    • Zasoby
    • Ludność
  • Społeczne (socjalne):
    • Ekonomiczne
    • Polityczne
    • Militarne
    • Psychologiczne
    • Informacyjne

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Ważne czynniki geograficzne takie jak: położenie geograficzne (geopolityka), klimat, topografia i powierzchnia odgrywają główną rolę w możliwościach danego państwa w uzyskaniu siły. Położenie geopolityczne ma znaczny wpływ na politykę zagraniczną danego państwa.

Pomiar siły państwa[edytuj | edytuj kod]

Istnieją rozmaite wzory pomiaru siły państwa zależne od stopnia uwzględnienia w nich poszczególnych czynników. Według modelu który zaproponował Mirosław Sułek, produkt krajowy brutto (D) reprezentuje czynnik ekonomiczny, wydatki wojskowe (W) oraz liczba żołnierzy służby czynnej (S) - czynnik militarny. Stopa wydatków wojskowych (m) reprezentuje czynnik moralny, tzw. napięcie woli oraz czynnik strategiczny, czyli uznanie roli czynnika militarnego. Czynnik demograficzny zaś reprezentowany jest przez ludność (L), natomiast czynnik geograficzny – przez powierzchnię (p).[5]Potęga państwa jest mierzona w milimirach, przyjmując że ogólna potęga świata wynosi 1 mir.

Potęga pierwszych 10 państw świata w 2011 r.[6]

L.p. Państwo Potęga
01.  Stany Zjednoczone 139,46
02. Chińska Republika Ludowa Chiny 119,02
03.  Japonia 43,48
04.  Indie 39,56
05.  Brazylia 38,69
06.  Rosja 31,64
07.  Niemcy 28,47
08.  Francja 24,47
09.  Kanada 21,12
10.  Wielka Brytania 19,9


"Hard power" i "soft power"[edytuj | edytuj kod]

Joseph Nye – amerykański politolog i pracownik instytucji związanych z polityką międzynarodową rozróżnia między następującymi rodzajami siły państwa:

  • "Twarda siła" (ang. "hard power") – jest to potencjał danego państwa wynikający z czynników geostrategicznych i ekonomicznych.
  • "Miękka siła" (ang. "soft power")- zdolność państwa do pozyskiwania sojuszników i zdobywania wpływów dzięki atrakcyjności własnej kultury, polityki i ideologii[7]

Na tej podstawie opisuje współczesne relacje międzynarodowe jako "trójpłaszczyznową szachownicę"[8]:

1. W wymiarze geostrategicznym główną rolę pełnią Stany Zjednoczone jako supermocarstwo, pozostali to wielkie mocarstwa o aspiracjach globalnych np.: Unia Europejska, Chiny, Rosja, Japonia czy Indie.

2. W wymiarze geoekonomicznym: główną rolę odgrywa triada: USA – Unia Europejska – Azja Wschodnia (Chiny i Japonia), pozostali to transnarodowe korporacje lub międzynarodowe instytucje finansowe.

3. "Miękka siła" – główną rolę odgrywa triada: Unia Europejska – Japonia – USA, pozostałymi są: transnarodowe korporacje, międzynarodowe instytucje finansowe, ugrupowania religijne oraz organizacje pozarządowe.

"Twarda siła" i "miękka siła" tworzą razem tzw. "rozważną potęgę" (ang: smart power):

"Hard power + soft power = smart power"

Kompleksowy wskaźnik możliwości narodowej[edytuj | edytuj kod]

Kompleksowy wskaźnik możliwości (zdolności) narodowej (ang. Composite Index of National Capability – CINC) został opracowany przez J.Davida Singera dla projektu "Zależności między wojnami" w 1963 roku. Posługuje się średnią z procentowego udziału względem całego świata w sześciu różnych składnikach. Składniki te reprezentują siłę demograficzną, ekonomiczną i militarną[9]. CINC mierzy jedynie potencjał – "twardą siłę" (hard power) i może nie wykazywać "miękkiej siły" (soft power).

Współczynnik = państwo / świat

CINC = (TPR + UPR + ISPR + ECR + MER + MPR) : 6

Gdzie:

TPR = współczynnik całkowitej populacji kraju

UPR = współczynnik populacji miejskiej kraju

ISPR = współczynnik krajowej produkcji żelaza i stali

ECR = współczynnik konsumpcji energii

MER = współczynnik wydatków na zbrojenia

MPR = współczynnik personelu militarnego

Tabela CINC (pierwsze 30 państw - według danych z 2007):

Lp Państwo CINC
1 Stany Zjednoczone USA .198578
2 Chińska Republika Ludowa Chiny .142149
3 Indie Indie .073444
4 Japonia Japonia .042675
5 Rosja Rosja .039274
6 Brazylia Brazylia .024597
7 Niemcy Niemcy .024082
8 Korea Południowa Korea Południowa .023878
9 Wielka Brytania Wielka Brytania .021158
10 Francja Francja .018924
11 Włochy Włochy .017420
12 Turcja Turcja .014317
13 Pakistan Pakistan .013772
14 Indonezja Indonezja .013708
15 Iran Iran .013450
16 Korea Północna Korea Północna .012925
17 Meksyk Meksyk .012269
18 Ukraina Ukraina .011835
19 Hiszpania Hiszpania .011389
20 Arabia Saudyjska Arabia Saudyjska .010883
21 Kanada Kanada .010683
22 Egipt Egipt .009713
23 Bangladesz Bangladesz .008060
24 Republika Chińska Rep. Chińska (Tajwan) .008010
25 Tajlandia Tajlandia .007973
26 Nigeria Nigeria .007792
27 Wietnam Wietnam .007612
28 Australia Australia .007113
29 Polska Polska .006939
30 Mjanma .006395

Inne modele pomiaru[edytuj | edytuj kod]

  • Wzór Ray Cline'a

Ray S. Cline opracował wzór obliczania siły kraju z uwzględnieniem woli urzeczywistnienia strategii państwowej:

P = (M+G+W) x (S+Wa) P – potęga przekładana na rolę M – masa krytyczna (ludność i terytorium) G- potencjał gospodarczy W – potencjał wojskowy S – strategia Wa – wola urzeczywistnienia strategii państwowej[10]

  • * Opinia Leszka Moczulskiego

Leszek Moczulski nawiązując do powyższego modelu R.S. Cline'a twierdzi że ogólna potęga (siła) państwa równa się iloczynowi potencjałów: materialnego (M), duchowego (D) i intelektualnego (I)[11].

P = (M) x (I) x (D)

  • Wszechstronna siła kraju (ang: Comprehensive National Power – CNP))

Wskaźnik opracowany przez politologów chińskich.

Siła = Masa krytyczna + Siła ekonomiczna + Siła militarna : 3

Gdzie: masa krytyczna = ((ludność kraju : ludność świata) x 100)) + ((powierzchnia : powierzchnia świata) x 100)) [12]

Tabela CNP - 29 najsilniejszych państw świata i Unia Europejska.

Lp Państwo CNP
1 Stany Zjednoczone USA 37.229
2 Flag of the Soviet Union.svg ZSRR (do 1991) 35.608
3 Flag of Europe.svg Unia Europejska 28.244
4 Rosja Rosja 16.456
5 Chińska Republika Ludowa Chiny 14.911
6 Japonia Japonia 11.280
7 Niemcy Niemcy 7.682
8 Indie Indie 7.119
9 Niemcy Niemcy Zachodnie[13](do 1990) 6.866
10 Francja Francja 6.205
11 Wielka Brytania Wielka Brytania 5.054
12 Kanada Kanada 4,520
13 Brazylia Brazylia 4,507
14 Włochy Włochy 4,178
15 Australia Australia 3.044
16 Arabia Saudyjska Arabia Saudyjska 2.275
17 Iran Iran 2.275
18 Indonezja Indonezja 2.003
19 Polska Polska 1.976
20 Hiszpania Hiszpania 1.969
21 Meksyk Meksyk 1.798
22 Argentyna Argentyna 1.674
23 Flag of East Germany.svg NRD (do 1990) 1.561
24 Irak Irak 1.540
25 Holandia Holandia 1.325
26 Ukraina Ukraina 1.300
27 Korea Południowa Korea Południowa 1.253
28 Czechy Czechy 1.139
29 Pakistan Pakistan 1.105
30 Flag of South Africa.svg RPA 1.067



  • Model Witolda Orłowskiego

Witold Orłowski opracował sposób wyliczania indeksu łącznej siły państwa (kraju) w stosunku do siły świata. Składają się nań w następujących proporcjach: liczba ludności i powierzchnia (łącznie 5%), Produkt Krajowy Brutto (50%) , indeks potencjału naukowo-technicznego (22,5%), indeks potencjału militarnego (22,5%).Dane wchodzące w skład indeksu zostały przedstawione jako udział danego kraju w sumie obliczonej dla 31 krajów objętych badaniem (z wyjątkiem ludności i powierzchni – gdzie został podany udział w sumie dla całego świata).

Na tej podstawie zaszeregował poszczególne kraje do różnych rodzajów mocarstw w XX wieku[14]:


1. supermocarstwa (dominujące w świecie) - powyżej 20 % ogólnego potencjału świata

2. mocarstwa światowe (gracz globalny) - powyżej 15% ogólnego potencjału świata

3. wielkie mocarstwa (mocarstwo regionalne z globalnymi aspiracjami)- od 10 % do 15 % ogólnego potencjału świata

4. mocarstwa regionalne (dominujące w regionie) - od 5 % do 10 % ogólnego potencjału świata

5. pozostałe państwa - aspirujące do roli mocarstwa regionalnego


Potęga 10 najsilniejszych państw świata:

w r. 1900[15]:

Lp Państwo siła państwa status państwa
1 Stany Zjednoczone USA 19 mocarstwo światowe
2 Wielka Brytania Imperium Brytyjskie 18 mocarstwo światowe
3 Flag of the German Empire.svg Niemcy 18 mocarstwo światowe
4 Francja Francja 10 wielkie mocarstwo
5 Flag of Russia.svg Rosja 10 wielkie mocarstwo
6 Flag of Austria-Hungary (1869-1918).svg Austro-Węgry 6 mocarstwo regionalne
7 China Qing Dynasty Flag 1889.svg Chiny 4 --
8 Flag of Italy (1861-1946).svg Włochy 3 --
9 Japonia Japonia 2 --
10 Ottoman flag.svg Turcja[16] 2 --

W 1939 r.[17]:


Lp Państwo siła państwa status państwa
1 Stany Zjednoczone USA 19 mocarstwo światowe
2 Wielka Brytania Imperium Brytyjskie 15 mocarstwo światowe
3 Flag of the NSDAP (1920–1945).svg Niemcy 15 mocarstwo światowe
4 Flag of the Soviet Union.svg ZSRR 14 wielkie mocarstwo
5 Francja Francja 9 mocarstwo regionalne
6 Japonia Japonia 6 mocarstwo regionalne
7 Flag of Italy (1861-1946).svg Włochy 5 mocarstwo regionalne
8 Flag of the Republic of China.svg Chiny 3 --
9 Polska Polska 2 --
10 Brazylia Brazylia 2 --

w 2000 r. (+ Polska)[18]:

Lp Państwo siła państwa status państwa
1 Stany Zjednoczone USA 27 supermocarstwo
2 Flag of Europe.svg Unia Europejska[19] 23 supermocarstwo
2 Chińska Republika Ludowa Chiny 12 wielkie mocarstwo
3 Niemcy Francja Flag of Benelux.svg [Włochy]
"Twarde jądro UE" [20]
10 [13][21] wielkie mocarstwo
3 Rosja Rosja 8 mocarstwo regionalne
4 Japonia Japonia 7 mocarstwo regionalne
5 Indie Indie 6 mocarstwo regionalne
6 Niemcy Niemcy 4 -
7 Wielka Brytania Wielka Brytania 4 --
8 Francja Francja 4 --
9 Brazylia Brazylia 3 -
10 Włochy Włochy 3 -
17 Polska Polska 1 -
  • Projekt "Potęgi Państw"

Autor projektu - prof. Mirosław Sułek - opracował własną metodologię obliczania siły państwa i kryteria, według których poszczególne państwa zostały zaliczone do poszczególnych kategorii mocarstw.[22] Według tego modelu w 2013 scenę globalną kształtują:

supermocarstwa (powyżej 18 % potęgi świata) - brak;
mocarstwa światowe (12–18 %) - dwa: Stany Zjednoczone i Chiny;
wielkie mocarstwa (7–12 %) – brak;
mocarstwa regionalne (3–7 %) – cztery: Japonia, Indie, Brazylia i Rosja. Niemcy wypadły z tego grona w 2010 r.[23]


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Przypisy

  1. "Instruments of national power." "Dictionary of Military and Associated Terms", 2001 (As amended through 31 July 2010)
  2. Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006.
  3. * Waldemar Kitler: Bezpieczeństwo Narodowe RP, Podstawowe kategorie, Uwarunkowania, System. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Obrony Narodowej, 2011, s. 115-126. ISBN 978-83-7523-159-5.
  4. Jablonsky"m :The U.S. Army War College Guide to National Security Issues (Vol 1) : Theory of War and Strategy (4/ed) U.S. Army War College Carlisle, Pennsylvania http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/display.cfm?pubID=1004
  5. http://geopolityka.net/wp-content/uploads/2013/07/BG_nr_2.pdf Globalny układ sił ujęcie ilościowe w: Biuletyn Polskiego towarzystwa Geopolitycznego IV-VI 2013, s. 6-9
  6. http://geopolityka.org/potegi-panstw Projekt badawczy – Potęgi ogólne państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych w poszczególnych latach
  7. Joseph Nye: Soft Power. Jak Osiągnąć Sukces W Polityce Światowej – perswazyjne środki oddziaływania politycznego (kultura, propaganda, dyplomacja) Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne,2007
  8. Dorota Miłoszewska: Trójpłaszczyznowa szachownica s.69-73
  9. Microsoft PowerPoint - ir2007-5.ppt
  10. http://www.fgu.edu.tw/~academic/up1/malayconference1/paperscollection.files/conferefncepapers/chang.pdf Ching Lung-Chang: A Measure of National Power- "Pomiar potęgi narodowej", tabela porównawcza wyników z różnych modeli : s.12-13
  11. L.Moczulski: Geopolityka – potęga w czasie i przestrzeni. Warszawa: 1999, s.402-403
  12. http://www.fgu.edu.tw/~academic/up1/malayconference1/paperscollection.files/conferefncepapers/chang.pdf Ching Lung-Chang: A Measure of National Power- "Pomiar potęgi narodowej" Omówienie s. 7-8, tabela: s.12-13, według danych z lat 1977-1993
  13. Niemcy Zachodnie - potoczna nazwa Republiki Federalnej Niemiec (RFN) w l. 1949-90 w odróżnieniu od Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD) określanej jako Niemcy Wschodnie. Tu użyta dlatego że RFN istnieje nadal jako zjednoczone Niemcy
  14. Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006. s.536-537
  15. Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006.,s.64
  16. Oficjalna nazwa Imperium Osmańskie
  17. Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006., s.252
  18. Orłowski Witold: Stulecie chaosu. Alternatywne dzieje XX wieku. Wydawnictwo OPEN, 2006., s.528
  19. Łączny potencjał 25 krajów członkowskich UE po rozszerzeniu w 2004
  20. W. Orłowski wymienia łącznie: Niemcy, Francja, kraje Beneluxu. Oprócz tego do tzw. "Twardego jądra" UE zalicza się też Włochy - wraz z pozostałymi 5 państwami - założycielami EWG
  21. takie dane - 10 punktów - przedstawia autor uwzględniając łączny potencjał Belgii,Francji, Holandii, Luksemburga i Niemiec. Z uwzględnieniem Włoch również powszechnie zaliczanych do "Twardego jądra" UE potencjał wynosiłby 13
  22. M. Sułek: Potęga państw. Modele i zastosowania (Wydawnictwo Rambler, Warszawa 2013
  23. http://www.geopolityka.org/potegi-panstw Potęgi państw – projekt badawczy Europejskiego Centrum Analiz Geopolitycznych