Spółgłoska boczna dziąsłowa

Spółgłoska boczna dziąsłowa
Numer IPA	155
Tekst IPA	l
Jednostka znakowa	l
X-SAMPA	l
Kirshenbaum	l
Przykład dźwięku

Spółgłoska boczna półotwarta dziąsłowa – rodzaj dźwięku spółgłoskowego. W systemie IPA i X-SAMPA oznaczana jest symbolem [l].

Artykulacja

• powietrze jest wydychane z płuc – jest to spółgłoska płucna egresywna
• podniebienie miękkie i języczek blokują wejście do nosa – jest to spółgłoska ustna.
• czubek języka dotyka dziąseł – jest to spółgłoska dziąsłowa
• czubek języka przylega ściśle do dziąseł, ale wydychane powietrze przepływa po bokach języka – jest to spółgłoska boczna.
• powietrze przepływa przez jamę ustną bez turbulencji – jest to spółgłoska półotwarta
• więzadła głosowe drżą – jest to zasadniczo spółgłoska dźwięczna, choć wariant bezdźwięczny pojawia się w otoczeniu spółgłosek bezdźwięcznych, np. w wyrazie myśl.

Warianty

Opisanej powyżej artykulacji może towarzyszyć dodatkowo:

• wzniesienie środkowej części grzbietu języka w stronę podniebienia twardego, mówimy wtedy o spółgłosce zmiękczonej (spalatalizowanej): [lʲ]
• wzniesienie tylnej części grzbietu języka w kierunku podniebienia tylnego, mówimy spółgłosce welaryzowanej: [lˠ]
• przewężenie w gardle, mówimy spółgłosce faryngalizowanej spółgłosce: [lˤ]
• zaokrąglenie warg, mówimy wtedy o labializowanej spółgłosce [lʷ]

Przykłady

• w języku polskim: lot [lɔt]
• w języku angielskim (Received Pronunciation): let [lεt] "pozwolić"

przed spółgłoskami i na końcu wyrazu występuje w standardowej angielszczyźnie spółgłoska boczna dziąsłowa welaryzowana

• w języku czeczeńskim: yalx [jalx] "sześć"
• w języku francuskim: elle [εl] "ona"
• w języku mandaryńskim: 老 / lǎo [lao214] "stary"
• w języku szwedzkim: allt [alt] "wszystko"

			Wargowe		Przedniojęzykowe				Pod­nie‐ bienne	Tylnojęzykowe			Gar‐ dłowe		Nagło‐ śnio­we		Krta‐ niowe
			Dwu‐ wargowe	War‐ gowo‐ zębowe	Zębowe	Dzią‐ sło­we	Zadzią‐ słowe	Re­tro‐ fle­ksyjne		Miękko‐ podnie‐ bienne	Języcz‐ kowe
Nosowe			m	ɱ	n̪	n		ɳ	ɲ	ŋ	ɴ
U s t n e	Ś r o d k o w e	Zwarte	p b	p̪ b̪	t̪ d̪	t d		ʈ ɖ	c ɟ	k ɡ	q ɢ				ʡ		ʔ
		Szczelinowe	ɸ β	f v	θ ð	s z	ʃ ʒ	ʂ ʐ	ç ʝ	x ɣ	χ	ʁ	ħ	ʕ	ʜ	ʢ	h ɦ
		Półotwarte	β̞	ʋ	ð̞	ɹ		ɻ	j	ɰ
		Drżące	ʙ		r			*			ʀ				*
		Uderzeniowe	*	ѵ	ɾ			ɽ							*
	B o c z n e	Boczne szczelinowe			ɬ ɮ			*	*	*
		Boczne półotwarte			l			ɭ	ʎ	ʟ
		Boczne uderzeniowe			ɺ			*	*	*

Podwójna artykulacja i koartykulacja
ʍ	w	ɥ	ɕ	ʑ	ɧ	ɫ
Zwarto-szczelinowe
pf	ʦ ʣ	ʧ ʤ	ʨ ʥ	tɬ dɮ	kx	qχ

Mlaski
ʘ	ǀ	ǃ	ǂ	ǁ
Glottalizowane: iniektywne
ɓ	ɗ	ʄ	ɠ	ʛ
Glottalizowane: ejektywne
pʼ	tʼ	cʼ	kʼ	qʼ	sʼ