To jest dobry artykuł

Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Dobratyczach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego
cerkiew parafialna
Ilustracja
Widok ogólny cerkwi
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Miejscowość Dobratycze
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Parafia Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Wezwanie Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Wspomnienie liturgiczne 14/27 września
Położenie na mapie gminy Kodeń
Mapa lokalizacyjna gminy Kodeń
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Położenie na mapie powiatu bialskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bialskiego
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego
Ziemia52°00′25,1″N 23°36′51,9″E/52,006972 23,614417
200px
Krzyż na miejscu drugiej cerkwi w Dobratyczach, wzniesionej w 1905 i zniszczonej w czasie I wojny światowej
Dzwonnica cerkiewna
Miejsce na cmentarzu w Białej Podlaskiej, na którym znajdowała się cerkiew przed przeniesieniem do Dobratycz. Krzyż oznacza miejsce zajmowane niegdyś przez ołtarz

Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Dobratyczachprawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Terespol diecezji lubelsko-chełmskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Położona na północnym krańcu Dobratycz, przy szosie do Terespola[1].

W Dobratyczach od 1626 istniała drewniana cerkiew unicka, fundacja Mikołaja Sapiehy. Parafia unicka działała we wsi do likwidacji unickiej diecezji chełmskiej, gdy władze rosyjskie przymusowo przyłączyły ją do eparchii chełmsko-warszawskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Na początku XX wieku w miejscowości oddano do użytku nową cerkiew prawosławną, która działała do lat 1915–1916, zaś w toku działań wojennych została całkowicie zniszczona.

Obecnie działająca w Dobratyczach cerkiew pierwotnie znajdowała się najprawdopodobniej w Cycowie, zaś w latach 1956–1993 w Białej Podlaskiej, gdzie pełniła funkcje świątyni parafialnej. Do Dobratycz została przeniesiona po wzniesieniu w Białej Podlaskiej murowanej cerkwi Świętych Cyryla i Metodego.

Jest to budowla drewniana na betonowej podmurówce, orientowana, z dwiema niewielkimi cebulastymi kopułami. W jej wnętrzu zachował się ikonostas z przełomu XIX i XX w.

Historia[edytuj]

Pierwsze cerkwie w Dobratyczach[edytuj]

W powstałej najpóźniej na początku XV w. wsi Dobratycze istniała od 1626 cerkiew unicka. Była to budowla drewniana ufundowana przez Mikołaja Sapiehę. Obiekt ten funkcjonował nadal w 1726[1]. Parafia w Dobratyczach przymusowo przeszła do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w 1875, w ramach likwidacji unickiej diecezji chełmskiej.

W 1898 do świątyni dobratyckiej uczęszczało 1898 wiernych[2].

Na początku XX w. w Dobratyczach oddana do użytku została nowa cerkiew prawosławna. Jej projektantem był Władimir Pokrowski, naczelny architekt eparchii warszawskiej i nadwiślańskiej[2]. Obiekt wyświęcił 9 września 1906 biskup chełmski Eulogiusz w asyście przełożonego monasteru św. Onufrego w Jabłecznej archimandryty Józefa oraz pięciu kapłanów z eparchii chełmskiej oraz sąsiedniej grodzieńskiej. Budowę i wyposażenie świątyni opłacił skarb państwa rosyjskiego, przekazując na ten cel 28 tys. rubli dotacji; miejscowi parafianie zebrali dodatkowo 2500 rubli. Cerkiew była budowlą ceglaną na fundamencie granitowym, z dzwonnicą położoną nad przedsionkiem; wieża ta górowała nad całą okolicą. Na elewacjach budynku znajdowały się wizerunki świętych na złotym tle. Budynek posiadał jedną kopułę. W momencie oddania do użytku nowej cerkwi nie rozebrano starszej, drewnianej, którą w 1906 opisywano jako chylącą się ku upadkowi[3]. Murowana cerkiew w Dobratyczach pozostawała czynna do przełomu lat 1915/1916. Położona na obszarze działań wojennych I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej, cerkiew została w ich rezultacie całkowicie zniszczona. Jej istnienie upamiętnia krzyż z pamiątkową tablicą[2].

Cerkiew przeniesiona do Dobratycz[edytuj]

Według większości źródeł obecnie funkcjonująca w Dobratyczach świątynia została wybudowana na początku XX w. w Cycowie[1][4], choć wskazuje się także, że pierwotnie znajdowała się w Pniównie[2]. Pierwotnie jej patronem był św. Michał Archanioł[1]. Parafia cycowska zawiesiła działalność duszpasterską w latach I wojny światowej, gdy jej parafianie udali się na bieżeństwo[5]. W dwudziestoleciu międzywojennym cycowska cerkiew została uwzględniona w wykazie świątyń planowanych do legalnego otwarcia, sporządzonym w 1919 przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, jednak w wykazach faktycznie czynnych prawosławnych obiektów sakralnych na Lubelszczyźnie z lat 1923–1927 nie ma o niej informacji[6].

Według M. Chyla w latach 1947–1948, mimo życzenia miejscowych mieszkańców, którzy pragnęli zaadaptować ją na kaplicę cmentarną, zdecydowano o rozbiórce świątyni[2]. Z inicjatywy ks. Aleksandra Bironta, proboszcza parafii prawosławnej w Białej Podlaskiej[7], budynek został ostatecznie przeniesiony w 1956 na cmentarz prawosławny w Białej Podlaskiej, by spełniać funkcje nowej cerkwi parafialnej (od zburzenia dawnej cerkwi cmentarnej w czasie akcji rewindykacyjnej – w 1938 – w Białej Podlaskiej nie było wolnostojącej świątyni tego wyznania[4]). W nowym miejscu świątyni nadano wezwanie Narodzenia Matki Bożej[7].

W związku z budową nowej, murowanej cerkwi parafialnej w Białej Podlaskiej, świątynia została w 1993[1] lub 1994[4][2] na mocy decyzji biskupa lubelskiego i chełmskiego Abla przeniesiona do Dobratycz i wyświęcona ku czci Podwyższenia Krzyża Pańskiego[2], tj. otrzymała to samo wezwanie, co dobratycka cerkiew istniejąca w latach 1906–1915[3].

Architektura[edytuj]

Cerkiew została wzniesiona z drewna na betonowej podmurówce, jest orientowana, szalowana, o konstrukcji zrębowej. Wejście do budynku prowadzi przez przedsionek kryty dachem dwuspadowym wykończonym trójkątnym szczytem oraz wieloboczną wieżyczką, zwieńczoną cebulastą kopułą z prawosławnym krzyżem. Nad główną kwadratową nawą, wyższą od przedsionka znajduje się wsparty na słupach płaski strop. Dach nad nawą jest czterospadowy, znajduje się na nim ośmioboczna wieżyczka, również z cebulastą kopułą. Prezbiterium jest mniejsze od nawy, zamknięte prostokątnie, z boczną zakrystią wzniesioną na planie prostokąta i krytą dachem pulpitowym[1].

We wnętrzu świątyni mieści się pięcioosiowy ikonostas powstały na przełomie XIX i XX stulecia, łączący elementy neorenesansowe z typowymi cechami bizantyjsko-ruskiej sztuki sakralnej[1].

Obok cerkwi znajduje się wolnostojąca, drewniana dzwonnica, zaś naprzeciw świątyni – cmentarz prawosławny z trzema zabytkowymi nagrobkami unickimi z lat 50. XIX wieku[1] oraz nagrobkami prawosławnymi z II poł. XIX w.

Przypisy

  1. a b c d e f g h red. K. Kolendo-Korczakowa, A. Oleńska, M. Zgliński: Katalog zabytków sztuki w Polsce. Województwo lubelskie powiat Biała Podlaska. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2006, s. 151.
  2. a b c d e f g Chyl M.: Uroczystości w Dobratyczach (pol.). lublin.cerkiew.pl. [dostęp 2013-09-09].
  3. a b N. Gankiewicz, Archipastyrskaja pojezdka po jeparchii, "Chołmskaja Cerkownaja Żyzn'", nr 20/1906, s.714-716.
  4. a b c O bialskiej parafii... (pol.). bialapodlaska.cerkiew.pl. [dostęp 2013-09-09].
  5. Grzesiak K.: Diecezja lubelska wobec prawosławia w latach 1918-1939. Lublin: Wydawnictwo Archidiecezjalne GAUDIUM, 2010, s. 48.
  6. G. J. Pelica: Kościół prawosławny w województwie lubelskim (1918–1939). Lublin: Fundacja Dialog Narodów, 2007, s. 42-45. ISBN 978-83-925882-0-7.
  7. a b G. J. Pelica. Pokolenia wiary. „Przegląd Prawosławny”. 11 (293), listopad 2009. Białystok. ISSN 1230-1078.