Standardowy język mandaryński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
普通話 pŭtōnghuà
Obszar Chińska Republika Ludowa, Hongkong, Makau, Republika Chińska, Korea Północna, Korea Południowa, Wietnam, Singapur, Filipiny, Kambodża, Malezja i inne kraje
Liczba mówiących około 850 mln[1]
Ranking 1.
Klasyfikacja genetyczna Chińsko-tybetańska
Pismo pismo chińskie
Status oficjalny
język urzędowy Chińska Republika LudowaChińska Republika Ludowa
Republika Chińska Tajwan
Singapur Singapur
i jeden z urzędowych w Organizacja Narodów ZjednoczonychONZ
Regulowany przez  ?
Kody języka
ISO 639-1 zh
ISO 639-2 chi
ISO 639-3 cmn
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku chińskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka chińskiego
Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-chiński standardowy online
Tony w standardowym języku mandaryńskim

Standardowy język mandaryński, nazywany często językiem mandaryńskim lub standardowym językiem chińskim jest oficjalnym standardem mówionego języka chińskiego, używanym jako język urzędowy w Chińskiej Republice Ludowej, Republice Chińskiej, jednym z czterech oficjalnych języków Singapuru, a także jednym z sześciu oficjalnych języków Organizacji Narodów Zjednoczonych. Faktycznie jest tylko jednym z języków mandaryńskich. Oparty jest na dialekcie pekińskim, ale nie jest z nim tożsamy. W poszczególnych państwach język ten nosi różne nazwy: w ChRL jest nazywany putonghua (chin. trad. 普通話, chin. upr. 普通话, pinyin: pǔtōnghuà – "mowa powszechna"), na Tajwanie – guoyu (chin. trad. 國語, uproszcz. 国语, pinyin: guóyǔ – "język państwowy"), w Singapurze – huayu (chiń. trad. 標準華語, uproszcz. 标准华语, biāozhǔn huáyǔ – "język chiński").

Standardowy język mandaryński wykształcił się w cesarskich Chinach jako lingua franca biurokracji. Stąd też pochodzi określenie "mandaryński", będące tłumaczeniem chińskiego terminu 官話 guānhuà – "mowa urzędników", czyli mandarynów, jak dawniej nazywano na Zachodzie urzędników chińskich (we współczesnej chińszczyźnie guanhua oznacza jednak zbiorczo wszystkie języki mandaryńskie, a nie język standardowy). W naturalny sposób dialekt stolicy – od czasów dynastii Ming był nią Pekin – był traktowany jako wzór do naśladowania, jednak do języka standardowego nie przeniknęły niektóre jego szczególne cechy (np. intensywna rotyzacja).

Fonetyka[edytuj | edytuj kod]

Oto tabela spółgłosek występujących w języku mandaryńskim

Dwuwargowe Wargowo
-zębowe
Dziąsłowe Cerebralne Dziąsłowo
-podniebienne
Miękko-
podniebienne
Spółgłoski zwarte p pʰ t tʰ k kʰ
Spółgłoski nosowe m n ŋ
Spółgłoski szczelinowe f s ʂ (ʐ ɕ x
Spółgłoski zwarto-szczelinowe ʦ ʦʰ ʈʂ ʈʂʰ tɕ tɕʰ
Spółgłoski boczne l
Półsamogłoski w ɻ¹ j

¹: Według niektórych lingwistów jest to dźwięczna spółgłoska szczelinowa [ʐ]

W języku mandaryńskim występują następujące samogłoski:

/a/ (z alofonem [ɑ]), /e/ (z alofonem [ɛ]), /o/ (z alofonem [ɔ]), /ə/ (z alofonem [ɤ]), /ɨ/ (z alofonami [] i [ʐ̩]), /i/, /u/ ( z alofonem [ʊ]) i /y/.

W języku mandaryńskim istnieją 4 tony:

  1. wysoki (陰平/阴平/yīnpíng) – kontur 55
  2. wznoszący (陽平/阳平/ yángpíng) – kontur 35
  3. opadająco-wznoszący (上聲/上声/ shǎngshēng) – kontur 214
  4. opadający (去聲/去声/ qùshēng) – kontur 51


(audio)

Odsłuchaj

Prezentacja tonów w standardowym języku mandaryńskim





Typologia[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja typologiczna standardowego języka mandaryńskiego jest problematyczna. Najczęściej zaliczany on jest do języków analitycznych (izolujących), ponieważ – podobnie jak w klasycznym języku chińskim o funkcji gramatycznej i składniowej danego wyrazu decyduje często jego pozycja w zdaniu oraz wyrazy pomocnicze, nie mające samodzielnego znaczenia (tzw. partykuły strukturalne). Z drugiej strony współczesny standardowy język mandaryński posiada już też pewne cechy języka aglutynacyjnego, m.in. funkcjonują w nim przyrostki, mogące – na równi z pozycją w zdaniu i wspomnianymi "pustymi" leksykalnie wyrazami – decydować o funkcji wyrazu.

Przykład budowy zdania[edytuj | edytuj kod]

我的朋友们都要吃鸡蛋。

Wǒ de péngyǒumen dōu yào chī jīdàn.

Ja possessivus przyjaciel+l.mn. wszyscy chcieć jeść jajko (dosł. kura-jajko).

Wszyscy moi przyjaciele chcą zjeść (kurze) jajko.

W powyższym przykładzie partykuła 的 (de), oznaczająca przynależność, wraz z zaimkiem osobowym 我 ( = "ja") tworzy znaczenie zaimka dzierżawczego "mój". Jest to konstrukcja typowa dla języków analitycznych.

Przyrostek 们 (men), oznaczający liczbę mnogą dołączony jest do rzeczownika 朋友 (péngyǒu = "przyjaciel"). Brak jest fleksji. Jest to konstrukcja typowa dla języków aglutynacyjnych.

Podstawowe zwroty[edytuj | edytuj kod]

  • 你好 - Nǐ hǎo – Witaj
  • 我叫 - Wǒ jiào [tu wstawić swoje imię] – Nazywam się [tu wstawić swoje imię]
  • 我的名字是 - Wǒ de míngzì shì [tu wstawić swoje imię] - Moje imię jest [tu wstawić swoje imię]
  • 你叫什么名字 - Nǐ jiào shénme míngzi? – Jak się nazywasz?
  • 见到你很高兴 - Jiàn dào nǐ hěn gāoxìng - Miło mi Cię poznać.
  • 再见 - Zàijiàn - Do widzenia

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikibooks-logo.svg
Zobacz publikację na Wikibooks:
Chiński

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]