Cerkiew św. Nikity Męczennika w Kostomłotach
![]() | |||||||
Cerkiew parafialna, sanktuarium | |||||||
Państwo | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | |||||||
Wyznanie | |||||||
Kościół | |||||||
Parafia | |||||||
Wezwanie | |||||||
Przedmioty szczególnego kultu | |||||||
Relikwie | |||||||
| |||||||
| |||||||
Położenie na mapie gminy Kodeń ![]() | |||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||||
Położenie na mapie województwa lubelskiego ![]() | |||||||
Położenie na mapie powiatu bialskiego ![]() | |||||||
![]() |
Cerkiew pw. św. Nikity w Kostomłotach – drewniana greckokatolicka cerkiew neounicka, Sanktuarium Unitów Podlaskich. Została wzniesiona w 1631 jako unicka, w latach 1875–1927 prawosławna.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Cerkiew w Kostomłotach powstała w 1631 (z tego roku datowana jest przechowywana w niej ikona św. Nikity ufundowana przez Chwedę Jackową z Pryłuk z mężem i synami). Po rozbiorach Polski znalazła się najpierw na terenie Austrii, a po 1815 w Królestwie Polskim. W roku 1852 została wyremontowana na koszt właściciela Kostomłotów Józefa Łoskiego. W 1875 wskutek formalnej likwidacji unii brzeskiej cerkiew została przemianowana na świątynię prawosławną. W 1916 świątynia została na krótko porzucona. W 1927 na wyraźną prośbę miejscowej ludności biskup Przeździecki wydał dekret przywrócenia w Kostomłotach parafii unickiej; mimo tego w latach 20. była kilkakrotnie areną ostrych zatargów między unitami a prawosławnymi o prawo własności obiektu, w szczególności w 1927, gdy do Kostomłotów przybył hieromnich Nifont (Niedźwiedź) i założył w miejscowości alternatywną, nieetatową prawosławną placówkę duszpasterską[2]. Była kilkakrotnie remontowana w latach 1927–1930 oraz 1938.
Do wybuchu II wojny światowej w Kostomłotach pracowało kolejno dziewięciu proboszczów, wszyscy byli dawnymi duchownymi prawosławnymi. Już po wojnie wichura zniszczyła wieżę cerkwi, odrestaurowaną w 1953. Od 22 czerwca 1940 do 1 września 1969 cerkwią opiekował się ks. Aleksander Przyłucki, po nim funkcję tę objął ks. Roman Piętka. W latach Od 2007-2019 r. obowiązki proboszcza pełnił ks. Zbigniew Nikoniuk, a od 1 lipca 2019 ks. Piotr Witkowicz. 4 czerwca 1974 Kostomłoty odwiedził kardynał Stefan Wyszyński. Począwszy od 1998 świątynia ma status Sanktuarium Unitów Podlaskich. Przy cerkwi działa Centrum Ekumeniczne prowadzące rekolekcje dla wyznawców różnych odłamów chrześcijaństwa.
Architektura
[edytuj | edytuj kod]Cerkiew w Kostomłotach jest jednoprzestrzenna, orientowana, konstrukcji zrębowej z prezbiterium trójbocznie zamkniętym i dachem jednokalenicowym. Została wzniesiona na planie prostokątnym. Posiada jedną kopułę-sygnaturkę położoną na czworobocznej wieży wznoszącej się nad przedsionkiem świątyni. Okna świątyni są półkoliste, poza prezbiterium (koliste) i przylegającą doń zakrystią (prostokątne).
We wnętrzu cerkwi zachował się zabytkowy dwurzędowy eklektyczny ikonostas, królewskie wrota z XVIII wieku, księga liturgiczna z 1767 oraz ikona św. Nikity otoczona 14 scenami z życia patrona cerkwi. Poza wizerunkiem św. Nikity w świątyni przechowywanych jest również kilkanaście ikon procesyjnych oraz ikony: Matki Boskiej Ilińskiej, Chrystusa Pantokratora, Deesis, Matki Boskiej z Dzieciątkiem, św.św. Cyryla i Metodego, św. Onufrego, grupy trzech apostołów, Matki Boskiej Kazańskiej, Matki Boskiej w typie Eleusy, Zaśnięcia Matki Boskiej, Chrystusa Zmartwychwstałego, św. Mikołaja oraz św.św. Konstantyna i Heleny.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Wirtualne Podlasie: Kostomłoty. [dostęp 2009-11-15].
- Marek Ziółkowski: Szkice o kościołach obrządków wschodnich w Polsce północno-wschodniej. Warszawa: Oddział Uniwersytecki PTTK, 1985.
- Zbigniew Nikoniuk: Kostomłoty droga ku jedności.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Parafia katolicka obrządku bizantyjsko-słowiańskiego w Kostomłotach
- Uroczystości rekonsekracji Cerkwi Unickiej w Kostomłotach. wajszczuk.v.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-16)].
- Architektura I Rzeczypospolitej (województwo brzeskolitewskie)
- Cerkwie neounickie
- Zabytkowe cerkwie w powiecie bialskim
- Sanktuaria chrześcijańskie
- Świątynie pod wezwaniem św. Nikity
- Historia kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego
- Rosyjski Kościół Prawosławny w Królestwie Kongresowym
- Kościoły w diecezji siedleckiej
- Drewniane kościoły w województwie lubelskim
- Cerkwie archieparchii przemysko-warszawskiej
- Cerkwie w Kostomłotach