Mościce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy obecnej dzielnicy Tarnowa. Zobacz też: miejscowości o nazwie Mościce.
Herb Tarnowa Mościce
Dzielnica Tarnowa
Ilustracja
Park im. Eugeniusza Kwiatkowskiego
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Miasto Tarnów
W granicach Tarnowa 1951
Populacja (2015)
• liczba ludności

10 214
Nr kierunkowy 14
Kod pocztowy 33-101
Tablice rejestracyjne KT
Położenie na mapie Tarnowa
Mapa lokalizacyjna Tarnowa
Mościce
Mościce
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Mościce
Mościce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mościce
Mościce
50,006399°N 20,924658°E/50,006399 20,924658
Strona internetowa
Portal Portal Polska
Charakterystyczna regularna zabudowa Mościc (ul. 11 Listopada – dawniej ul. J. Marchlewskiego)

Mościce – dzielnica przemysłowa Tarnowa, położona w zachodniej części miasta. Osiedle nr 8, stanowiące jednostkę pomocniczą Gminy Miasta Tarnowa.

Mościce zbudowano w latach 20. XX wieku wokół Państwowej Fabryki Związków Azotowych, na terenach wsi Świerczków i Dąbrówka Infułacka. Nazwa wywodzi się od nazwiska prezydenta Ignacego Mościckiego, inicjatora budowy fabryki. Mościce zaprojektowano w zgodzie z ideą miasta-ogrodu brytyjskiego urbanisty Ebenzera Howarda[1]. Duża ilość terenów zielonych miała minimalizować negatywne skutki oddziaływania zakładów chemicznych na środowisko. Dlatego Mościce nazywane są dzielnicą-ogrodem.

Mościce przyłączono do Tarnowa w roku 1951. Obecnie to jedna z największych dzielnic Tarnowa. Dzielnica posiada rozwiniętą infrastrukturę sportowo-rekreacyjną: Stadion Miejski, kompleks basenów z odkrytym basenem olimpijskim, kilka boisk piłkarskich oraz halę sportową „Jaskółka". Życie kulturalne toczy się w Centrum Sztuki Mościce. W 2015 w Mościcach mieszkało 10 214 osób.[2]

Historia Mościc[edytuj]

  • 12 marca 1927 r. – decyzja rządu o budowie Państwowej Fabryki Związków Azotowych na terenie wsi Świerczków i Dąbrówka Infułacka.
  • 5 maja 1927 r. – rozpoczęcie pierwszych prac budowlanych.
  • 18 czerwca 1927 r. − rozpoczęcie budowy osiedla przyfabrycznego
  • Styczeń 1929 r. − rady gmin Świerczków i Dąbrówki Infułackiej podejmują decyzję o połączeniu.
  • 29 czerwca 1929 r. − nowo utworzona gmina jednostkowa otrzymuje nazwę Mościce.
  • 18 stycznia 1930 r. − uroczyste otwarcie Państwowej Fabryki Związków Azotowych przy udziale prezydenta RP Ignacego Mościckiego. Pierwszym dyrektorem budującej się fabryki był Tadeusz Zwisłocki (zmarł przed uruchomieniem fabryki).
  • 1931 r. – utworzono pracowniczą spółdzielnię mieszkaniową „Nasz Dom”.
  • 1934 r. − powstaje spółdzielnia mieszkaniowa pracowników umysłowych „Osiedle".
  • W latach 1934–1954 istniała gmina Mościce.
  • 2 czerwca 1934 r. − wmurowano akt erekcyjny pod budowę przez spółdzielnię „Osiedle”osiedla „Za torem”. W uroczystości wzięli udział prezydent Ignacy Mościcki i bp. Franciszek Lisowski. Główną osią nowo powstającego osiedla była ulica Jaracza (obecnie Norwida). Była to zabudowa willowa z płaskimi dachami, charakterystyczna dla panującego wtedy funkcjonalizmu. Równocześnie rozpoczęto budowę szkoły powszechnej przy ul. Zbylitowskiej.
  • 1936 r. − rozpoczęcie budowy przychodni lekarskiej u zbiegu ulic Chemicznej i Zbylitowskiej.
  • 2 połowa lat 30 − Spółdzielnia „Nasz Dom” realizuje budowę domów dwurodzinnych.
  • 1941 r. – założenie cmentarza komunalnego przy ul. Czarna Droga, cmentarz poszerzono w latach 1979 - 1980, jego obecna powierzchnia wynosi blisko 9 ha[3].
  • 1947 r. – budowa Zespołu Szkół Technicznych, IV Liceum Ogólnokształcącego i Szkoły Podstawowej nr 17.
  • 1950 r. – rozbudowa osiedla przyfabrycznego, powstają bloki o charakterze architektury socrealistycznej.
  • 1951 r. − włączenie obszaru Mościc do Tarnowa. Nazwa Mościce do upadku komunizmu nie była oficjalnie używana. Używano określenia Tarnów-Zachód i Świerczków.
  • 1954 r. – oddano do użytku budynek żłobka i świetlicy dla dzieci przy ul. Topolowej.
  • 1956 r. – ukończenie (rozpoczętej w 1948) budowy kościoła Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski.
  • 1959 r. – budowa 118 domów przez spółdzielnię pracowników Z.A. („Osiedle Chemików”).
  • 1960 r. – Spółdzielnia Nauczycielska stawia 18 domów jednorodzinnych na terenie Dąbrówki Infułackiej.
  • 1963 r. – oddanie do użytku Szkoły Podstawowej nr 20.
  • Lata 60. – budowa Domu Kultury Z.A. (obecnie Centrum Sztuki Mościce) i obiektów sportowych Unii.
  • Przełom lat 60/70 – budowa Domu Sportu i kompleksu basenów.
  • Lata 70. – powstaje hotel „Chemik” i Dom Spokojnej Starości.
  • 30 września 1975 r. – odsłonięcie Pomnika - Mauzoleum ku czci żołnierzy Szarych Szeregów na cmentarzu komunalnym.
  • Lata 90. i XXI wiek – spółdzielnia „Dąbrówka” stawia kilkupiętrowe bloki i domy szeregowe.
  •  9 października 2012 r. – odsłonięcie pomnika Eugeniusza Kwiatkowskiego.

Pomniki i rzeźby[edytuj]

Tablica na obelisku upamiętniającym otwarcie PFZA
Popiersie I. Mościckiego
Popiersie E. Kwiatkowskiego

Pomnik Eugeniusza Kwiatkowskiego

Pomnik usytuowany przy ul. Kwiatkowskiego, przed budynkiem dyrekcji tarnowskich Azotów. Twórcą pomnika jest rzeźbiarz prof. Stanisław Szwechowicz. Uroczystego odsłonięcia pomnika dokonali prezydent RP Bronisław Komorowski i Julita Maciejewicz-Ryś (wnuczka Eugeniusza Kwiatkowskiego) 9 października 2012, w dniu obchodów jubileuszu 85-lecia Grupy Azoty S.A.[4].

Odlane z brązu popiersie (172 cm wysokości) umieszczono na granitowym prostopadłościennym cokole o wymiarach 216 × 126 × 76 cm. Koncepcja ta nawiązuje do wizji pomnika Eugeniusza Kwiatkowskiego w Gdyni. Lekko falująca szarfa na cokole symbolizuje Wizję i Czyn Eugeniusza Kwiatkowskiego, pragmatycznego naukowca i inżyniera, a jednocześnie romantycznego wizjonera. Wszystko to sprawia, że statua stanowi imponujących rozmiarów personifikację etosu budowy podstaw polskiego przemysłu.

Obelisk upamiętniający otwarcie fabryki

Obelisk z tablicą upamiętniającą uroczyste otwarcie Państwowej Fabryki Związków Azotowych. Obelisk odsłonięty został 18 stycznia 1930 r. w obecności prezydenta Ignacego Mościckiego, przedstawicieli rządu oraz biskupa Leona Wałęgi. Po zajęciu fabryki przez Niemców we wrześniu 1939 r. dwaj pracownicy postanowili ukryć tablicę. Podczas demontażu rozbiła się na kilkanaście kawałków. Pracownicy przechowali je do 1989 r. 12 października 1990 r. przed budynkiem administracji tarnowskich Azotów poświęcono i uroczyście odsłonięto replikę historycznej tablicy, wmurowanej w postawiony tam prostopadłościenny postument[5]. Zdekompletowany oryginał tablicy znajduje się w zbiorach muzealnych Grupy Azoty S.A. Ze względu na wartość niematerialną eksponat nie jest udostępniany zwiedzającym.

Popiersia Eugeniusza Kwiatkowskiego i Ignacego Mościckiego

Popiersia Eugeniusza Kwiatkowskiego i Ignacego Mościckiego w Parku im. E. Kwiatkowskiego, przy willi Kwiatkowskiego tzw. Dyrektorówce. Popiersia architektów polskiego międzywojennego przemysłu mają ok. 68 cm wysokości, zostały wykonane z brązu. Umieszczono je na liczących ok. 160 cm cokołach z piaskowca.

W hallu willi, w której w latach 1931–1935 mieszkał Kwiatkowski, pełniąc funkcję dyrektora Państwowej Fabryki Związków Azotowych znajduje się inne popiersie Eugeniusza Kwiatkowskiego. Rzeźbę wykonano z brązu (ok. 60 cm wysokości), ustawiono na 160-centymetrowym marmurowym postumencie.

Głaz upamiętniający erygowanie osiedla "Za Torem"

Głaz upamiętniający wmurowanie aktu erekcyjnego pod budowę osiedla „Za torem” w 1934 r. Staraniem mieszkańców osiedla „Za torem” w 1998 r. w miejscu wmurowania aktu erekcyjnego stanął pomnik-głaz upamiętniający fakt budowy osiedla oraz 80. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości[6].

Pomnik hm. Wincentego Muchy

Pomnik harcmistrza Wincentego Muchy w parku im. Wincentego Muchy. Upamiętnia hm. Muchę oraz harcerzy, którzy walczyli o wolną Ojczyznę. Jest to granitowy głaz o nieregularnym kształcie umieszczony na betonowym postumencie. Na głazie jest marmurowa tablica, na której z lewej strony wyrzeźbiono krzyż harcerski, a po prawej słowa przyrzeczenia harcerskiego. Projekt wykonał Edward Kupiniak. Pomnik powstał w 1998, z inicjatywy Osiedla Mościce i Żołnierzy Szarych Szeregów[7].

Pomnik – Mauzoleum Szarych Szeregów

Pomnik-Mauzoleum Szarych Szeregów. Pomnik składa się z fundamentu pod obelisk i płytę z czterema tablicami. Na pierwszej z nich widnieje napis „Zginęli w walce z hitlerowskim okupantem w latach 1939–1945”, a na kolejnych umieszczona imiona, nazwiska, pseudonimy i wiek poległych. Pozostałe części pomnika to dwa słupy z odbojnymi elementami, za którymi znajduje się wklęsła ściana z cytatem z utworu Mieczysława Jastruna „To co się stanie kodeksem dziejów... wyście pisali krwią i nadzieją”. Projekt wykonał Jacek Sumara, wykonawcami były Zakłady Azotowe oraz firma Chemobudowa. Uroczyste odsłonięcie pomnika odbyło się 30 września 1975 r. Po zmianach ustrojowych w 1989 r. na słupach umieszczono krzyż (wzorowany na papieskim), a na ozdobnych elementach płaskorzeźby: Orła Białego, Lilijki Harcerskiej, Znak Polski Walczącej i Orzełka Wojskowego z 1944 r.[8]

Rzeźby Marcina Zarzeki

Powstałe w 2011 r. cztery białe rzeźby autorstwa Marcina Zarzeki są inspirowane tymi, które pozostały po Biennale Form Przestrzennych z 1965 i 1967. Formy przestrzenne są odwzorowaniem projektow budowli architekta-wizjonera Jana Głuszaka Dagaramy[9].

Rzeźba Wilhelma Sasnala

Forma przestrzenna autorstwa Wilhelma Sasnala. Jest to piramida ułożona z 14 kręgów betonowych połączonych lepikiem. Wewnątrz jednego z nich znajduje się data 28.03.1983, która symbolizuje „zagrożenie, które się nie wydarzyło”. Rzeźba usytuowana jest po prawej stronie dworca kolejowego Tarnów-Mościce. Celowo wybrano miejsce na uboczu, gdyż wg wizji artysty pomnik ma być ukryty, ma zarosnąć trawami i chaszczami, ma być z czasem zapomniany. Rzeźba została odsłonięta 28 sierpnia 2010 r.[10]

Zabytki[edytuj]

Restauracja „Kasyno” z lat 30. XX wieku
Skwer z kamieniem węgielnym osiedla „Za torem"

Willa Kwiatkowskiego (dawniej: Dyrektorówka, Dom Chemika)

Zespół willowy wpisano do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w dniu 17 grudnia 1979 r. Obiekt znajduje się przy ulicy Jarzębinowej 9. Założenie willowo-ogrodowe usytuowane jest na dwóch działkach w obrębie 192, dz. nr 27/13 o pow. 10 779 m² oraz dz. nr 27/21 o pow. 19 412 m². W jego skład wchodzą: willa, park (ogród), kordegarda i ogrodzenie z bramą.

Zespół willowy usytuowany jest w otoczeniu Parku im. Eugeniusza Kwiatkowskiego (pow. 8,34 ha), objętego ochroną konserwatorską z dnia 21 lipca 2006 r. Budowla powstawała w latach 1927–1928 wg projektu architekta Konrada Kłosa. Wykonawcą budowy było Biuro Budowlane inż. Antoniego Kiełbasińskiego i S-ka. Willę nazywaną też pałacykiem, wybudowano w stylu modernistycznym, nawiązującym do neoklasycyzmu. Jest to budynek wolnostojący, jednopiętrowy, trójosiowy, dwutraktowy, częściowo podpiwniczony, z pierwotnie nieużytkowym poddaszem, oparty na planie prostokąta z wykuszem od wschodu. Powierzchnia użytkowa pałacyku – ok. 320 m², zabudowy – ok. 180 m², kubatura – 1260 m³. Elewacja willi to: ryzality z czterokolumnowymi portykami; gzyms z balustradami tralkowymi, w narożach kamienne wazony. Elewacja północna – frontowa jest regularna, pięcioosiowa, z niewielkim wgłębnym portykiem, półkolisty balkon na piętrze o tralkowej balustradzie, wsparty czterema kolumnami. Z kolei elewacja południowa, ogrodowa ma charakter regularny, pięcioosiowy, duży półkolisty taras otwarty na park, z wachlarzowymi schodami oraz wsparty na kolumnach prostokątny balkon na piętrze.

Pierwotnie willa pełniła funkcję komfortowego mieszkania służbowego z ogrodem dla pierwszych dyrektorów naczelnych Państwowej Fabryki Związków Azotowych w Mościcach. W willi mieszkał, podczas swego pobytu w Mościcach, Eugeniusz Kwiatkowski. Przed II wojną światową budynek pełnił rolę reprezentacyjnego hoteliku. W czasie wojny była to siedziba niemieckiego naczelnego dyrektora fabryki oraz niemieckiego wojskowego sądu doraźnego Feldgericht. Po wojnie jej pomieszczenia zajmowały m.in. harcówka ZHP w Mościcach, Rada Zakładowa, Wojewódzka Rada Narodowa, Miejska Rada Narodowa, Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej, Koło Emerytów i Rencistów, Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego, Zakładowy Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, wypożyczalnia sprzętu turystycznego, filia Politechniki Krakowskiej, filia Akademii Górniczo-Hutniczej, Dział Handlowy Zakładów Azotowych w Tarnowie-Mościcach, Dział Licencji Zakładów Azotowych w Tarnowie-Mościcach oraz Biuro Eksportu ONT i Usług Technicznych Zakładów Azotowych w Tarnowie-Mościcach. Kapitalny remont zespołu pałacowo-ogrodowego miał miejsce w latach 2010–2011. Obecnie Willa Kwiatkowskiego pełni funkcję reprezentacyjną. Właścicielem posiadłości jest Grupa Azoty S.A.[11]

W ogrodzie otaczającym willę znajduje się fontanna oraz popiersia Ignacego Mościckiego i Eugeniusza Kwiatkowskiego.

Zespół urbanistyczny osiedla Zakładów Azotowych

17 grudnia 1979 r. układ urbanistyczny osiedla przyfabrycznego został wpisany do rejestru zabytków ze względu na swój niepowtarzalny charakter i okoliczności powstania. Na terenie osiedla zbudowano willę - pałacyk dla dyrektora naczelnego fabryki (tzw. willa Kwiatkowskiego), 12 willi dla kierownictwa oraz cztery piętrowe wielorodzinne budynki. W skład zespołu zabudowy wchodzą też:

  • Restauracja „Kasyno” – zespół budynków użyteczności publicznej wybudowanych w latach 1936–1938. Obiekt zbudowany został w stylu modernistycznym o kompozycji osiowej, symetrycznej, złożony jest z budynku głównego i dwóch bocznych, z dziedzińcem i parkiem od strony południowej[12]. Budynek początkowo pełnił funkcję kasyna urzędniczego dla pracowników Państwowej Fabryki Związków Azotowych. 15 listopada 1947 r. w jego pomieszczeniach uruchomiono świetlicę zakładową, w której wystawiano spektakle amatorskiego ruchu teatralnego. W 1956 r. „Nowe Kasyno”, tak bowiem wówczas określano budynek, przyjął rolę zakładowego domu kultury, stąd też często można się spotkać z określeniem „stary Dom Kultury”. Funkcję instytucji kultury budynek pełnił w latach 50 XX wieku[13]. Następnie został przekształcony w obiekt gastronomiczny (budynek główny). W bocznych budynkach swoje siedziby mają m.in. Klub PTTK Azoty, Klub HDK im. Tytusa Chałubińskiego przy Grupie Azoty S.A., tarnowski oddział Stowarzyszenia Inżynierów i Chemików Przemysłu Chemicznego, filia pogotowia ratunkowego. Obiekt usytuowany jest przy ul. Kwiatkowskiego 20.
  • „Stare Kasyno” – budynek wybudowany w 1929 r. na zlecenie Składnicy Kółek Rolniczych w Mościcach przy obecnej ul. Chemicznej 16. Od lat 50. XX w. mieściło tu się kino „Azot”[14]. Aktualnie w obiekcie znajduje się siedziba tarnowskiego oddziału Archiwum Państwowego w Krakowie. Prace adaptacyjne budynku do pełnienia nowej funkcji trwały w latach 1985–1991[15].
  • Kamienne ławki – sześciometrowe ławki o owalnych kształtach odlane ze sztucznego piaskowca, usytuowane od południowej strony ulicy Topolowej. Datowane na 1929 r. ławy mają łagodnie wyokrąglone siedziska i oparcia ozdobione kamienną kulą. Wykonano je „w duchu polskiej odmiany modernizmu, łączącego w sobie nowoczesność form i materiałów z tradycją klasycystycznej małej architektury i sztuki ogrodowej przełomu XVIII i XIX wieku”[16].

Dom przy ulicy Czerwonych Klonów 6

Obecnie jest to siedziba tarnowskiego oddziału Urzędu Dozoru Technicznego.

Skwer z kamieniem węgielnym osiedla „Za Torem”

Wpisany do rejestru zabytków w dniu 2 sierpnia 1998 roku.

Przemysł[edytuj]

Grupa Azoty

Zakłady Azotowe – Brama wjazdowa na ul. Chemicznej (KAPRO)

Grupa Azoty, mająca siedzibę na terenie Mościc, jest największą grupą sektora wielkiej syntezy chemicznej w Polsce[17], a także jednym z kluczowych holdingów sektora chemicznego w Europie[18].

Historia Zakładów sięga 1927 r., kiedy rząd z inicjatywy prezydenta RP, Ignacego Mościckiego, wydał decyzję pozwalającą na budowę Państwowej Fabryki Związków Azotowych pod Tarnowem. Z jej powstaniem łączy się również początek Mościc. Państwowa Fabryka Związków Azotowych została otwarta w 1930 r., a w 1933 r. doszło do jej fuzji z Państwową Fabryką Związków Azotowych w Chorzowie. Na czele Zjednoczonych Fabryk Związków Azotowych w Mościcach i Chorzowie stanął ówczesny dyrektor mościckiego przedsiębiorstwa, Eugeniusz Kwiatkowski. Państwowa Fabryka Związków Azotowych była jedną z kluczowych i największych inwestycji dwudziestolecia międzywojennego w Polsce, funkcjonującą w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego.

W trakcie II wojny światowej przedsiębiorstwo zostało przejęte przez Niemców i pracowało pod nazwą Stickstoffwerke Moscice. Po wojnie fabryka wznowiła działalność w 1948 r. W latach 50. XX wieku firma zrealizowała 6-letni plan gospodarczy. Lata 60., 70. i 80 przyniosły dalszą rozbudowę i modernizację przedsiębiorstwa. W 1991 r. zakłady przekształcono w spółkę akcyjną Skarbu Państwa.

Po okresie dezinwestycji (2001–2007) i nieudanych próbach prywatyzacji (2001, 2006), 5 marca 2007 r. zarząd Zakładów Azotowych w Tarnowie-Mościcach S.A. (obecnie Grupa Azoty S.A.) podjął decyzję o wejściu na GPW w Warszawie. Z perspektywy czasu, odbywający się 30 czerwca 2008 r. giełdowy debiut spółki okazał się „spiritus movens” nie tylko jej dalszego rozwoju, ale także konsolidacji polskiej branży chemicznej. W maju 2010 r. Grupa Azoty objęła funkcję konsolidatora polskiej chemii. W 2014 r. sfinalizowano proces integracji największych polskich zakładów chemicznych[19].

 Osobny artykuł: Grupa Azoty.

Transport[edytuj]

Zajezdnia autobusowa w Mościcach

Komunikacja miejska[edytuj]

Linie MPK

  • 0 (al. Jana Pawła II, Kapro )
  • 1 (al. Jana Pawła II)
  • 9 (Szpital św. Łukasza, Kapro )
  • 12 (Ablewicza p. os. Kolejowe)
  • 14 (os. Jasna II, os. Zbylitowska Góra)
  • 46 (os. Jasna II, Kapro)
  • 48 (os. Jasna II, Kapro )
  • 224 (Szkotnik, os. Jasna II)

Kolej[edytuj]

Edukacja[edytuj]

Zespół Szkół Sportowych im. Polskich Olimpijczyków (SP nr 20 i Gimnazjum nr 9)

Żłobki[edytuj]

  • Żłobek nr 1

Przedszkola[edytuj]

  • Przedszkole Publiczne nr 33
  • Przedszkole Publiczne nr 35

Szkoły podstawowe[edytuj]

  • Szkoła Podstawowa nr 17 im. Eugeniusza Kwiatkowskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 20 im. Władysława Broniewskiego

Gimnazja[edytuj]

  • Gimnazjum nr 9
  • Gimnazjum nr 10

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj]

  • IV Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II
  • VIII Liceum Ogólnokształcące
  • IX Liceum Ogólnokształcące
  • X Liceum Ogólnokształcące
  • Zespół Szkół Technicznych im. Ignacego Mościckiego
  • Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego im. Tadeusza Zwisłockiego
  • Tarnowskie Centrum Edukacji
  • Zespół Szkół Agrotechnicznych i Samochodowych im. Wincentego Witosa

Wyższe uczelnie[edytuj]

Osiedla mieszkaniowe[edytuj]

Bloki w północnej części dzielnicy
  • Mościce – część północna (bloki)
  • Mościce – część południowa (wille, domy jednorodzinne i szeregowe)
  • os. Dąbrówka Infułacka (bloki i domy szeregowe)
  • os. Zbylitowska Góra

Stowarzyszenia[edytuj]

  • Towarzystwo Przyjaciół Mościc – przew. Barbara Brożek-Czekańska

Kultura[edytuj]

Centrum Sztuki Mościce
  • Centrum Sztuki Mościce – do listopada 2010 Mościckie Centrum Kultury, a uprzednio Mościcka Fundacja Kultury i Dom Kultury Zakładów Azotowych w Tarnowie.
  • Kino „Millenium”
  • Scena teatralna
  • Miejska Biblioteka Publiczna – Filia nr 8 (biblioteka, czytelnia i Telecentrum)

Sport[edytuj]

Stadion miejski, wejście od strony południowej.

Kluby sportowe[edytuj]

Obiekty sportowe[edytuj]

  • Stadion Miejski (tor żużlowy i boisko do piłki nożnej)
  • Dom Sportu
    • pływalnia kryta 25 × 10 m
    • hala sportowa
  • Basen letni (Unia Tarnów)
    • basen rekreacyjny
    • basen olimpijski (nieczynny)
  • Hala Widowiskowo-Sportowa „Jaskółka” (od maja 2017 trwa przebudowa[20])
  • Stadion lekkoatletyczny
  • Korty tenisowe (Unia Tarnów)
  • Kort tenisowy – ul. Zaciszna
  • Kort tenisowy – Zbylitowska Góra
  • Kort tenisowy – ul. Sempołowskiej (nieczynny)

Sukcesy sportowe[edytuj]

  • Indywidualny Mistrz Polski (żużel) – Zygmunt Pytko (1967) Janusz Kołodziej (2005, 2010, 2013),Tomasz Gollob (2006), Rune Holta (2007)
  • Drużynowe Mistrzostwo Polski (żużel) – w roku 2004, 2005 i 2012
  • Trzy pierwsze miejsca na zawodach Indywidualnego Mistrza Polski (żużel) – 2005 r.

Hotelarstwo i gastronomia[edytuj]

„Hotel Cristal Park***”
Dworek Modrzewiowy
  • „Hotel Cristal Park” (dawniej Hotel „Chemik”) – hotel, restauracja, kawiarnia, Dworek Modrzewiowy
  • Zajazd „Pod Różami” – ul. Chemiczna
  • Restauracja „Kasyno”
  • Pizzeria „Rotunda”
  • Pizzeria „Verona”

Obiekty handlowe[edytuj]

Dom Handlowy „Sezam”
  • Dom Handlowy Sezam
  • supermarkety:
    • Delikatesy Centrum (przy ulicy Czerwonej)
    • Biedronka (2 supermarkety)
    • Dąbrówka (TSS Społem)
    • SPAR dawniej Kombinacik
    • Eko (dawniej Jaskółka)
    • Delikatesy Sezam
    • Delikatesy Bajpix
    • Leader
  • Plac Targowy przy ul. Akacjowej
  • Apteki:
    • ul. Eugeniusza Kwiatkowskiego
    • ul. Czerwonych Klonów
    • ul. Akacjowa

Opieka zdrowotna i społeczna[edytuj]

  • Miejska Przychodnia Lekarska nr 1
  • Mościckie Centrum Medyczne
  • Dom Opieki Społecznej

Inne obiekty użyteczności publicznej[edytuj]

Byłe kasyno, następnie byłe kino Azot, obecnie siedziba Archiwum Państwowego
  • Komenda Miejska Policji
  • Komisariat Policji Tarnów-Zachód
  • Zakład Karny Tarnów-Mościce
  • Urząd Dozoru Technicznego
  • Archiwum Państwowe
  • Jednostka Ratownictwa Chemicznego
  • Jednostka Straży Pożarnej przy Zakładach Azotowych
  • Ochotnicza Straż Pożarna
  • Ośrodek Interwencji Kryzysowej
  • Cmentarz Komunalny w Mościcach
  • Dom Działkowca „Jaskółka”

Parki i tereny zielone[edytuj]

  • Park im. Eugeniusza Kwiatkowskiego
  • Park im. Wincentego Muchy
  • Park „Sośnina”

Religia[edytuj]

Kościół Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski

Parafie rzymskokatolickie[edytuj]

Klasztory[edytuj]

Znane osoby związane z Mościcami[edytuj]

Osoby zasłużone dla Mościc[23][edytuj]

Romuald Wowkonowicz, pierwszy dyrektor techniczny PFZA w Mościcach

Dyrektorzy Zakładów Azotowych i prezesi Grupy Azoty

  • Tadeusz Zwisłocki (1927–1929)
  • Romuald Wowkonowicz (1929–1931)
  • Eugeniusz Kwiatkowski (1931–1935)
  • Czesław Benedek (1935–1939)
  • Stanisław Żuczkiewicz (1945–1946)
  • Hugo Trzebicki (1946–1947)
  • Józef Szymański (1947–1948)
  • Stanisław Anioł (1948–1951)
  • Stanisław Lau (1951–1952)
  • Mieczysław Gołąb (1952–1953)
  • Henryk Gładecki (1953–1958)
  • Stanisław Opałko (1958–1978)
  • Jerzy Pyzikowski (1978–1988)
  • Andrzej Kasznia (1988–1993)
  • Stanisław Maciejczyk (1993–1999)
  • Antoni Barwacz (1999–2001)
  • Ryszard Ścigała (2001–2006)
  • Jarosław Wita (2006–2008)
  • Jerzy Marciniak (2008–2013)
  • Paweł Jarczewski (2013–2016)
  • Mariusz Bober (2016 – 2016)
  • Wojciech Wardacki (2016 - obecnie)

Przypisy

  1. Niezwykła wystawa o Mościcach, www.tarnow.net.pl [dostęp 2017-09-21] (pol.).
  2. Ludność Tarnowa, www.it.tarnow.pl [dostęp 2017-05-19] (pol.).
  3. Tarnowskie cmentarze – it.tarnow.pl.
  4. Pomnik Eugeniusza Kwiatkowskiego. mmtarnow.com. [dostęp 2016-02-28].
  5. Tarnowskie pomniki. Przewodnik, Tarnów 2013, s. 122.
  6. Tarnowskie pomniki. Przewodnik, Tarnów 2013, s. 120.
  7. Tarnowskie pomniki. Przewodnik, Tarnów 2013, s. 118.
  8. Tarnowskie pomniki. Przewodnik, Tarnów 2013, s. 116.
  9. Tarnowskie pomniki. Przewodnik, Tarnów 2013, s. 128.
  10. Tarnowskie pomniki. Przewodnik, Tarnów 2013, s. 130.
  11. M. Budzik, Rezydencja, Kraków 2012.
  12. Mościce w 120 minut. it.tarnow.pl. [dostęp 2016-02-28].
  13. M. Smoła, Fabryka. Dokument dziejów, Kraków 2012.
  14. L. Lichwała, Kasyna w Mościcach, w: Encyklopedia Tarnowa, Dział 02 – Gospodarka, Tarnów 2010.
  15. Historia Oddziału w Tarnowie. ank.gov.pl. [dostęp 2016-02-28].
  16. A.B. Krupiński, Mościckie „Madejowe łoże” (41), [w:] tegoż, Druga Teka Tarnowska. Czterdzieści jeden najcenniejszych zabytków Tarnowa w rysunkach i opisach Andrzeja B. Krupińskiego, Tarnów 2004, s. 48.
  17. Tarnowskie Azoty, czyli europejski potentat – gazetakrakowska.pl.
  18. Grupa Kapitałowa AT – azoty.tarnow.pl.
  19. Grupa Azoty: efekt wielkiej konsolidacji polskich firm chemicznych. sii.org.pl. [dostęp 2016-02-26].
  20. Rozpoczyna się przebudowa hali Jaskółka w Mościcach - Tarnów - Wiadomości - Radio Kraków, www.radiokrakow.pl [dostęp 2017-11-04] (pol.).
  21. Ks. M. Heller laureatem nagrody Templetona – gazeta.pl.
  22. Pięćdziesięciolecie IV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Anioła, Tarnów-Mościce, 14 października 1995, praca zbiorowa.
  23. Rzeczpospolita Mościcka. 80 lat tarnowskich Zakładów Azotowych (1927–2007), Tarnów 2007 – monografia (pod redakcją Piotra Pawliny) wydana przez Zakłady Azotowe w Tarnowie-Mościcach S.A.

Bibliografia[edytuj]

  • Pięćdziesięciolecie IV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Anioła, Tarnów-Mościce, 14 października 1995, praca zbiorowa, okolicznościowa publikacja wydana przez szkołę, 76 stron, w tekście 13 fotografii czarno-białych oraz 5 stron zawierających 25 fotografii barwnych.
  • Marek Smoła, IV Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Anioła w Tarnowie 1945–2005 – Szkoła i ludzie – Zarys monograficzny, Tarnów 2005, wydawca IV LO i Gimnazjum nr 10 w Tarnowie Mościcach. ​ISBN 83-922879-0-8​.
  • Rzeczpospolita Mościcka. 80 lat tarnowskich Zakładów Azotowych (1927–2007), Tarnów 2007 – monografia (pod redakcją Piotra Pawliny) wydana przez Zakłady Azotowe w Tarnowie-Mościcach S.A.
  • Encyklopedia Tarnowa, praca zbiorowa – redaktor naczelny dr Andrzej Niedojadło, prawa autorskie Tarnowskie Towarzystwo Kulturalne, Tarnów 2010, wydanie pierwsze, ​ISBN 978-83-87366-96-4​.

Linki zewnętrzne[edytuj]