Genua: Le Strade Nuove i system pałaców Rolli

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Genua: Le Strade Nuove i system pałaców Rolli
Genoa: Le Strade Nuove and the system of the Palazzi dei Rolli[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo  Włochy
Typ kulturowy
Spełniane kryterium II, IV
Numer ref. 1211
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2006
na 30. sesji
Położenie na mapie Ligurii
Mapa lokalizacyjna Ligurii
Genua
Genua
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Genua
Genua
44°24′44″N 8°55′52″E/44,412222 8,931111
Historyczne centrum Genui z zaznaczonymi Strade Nuove: via Balbi, via Cairoli i via Garibaldi
Pałace z listy Rolli na planie historycznego centrum

Genua: Le Strade Nuove i system pałaców Rolli[a] (ang. Genoa: Le Strade Nuove and the system of the Palazzi dei Rolli, wł. Genova: Le Strade Nuove ed il complesso dei Palazzi dei Rolli) – zespół renesansowych i barokowych pałaców w historycznym centrum Genui, wybudowanych pod koniec XVI i na początku XVII wieku wzdłuż tzw. „nowych ulic” (Strade Nuove).

Pałace z listy Rolli (wł. rollo – lista) zbudowały najbogatsze i najbardziej wpływowe rodziny arystokratyczne Republiki Genui. Mają one pewne cechy wspólne: zostały wzniesione przeważnie jako trzy- lub czteropiętrowe budynki z otwartymi schodami, dziedzińcami oraz loggiami z widokiem na ogrody. Są one oryginalnym przykładem publicznego systemu prywatnych rezydencji, których właściciele zobowiązani byli – zgodnie z uchwałą Senatu z 1576 roku – do przyjmowania państwowych gości. Charakterystyczna dla architektury poszczególnych pałaców jest różnorodność rozwiązań, a ich ponadczasowa wartość polega na ich dostosowywaniu do specyfiki miejsca oraz do specyficznej organizacji społeczno–ekonomicznej. Strade Nuove i system pałaców Rolli reprezentują pierwszy w Europie przykład projektu rozwoju urbanistycznego o jednolitych założeniach, rozdzielanego przez władze publiczne. Strade Nuove oraz pałace z listy Rolli zostały w 2006 roku wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Strade Nuove[edytuj | edytuj kod]

W 1551 roku, podczas rządów admirała Andrei Doria, zapoczątkowano budowę ulicy Strada Nuova (jej nazwę zmieniono później na via Garibaldi), która miała stać się dzielnicą miejskiego dobrobytu. Później w skład systemu Strade Nuove weszły ulice Lomellini i Balbi[2]. Strade Nuove powstały na północ od miasta średniowiecznego, którego ciasne, gęsto zabudowane ulice nie stwarzały możliwości do wznoszenia okazałych rezydencji[1]. Wielkie rody genueńskie zawsze dążyły do grupowania się w coraz okazalszych dzielnicach, odznaczających się wspaniałością i przepychem architektonicznym. Peter Paul Rubens był tak bardzo zdumiony nowoczesnością zbudowanych przy Strada Nuova pałaców, że zebrał w jednym tomie ich rysunki, tak, aby były przykładem dla wielkich rodzin w Antwerpii. Zgromadzone w jednym miejscu budynki głównych rodów genueńskich sprawiły, iż ulica zyskała miano Via Aurea (Złota Droga), następnie Via nuova dei palazzi, aż w 1882 roku magistrat zdecydował się nazwać ulicę imieniem bohatera narodowego Włoch, Giuseppe Garibaldiego. Ulica Garibaldiego ze swymi pałacami jest dziś z architektonicznego punktu widzenia jedną z najbardziej interesujących ulic świata[3].

Pałace z listy Rolli[edytuj | edytuj kod]

W 1576 roku Republika Genui ustanowiła ustawową listę Rolli, uznając najznaczniejsze pałace za miejsca do oficjalnego podejmowania znamienitych gości. Dzięki ówczesnym traktatom architektonicznym przykłady te zostały spopularyzowane, czyniąc Strade Nuove i późnorenesansowe pałace Genui znaczącym kamieniem milowym w rozwoju architektury manierystycznej i barokowej w Europie. Pałace te stanowią wybitny przykład miejskiego kompleksu, składającego się z arystokratycznych budynków o wysokich walorach architektonicznych, które ilustrują dokonania kupieckiego miasta Genui u szczytu jej potęgi gospodarczej i politycznej w XVI i XVII stuleciu[1].

Dziedzictwo kulturowe[edytuj | edytuj kod]

Wyznaczony obszar ochronny otacza zespół Strade Nuove i część średniowiecznej tkanki miejskiej. Ma on powierzchnię 113 ha, podczas gdy same pałace zajmują 15,777 ha. Układ ulic tego zaplanowanego, renesansowego zespołu urbanistycznego, usytuowanego powyżej miasta średniowiecznego został zachowany w stanie nienaruszonym. Zespół listy Rolli obejmuje 42 pałace, najbardziej reprezentatywne i najlepiej zachowane, jeśli chodzi o ich pierwotny wygląd[1].

Pałace z listy Rolli są położone przy ulicach Lomellini, Garibaldi i Balbi. Do najpiękniejszych zaliczają się: XVII-wieczny pałac Rodolfo e Francesco Maria Brignole, znany jako Palazzo Rosso oraz XVI-wieczne Palazzo Luca Grimaldi (Palazzo Bianco) i Palazzo Niccolò Grimaldi (Palazzo Doria-Tursi). Wszystkie trzy zlokalizowane są przy ulicy Garibaldi, a najbardziej majestatycznym spośród nich jest Palazzo Doria-Tursi. Pałace te stanowią pierwszą część Muzeów przy Strada Nuova (wł. Musei di Strada Nuova). Mają w swych zbiorach dzieła sztuki włoskiej, flamandzkiej i hiszpańskiej, w tym prace takich artystów jak: Guercino, Veronese, Antoon van Dyck, Caravaggio, czy Antonio Canova (rzeźba Magdalena pokutująca). Do grupy najpiękniejszych pałaców z listy Rolli zalicza się też Pałac Królewski (Palazzo Reale) położony przy ulicy Balbi, zbudowany w XVII wieku przez ród Balbi i przebudowany w XIX wielu przez dynastię sabaudzką. Także ten pałac jest dzisiaj muzeum, w którego 23 salach prezentowana jest sztuka epoki[2].

Oprócz pałaców Rolli na obszarze tym znajdują się również inne zabytkowe budynki, takie jak średniowieczne domy, czy budynki wybudowane stosunkowo niedawno. Współczesne ingerencje w zabytkową tkankę Starego Miasta (jak dobudowa do teatru miejskiego) są jednak stosunkowo ograniczone i nie zakłócają jej ogólnego charakteru[1].

Nr ewid. Pałac Fundator Adres
1. Palazzo Doria-Spinola Antonio Doria largo Lanfranco 1
2. Palazzo Della Rovere Clemente Clemente della Rovere piazza Rovere 1
3. Palazzo Spinola Giorgio Gio. Batta Spinola salita Santa Caterina 4
4. Palazzo Spinola Tomaso Tomaso Spinola salita Santa Caterina 3
5. Palazzo Spinola Giacomo Giacomo Spinola piazza Fontane Marose 6
6. Palazzo Ayrolo Agostino Agostino Ayrolo piazza Fontane Marose 3-4
7. Palazzo Interiano Paolo e Niccolò Paolo i Nicolò Interiano piazza Fontane Marose 2
8. Palazzo Pallavicini Agostino Agostino Pallavicini via Garibaldi 1
9. Palazzo Spinola Pantaleo Pantaleo Spinola via Garibaldi 2
10. Palazzo Lercari Franco Franco Lercari via Garibaldi 3
11. Palazzo Pallavicini Tobia Tobia Pallavicini Via Garibaldi 4
12. Palazzo Spinola Angelo Giovanni Angelo Giovanni Spinola via Garibaldi 5
13. Palazzo Spinola Gio. Battista Gio. Battista Spinola via Garibaldi 6
14. Palazzo Nicolosio Lomellini Nicolosio Lomellini via Garibaldi 7
15. Palazzo Spinola Lazzaro e Giacomo Lazzaro i Giacomo Spinola via Garibaldi 8-10
16. Palazzo Doria-Tursi Nicolò Grimaldi via Garibaldi 9
17. Palazzo Lomellini Baldassarre Baldassarre Lomellini via Garibaldi 12
18. Palazzo Bianco Luca Grimaldi via Garibaldi 11
19. Palazzo Rosso Rodolfo i Francesco Brignole Sale via Garibaldi 18
20. Palazzo Grimaldi Gerolamo Gerolamo Grimaldi salita San Francesco 4
21. Palazzo Brignole Gio Carlo Gio Carlo Brignole piazza Meridiana 2
22. Palazzo Lomellini Bartolomeo Bartolomeo Lomellini largo Zecca 4
23. Palazzo Lomellini Stefano Stefano Lomellini via Cairoli 18
24 Palazzo Lomellini Giacomo Giacomo Lomellini i Cattaneo De Marini largo Zecca 2
25. Palazzo Cattaneo Antoniotto Antoniotto Cattaneo piazza della Nunziata 2
26. Palazzo Balbi G. Agostino G. Agostino Balbi via Balbi 1
27. Palazzo Balbi Gio. Francesco Gio. Francesco Balbi via Balbi 2
28. Palazzo Balbi Giacomo e Pantaleo Giacomo i Pantaleo Balbi via Balbi 4
29. Palazzo Balbi Piovera Francesco Francesco Balbi Piovera via Balbi 6
30. Palazzo Reale Stefano Balbi via Balbi 10
31. Palazzo Centurione Cosma Cosma Centurione via Lomellini 8
32. Palazzo Centurione Giorgio Giorgio Centurione via Lomellini 5
33. Palazzo Centurione Gio. Battista Gio. Battista Centurione via del Campo 1
34. Palazzo Pallavicini Cipriano Babilano i Cipriano Pallavicini piazza Fossatello 2
35. Palazzo Spinola Nicolò Nicolò Spinola via San Luca 14
36. Palazzo Grimaldi Francesco Francesco Grimaldi piazza Pellicceria 1
37. Palazzo Grimaldi Gio. Battista Gio. Battista Grimaldi vico San Luca 4
38. Palazzo Grimaldi Gio. Battista Gio. Battista Grimaldi piazza San Luca 2
39 Palazzo De Mari Stefano Stefano De Mari via San Luca 5
40. Palazzo De Nigro Ambrogio Ambrogio De Nigro via San Luca 2
41. Palazzo Di Negro Emanuele Filiberto Emanuele Filiberto Di Negro via al Ponte Reale 2
42. Palazzo De Marini-Croce Croce De Marini piazza De Marini 1

Status prawno-własnościowy pałaców z listy Rolli[edytuj | edytuj kod]

Pałace reprezentują kilka rodzajów własności. Niektóre z nich są własnością prywatną, inne - własnością publiczną: gminną (Gmina Genua) lub państwową (Ministero dei beni e delle attività culturali e del turismo[b]), w niektórych mieszczą się biura i instytucje publiczne, a także muzea, jeszcze inne mają mieszaną formę własności. Od 2002 roku, pałace stanowią część związku Palazzi dei Rolli, organizacji, która je promuje i nimi zarządza[1].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nazwa według UNESCO.pl: Polski Komitet ds. UNESCO: Włochy. www.unesco.pl. [dostęp 2016-10-26]..
  2. Ministerstwo Dóbr Kultury, Działalności Kulturalnej i Turystyki.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f UNESCO World Heritage Centre: Genoa: Le Strade Nuove and the system of the Palazzi dei Rolli (ang.). whc.unesco.org. [dostęp 2016-10-26].
  2. a b ENIT - Agenzia Nazionale del Turismo: Genova, Strade Nuove e Palazzi dei Rolli (wł.). www.italia.it. [dostęp 2016-10-26].
  3. Comune di Genova: Palazzi dei Rolli - Patrimonio Unesco (wł.). www.visitgenoa.it. [dostęp 2016-11-06].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]