Szachy błyskawiczne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Szachy błyskawiczne – termin określający krótką partię szachową, w której każdy z graczy ma do dyspozycji najczęściej nie więcej niż 5 minut. W środowisku szachowym popularnym określeniem partii błyskawicznej jest blitz (od niemieckiego słowa oznaczającego błyskawicę).

Opis gry[edytuj | edytuj kod]

W blitzu każdy z rozgrywających otrzymuje do dyspozycji będąc na posunięciu łączny niewielki czas do namysłu rozłożony na całą partię, bez określenia liczby wykonanych posunięć kontrolnych, jak ma to miejsce np. w normalnej partii turniejowej (np. partia turniejowa: 30 pierwszych posunięć należy wykonać w ciągu 1 godziny, a następne do końca partii w ciągu następnej 1 godziny) – zwykle jest to 5 minut, ale także spotyka się 3 minuty a czasem nawet 1 minutę. Partiami błyskawicznymi są również partie 10-minutowe i ewentualnie dłuższe, w których suma czasu przyznanego do namysłu dla jednego gracza oraz sześćdziesięciokrotności ewentualnego czasu doliczanego za każde posunięcie jest mniejsza niż 15 minut. Jeśli suma ta wynosi minimum 15 minut, ale jest mniejsza niż godzina, to partię taką zaliczamy do szachów szybkich[1].

W blitzu nie prowadzi się dokumentacji przebiegu partii (tj. jej zapisu na specjalnych blankietach – w partii turniejowej jest obowiązek prowadzenia przez każdego z grających takiego zapisu pod groźbą przegrania partii). W blitzu przegramy partię gdy: dostaniemy mata, przekroczymy czas i przeciwnik zareklamuje ten fakt, wykonamy nieprawidłowe posunięcie (np.: zagramy skoczkiem jak gońcem czy np.: będąc pod szachem nie zejdziemy z niego), a przeciwnik zauważy to i zareklamuje. Czasem gdy zostawimy króla pod szachem, przeciwnik może go nam zbić, jednak ten przepis w niektórych krajach jest źle widziany, i lepiej ograniczyć się do zwykłej reklamacji. Jednak gdy obu zawodnikom "spadnie chorągiewka" (tzn. obaj przekroczyli czas) – ich partię uznaje się za remisową. Pamiętać też należy, że nie każde przekroczenie czasu przez przeciwnika gwarantuje nam wygraną – gdyż niemożliwe jest, aby sam jeden król bez asysty innych bierek mógł dać mata – musimy więc mieć hipotetyczny materiał do dania mata przeciwnikowi, aby uznać przekroczenie czasu przeciwnika za naszą wygraną.

W szachach błyskawicznych zdarzają się sytuacje sporne – nieraz konfliktowe, dlatego też aby załagodzić je wymaga się od grających, a także od sędziów prowadzących zawody sporej kultury osobistej. Turnieje, ze względu na swoją szybkość, są bardzo widowiskowe, jednak poza zdobyciem określonego miejsca czy wygraniem turnieju, nie są w nim liczone rankingi (jak np. w turniejach szachów poważnych) i mają raczej charakter epizodyczny. Jednak są organizowane w blitzu mistrzostwa miast, okręgu, kraju, kontynentu, a nawet mistrzostwa świata, szachy te mają charakter bardziej rozrywkowy niż sportowy (popularne powiedzenie szachistów: to tylko blitz!) i łatwo też w nich o przypadkowy wynik, np. silny gracz może ponieść porażkę ze znacznie słabszym zawodnikiem, co w "normalnej" partii zdarza się o wiele rzadziej.

Założenia w blitzu[edytuj | edytuj kod]

Istotne jest, iż sporo szachistów nie mających większych szans w partiach np. 30 minutowych (i dłuższych) gra bardzo dobrze w blitza, rywalizując z przeciwnikami z o wiele lepszym rankingiem. W tym systemie gry bardzo ważna jest umiejętność zapamiętywania sytuacji i grania z pamięci – istotne jest tzw. granie od ręki, czyli przesuwanie figur bez analizy sytuacji w "bezpieczne miejsce" – wyrażenie to w tym kontekście znaczy, iż tak naprawdę ruch wykonywany przez zawodnika może być w istocie beznadziejny (np. położona bierka może zostać związana np. z królem) – ale ze względu na czas drugi zawodnik najczęściej koncentruje się na zagraniu, które zaplanował "na czasie przeciwnika" i istnieje bardzo mała szansa, że nieoczywisty błąd zostanie wykorzystany. W końcówkach, gdy zawodnikom zostaje po kilkanaście sekund – najczęściej zawodnik, który ma przewagę koncentruje się na jak najszybszym zamatowaniu a gracz ze stratą stara się unikać mata (jednocześnie nie próbując odrobić strat, gdyż gra ofensywa pochłania relatywnie więcej czasu aniżeli obrona króla przed matem). W blitzu stosowane są taktyki, które nie mają racji bytu w normalnym szachach – polegają one na zaskoczeniu przeciwnika oryginalnym debiutem (który w istocie może mieć sporo wad, jednak są one bardzo trudne do zauważenia przy tym tempie gry) lub stosowaniem wielu ofiar, które zmuszają przeciwnika do chwili namysłu. Bardzo częstym elementem gry są tzw. celowe podstawienia figur (jeżeli przeciwnik nie zauważy, podstawiona figura może wyrządzić mu wiele szkód).

W blitzu o wiele rzadziej zdarzają się przypadki poddania partii niż w szachach o dłuższym czasie namysłu. Wynika to z tego, iż gracz mający stratę (nawet bardzo znaczną) może liczyć na nieprawidłowe posunięcie przeciwnika lub na przekroczenie przez niego czasu.

Bullet chess[edytuj | edytuj kod]

Bullet chess (słowo bullet w języku angielskim oznacza pocisk) to odmiana szachów błyskawicznych, w których każdy z graczy ma od 1 do 3 minut na całą partię. W szachach tych najistotniejszym elementem jest bardzo szybkie wykonywanie dozwolonych posunięć oraz gra "z pamięci".

Mistrzostwa świata[edytuj | edytuj kod]

mężczyźni[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze oficjalne mistrzostwa świata rozegrano w 1988 r. w Kanadzie, następne – dopiero po osiemnastoletniej przerwie.

Rok / Miasto System Medaliści Wyniki
1988
Saint John
pucharowy
  1. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Michaił Tal
  2. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Rafael Waganian
[1]
2006
Riszon Le Syjon
kołowy
  1. Rosja Aleksander Griszczuk
  2. Rosja Piotr Swidler
  3. Azerbejdżan Tejmur Radżabow
[2]
2007
Moskwa
dwukołowy
  1. Ukraina Wasyl Iwanczuk
  2. Indie Viswanathan Anand
  3. Rosja Aleksander Griszczuk
[3]
2008
Ałmaty
kołowy
  1. Kuba Leinier Domínguez Pérez
  2. Ukraina Wasyl Iwanczuk
  3. Rosja Piotr Swidler
[4]
2009
Moskwa
dwukołowy
  1. Norwegia Magnus Carlsen
  2. Indie Viswanathan Anand
  3. Ukraina Siergiej Kariakin
[5]
2010
Moskwa
dwukołowy
  1. Armenia Lewon Aronian
  2. Azerbejdżan Tejmur Radżabow
  3. Norwegia Magnus Carlsen
[6]
2012
Astana
dwukołowy
  1. Rosja Aleksander Griszczuk
  2. Norwegia Magnus Carlsen
  3. Rosja Siergiej Kariakin
[7]
2013
Chanty-Mansyjsk
szwajcarski
  1. Wietnam Lê Quang Liêm
  2. Rosja Aleksander Griszczuk
  3. Ukraina Rusłan Ponomariow
[8]

kobiety[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze mistrzostwa świata kobiet rozegrano w 2010 r. w Moskwie, zawody sędziował Andrzej Filipowicz.

Rok / Miasto System Medalistki Wyniki
2010
Moskwa
dwukołowy
  1. Ukraina Kateryna Łahno
  2. Rosja Tatjana Kosincewa
  3. Rosja Walentina Gunina
[9]

Mistrzostwa Polski[edytuj | edytuj kod]

Mistrzostwa Polski w szachach błyskawicznych rozgrywane są od roku 1966 (mężczyźni) oraz 1972 (kobiety). Najwięcej tytułów mistrzów kraju na swoim koncie posiadają wśród mężczyzn arcymistrz Włodzimierz Schmidt (16 zwycięstw), natomiast wśród kobiet – arcymistrzyni Hanna Ereńska-Barlo (11 zwycięstw).

Przypisy

  1. FIDE: FIDE Handbook (ang.). Miscellaneous / Appendices / Blitz [dostęp 2011-12-13]. s. B.1 Blitz. E.I.01B.B.1.  Cytat: A ‘blitz’ game’ is one where all the moves must be made in a fixed time of less than 15 minutes for each player; or the allotted time + 60 times any increment is less than 15 minutes.