Gerhard Hirschfelder

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Błogosławiony
Gerard Hirschfelder

Gerhard Franziskus Johannes Hirschfelder
Prezbiter, Męczennik
Ilustracja
Czczony przez Kościół katolicki
Beatyfikacja 19 września 2010
Münster
przez kard. Joachima Meisnera
Wspomnienie 2 sierpnia (Niemcy), 19 września (Polska)
Kraj działania  III Rzesza
Data i miejsce urodzenia 17 lutego 1907
Kłodzko
Data i miejsce śmierci 1 sierpnia 1942
KL Dachau
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja archidiecezja praska
Prezbiterat 31 stycznia 1932

Gerhard Franziskus Johannes Hirschfelder (ur. 17 lutego 1907 w Kłodzku, zm. 1 sierpnia 1942 w KL Dachau) – niemiecki ksiądz rzymskokatolicki dekanatu kłodzkiego archidiecezji praskiej, charyzmatyczny duszpasterz i niezłomny obrońca młodzieży przed nazizmem. Aresztowany przez Gestapo, zadręczony w niemieckim obozie koncentracyjnym. Męczennik Kościoła katolickiego za obronę skarbu wiary i człowieczeństwa, 19 września 2010 beatyfikowany w katedrze diecezji Münster.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Narodziny oraz inicjacja chrześcijańska[edytuj | edytuj kod]

Gerhard Hirschfelder urodził się w najstarszej dzielnicy Kłodzka, przed dawną Bramą Zieloną - w mieszkaniu rodziców jego matki - o godzinie 16, jako nieślubny syn właściciela sklepu z tkaninami - Oswalda Wolffa oraz obchodnej krawcowej - panny Marii Hirschfelder (ur. 13 grudnia 1881; zm. 16 lutego 1939), córki litografa Augusta Hirschfeldera (ur. w 1841 w Głogowie) i Agnes z d. Schwantag (zm. 17 lutego 1939)[1]. 19 lutego 1907 został ochrzczony w kłodzkim kościele pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny przez starszego wikariusza ks. Augustyna Bertmanna (otrzymał trzy imiona: Gerhard, Franziskus i Johannes)[2]. W obrzędzie liturgicznym uczestniczył jedynie ojciec chrzestny Franziskus Hirschfelder, mistrz szklarski (rodzony brat Marii), a brakujących świadków zastąpił miejscowy dzwonnik. Gerhard jako jedenastolatek w tym samym kościele parafialnym otrzymał sakrament bierzmowania (wówczas przyjął imię Benedikt)[3].

Dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Jako chłopiec Gerhard mieszkał początkowo w pobliżu kłodzkiego ratusza, dawnej ul. Szalejowskiej 10 (obecnie ul. Armii Krajowej 6), a po pięciu latach w budynku dawnego hotelu „Zum weissen Lamm” (aktualnie przy ul. Wojska Polskiego 6). Od dziecka najchętniej bawił się w odprawianie mszy, już wtedy wygłaszał „płomienne” kazania[4].

Edukacja szkolna i gimnazjalna[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu sześciu lat rozpoczął edukację w szkole podstawowej (niem. Volksschule lub Knabenschule ― nazwanej też ku czci ówczesnego burmistrza Kłodzka Franz-Ludwig Schule, przy dawnej ul. Ząbkowickiej, obecnie Szkoła Podstawowa nr 1 im. Adama Mickiewicza, ul. Wyspiańskiego 2). Po ukończeniu czterech klas miał kilkunastomiesięczną przerwę, po czym został uczniem Królewskiego Katolickiego Gimnazjum na Starym Mieście, które mieściło się w budowli byłego jezuickiego kolegium (niem. Staatliches Katholisches Gymnasium zu Glatz; aktualnie LO im. B. Chrobrego, ul. Wojska Polskiego 11). Przez osiem lat zdobywał tu naukę i formację. W dniu 3 marca 1927 zdał egzamin maturalny (świadectwo dokumentuje uzdolnienia muzyczne i graficzne, ale zawiera także ocenę niedostateczną z języka greckiego)[5].

Młodość[edytuj | edytuj kod]

W okresie gimnazjalnym działał jako członek, a z czasem także moderator młodzieżowej grupy katolickiego ruchu eklezjalno-liturgicznego Quickborn. Organizacja powstała w Nysie w 1909, a do 1933 na jej czele stał ks. prof. Romano Guardini; już w 1920 znano ją w całych Niemczech jako znaczący Związek Młodzieży Katolickiej (nb. organizacja ta po wojnie stała się swego rodzaju protoplastą dla Ruchu Światło-Życie, tzw. oazy, ks. Franciszka Blachnickiego). Chrześcijańskie wartości oraz postawy pielęgnowane w Quickborn uformowały i zintegrowały osobowość Gerharda, rozwijając u niego męstwo, odwagę i talenty. To właśnie w tym kręgu ludzkiej, eklezjalno-liturgicznej formacji oraz przyjaźni znalazł cenne doświadczenia i podwaliny pod swoją przyszłą pracę duszpasterską, szczególnie z młodzieżą. Działalność w Quickborn kontynuował także w okresie kleryckim[6].

Studia teologiczne i święcenia kapłańskie[edytuj | edytuj kod]

Pomimo iż fakt bycia nieślubnym dzieckiem stanowił przeszkodę kanoniczną na drodze do kapłaństwa (CIC z 1917 kan. 984 n. 1), to jednak Gerhard otrzymał wymaganą prawem zgodę autorytetów kościelnych. W okresie od 4 kwietnia 1927 do 2 maja 1931 mieszkał na Ostrowiu Tumskim we Wrocławiu, w konwikcie studentów teologii, a nawet został wybrany dziekanem alumnów. Filozoficzno-teologiczne studia odbył na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Wrocławskiego (niem. Schlesische Friedrich-Wilhelms-Universität; środowisko uniwersyteckie tworzyło grono wybitnych profesorów, w latach 19021954 wydało m.in. aż jedenastu noblistów). W tym czasie z ziemi kłodzkiej, obok Gerharda, wywodziło się jeszcze trzech dalszych alumnów, którzy korzystali z dekanalnego wsparcia finansowego udzielanego przez tzw. Priesterhilfswerk. Po przyjęciu czterech święceń niższych, w miesięcznych interwałach czasowych otrzymał kolejne trzy wyższe: subdiakonatu (22 listopada 1931), pięć tygodni później diakonatu (29 grudnia 1931); a 31 stycznia 1932 w katedrze wrocławskiej przyjął sakrament święceń z rąk metropolity wrocławskiego ks. kard. Adolfa Bertrama (19141945). Pozostał jednak prezbiterem archidiecezji praskiej i podlegał jurysdykcji kościelnej ks. kard. Karela Kašpara (19321941). Odtąd należał do grona ok. 140 duchownych stanowiących prezbiterium kłodzkiego dekanatu i pruskiej części metropolii praskiej. Strukturę dekanatu tworzyło 55 parafii i 9 kuracji. W 1933 na ziemi kłodzkiej żyło 124 507 mieszkańców, tj. 107 228 katolików, 13 501 protestantów i 194 Żydów. W 1941 160 tysiącom tutejszych katolików posługiwało ok. 104 księży diecezjalnych i 34 zakonnych. W marcowych wyborach do Reichstagu w 1933 uczestniczyło aż 87,1% ludności kłodzkiego powiatu (68 903 osoby). Zwyciężyła partia NSDAP (26 594), pokonując katolicką Zentrum (19 856).

Nieślubne pochodzenie ks. Gerharda Hirschfeldera spowodowało, że na mocy decyzji ks. prob. dra Franza Monse tzw. Mszę św. prymicyjną neoprezbiter mógł celebrować 1 lutego 1932 jedynie w skromny, wręcz kameralny sposób (tzn. w gronie najbliższych). Oddalone o 24 km od Kłodzka miejsce eucharystycznej celebracji to niewielkie uzdrowisko Długopole-Zdrój (żyło tu ok. 500 mieszkańców), a precyzyjniej kaplica Sióstr Służebnic Najświętszego Serca Pana Jezusa. Na prymicyjnym obrazku ks. Gerhard umieścił wymowne motto: „Chrystus nasz Baranek Paschalny został zabity. Alleluja!”[7].

Napotkane charyzmaty, duchowość kapłańska[edytuj | edytuj kod]

Jako członek wspólnoty księży należących do międzynarodowego katolickiego Ruchu Szensztackiego (założonego w 1914 przez o. Józefa Kentenicha SAC), korzystał z charakterystycznej dlań duchowości, która ma charakter maryjny, pedagogiczny i apostolski. W Czermnej oraz Bystrzycy Kłodzkiej z wielkim oddaniem pełnił funkcję prezesa i kościelnego asystenta dla lokalnych wspólnot. Zwłaszcza dla międzynarodowego stowarzyszenia robotników nazywanego Rodziną Kolpinga (w trosce o godne życie rzemieślników i pracowników założył je w 1841 ks. Adolph Kolping). Ks. Gerhard najprawdopodobniej pozostawał w kontakcie z redemptorystami specjalizującymi się w misjach ludowych, szukając w ich duchowości religijno-pastoralnych wzorców. Od 1900 roku redemptoryści roztoczyli opiekę duszpasterską nad sanktuarium maryjnym w Bardzie; nb. w aktach osobowych ks. Gerharda zachował się pośmiertny obrazek wybitnego redemptorysty Franza Xawerego Franza (ur. 11 grudnia 1864 w Czermnej; zm. 13 marca 1926 we Wrocławiu). Rzadko spotykaną formę identyfikacji z duchowością zgromadzenia redemptorystów stanowi również podpis Gerharda Hirschfeldera zachowany na świadectwie Pierwszej Komunii Świętej: „Kaplan Gerhard Majella Hirschfelder” (styczeń 1937)[8].

Posługa kapłańska[edytuj | edytuj kod]

Dziesięcioletni okres kapłańskiego życia i działalności księdza Gerharda Hirschfeldera można podzielić na trzy etapy. Pierwszy stanowiła siedmioletnia praca wikariusza parafii Świętego Bartłomieja Ap. w Czermnej. Drugim etapem określamy niespełna trzyletni okres posługi, zarówno na urzędzie wikariusza parafii Świętego Michała Archanioła w Bystrzycy Kłodzkiej, jak i duszpasterza młodzieży kłodzkiego dekanatu. Na trzeci, zaledwie dwunastomiesięczny etap życia wybitnego kłodzczanina, składa się: aresztowanie i pobyt w dwóch więzieniach ― kłodzkim oraz wiedeńskim (1 sierpnia 194124 grudnia 1941), a także przez ponad siedem miesięcy w obozie koncentracyjnym KL Dachau (27 grudnia 19411 sierpnia 1942)[9].

Wikariusz „czeskiego zakątka” - wielowsiowej parafii Świętego Bartłomieja Ap. w Czermnej (1932-1939)[edytuj | edytuj kod]

Przez pierwsze siedem lat (1 kwietnia 1932luty lub październik 1939), jako 29. w historii wikariusz, ks. Gerhard posługiwał u boku chorego na cukrzycę proboszcza Augustina Hauffena (ur. 3 czerwca 1885; zm. 11 września 1939). Zajmował się duszpasterstwem dzieci oraz młodzieży, a często zastępował niedysponowanego ojca parafii. W 1933 Czermną zamieszkiwało 2 041 osób, a cała parafia liczyła siedem wiosek i ponad 4 400 wiernych (w pobliskiej Kudowie, czołowym kardiologicznym uzdrowisku Niemiec, żyło wówczas 1 855 osób, a w 1939 już 2 199). Podczas wyborów do Reichstagu 5 marca 1933 mieszkańcy Czermnej oddali 315 głosów na NSDAP oraz 868 na pozostałe partie. Tymczasem w poprzednich wyborach parlamentarnych z 6 czerwca 1920 katolicka partia Zentrum otrzymała poparcie aż 777 głosów, a pozostałe partie 170[10].

Duszpasterze wiejskiej parafii Czermna, czyli tzw. „czeskiego zakątka”, otaczali opieką duszpasterską ok. 4,5 tys. wiernych. Posługiwano w trzech kościołach, kaplicach czterech domów zakonnych, obiekcie Caritas, miejscach formacji młodzieży żeńskiej i męskiej, jak też podczas spotkań z ok. siedmioma bractwami czy wieloma stowarzyszeniami. Mówiąc o szafarstwie sakramentu chrztu św., to od 8 kwietnia 1932 do 12 lutego 1939 ks. Gerhard ochrzcił w kościele parafialnym aż 449 dzieci spośród wszystkich 634 osób włączonych poprzez chrzest do Kościoła dzięki choremu proboszczowi oraz zastępującym go księżom kuracjuszom.

Na terenie parafii Czermna działało wiele stowarzyszeń o charakterze sportowym (Sportclub Preußen 23 z sekcją piłkarską i gimnastyczną, klub narciarski Rauhreif oraz Militär-Verein) czy też społeczno-kulturalnym (ochotnicza straż pożarna, grupa teatralna, skauci, Kreuzbund, Kolpingfamilie i Jungkolping)[11]. Przy kościele funkcjonowały: chór, Kongregacja Maryjna, Związek Katolickich Kobiet oraz stowarzyszenie młodzieży, które zostało zdelegalizowane z chwilą powstania Hitlerjugend.

Ks. Gerhard Hirschfelder miał w gronie kapłanów kilku przyjaciół i oddanych kolegów. Obok ofiarnej posługi swym radosnym i pogodnym usposobieniem prezentował ewangeliczną otwartość. Proroczym kaznodziejstwem i bezkompromisową postawą moralną dawał świetlane świadectwo życia. Dzięki owym walorom w krótkim czasie zdobył uznanie praskiego metropolity, przyjaźń ks. prob. Augustina Hauffena oraz ogromną popularność wśród młodzieży i dorosłych[12]. Jest oczywistym, iż stał się niewygodny i wręcz konkurencyjny, zwłaszcza na polu formacji młodego pokolenia, dla propagujących przemoc ateistycznych liderów NSDAP, którzy forowali kult wodza narodu jako „nowego mesjasza”. Pomimo iż z wioski Słone (części parafii Czermna) wywodził się czołowy polityk NSDAP szewc Paul Škoda (ur. 29 czerwca 1901; zm. po 20 kwietnia 1945), to jednak pierwszoplanowym przeciwnikiem ideologicznym i głównym sprawcą prześladowania księdza Gerharda przez Gestapo był miejscowy przewodniczący NSDAP Arno Rogard (pierwotne nazwisko: Rogowski, ur. 2 czerwca 1895 w Dusznikach-Zdroju). Ten niewierzący faszysta pracował jako nauczyciel zarówno w Czermnej, jak i w ewangelickiej szkole Kudowy-Zdroju.

ks. Gerhard Hirschfelder ze skautami w Czermnej

Niezłomny i charyzmatyczny ksiądz Gerhard w ewangelicznym duchu wychowywał młodzież, a jego nauki, jak też misteria religijne oraz spektakle teatralne, cieszyły się dużym zainteresowaniem wśród ludzi. Pomimo nazistowskich ograniczeń, z wielką radością i satysfakcją kontynuował formację liturgicznej służby. W konsekwencji próbowano na różne sposoby charyzmatycznego duszpasterza zastraszać i powstrzymać. Gestapo stosowało inwigilacje, ostentacyjnie stenografowało kazania kapłana, wzywało go na przesłuchania. Ks. Gerhard kilkakrotnie został pobity przez faszystowskich bojówkarzy.

Broniąc transcendentnego charakteru osoby ludzkiej, w kazaniach nie występował wprost przeciw nazistom. Na miarę możliwości, w inteligentny i ofiarny sposób, podtrzymywał duchowo członków zdelegalizowanych katolickich organizacji. A czynił to na wzór proroczej strategii założyciela Ruchu Szensztackiego, o. Józefa Kentenicha SAC. Podobnie jak ten wybitny pallotyni (w opinii św. Jana Pawła II ks. J. Kentenich to „jeden z największych kapłanów XX w.”), ks. Gerhard bronił duszy narodu, umacniając wiarę, pobożność i postawę modlitwy, przez co wznosił zaporę przeciwko szerzeniu się ideologii narodowosocjalistycznej. Niezłomny wikariusz skupiał młodzież z Czermnej i pozostałych filialnych wiosek wokół wartości chrześcijańskich (gromadził ją na wspólnotową modlitwę przy licznych kapliczkach przydrożnych).

Starszy wikariusz parafii Świętego Michała w Bystrzycy Kł. i duszpasterz młodzieży ZK (1939 – 1941)[edytuj | edytuj kod]

Chrześcijańskie agere contra ks. Gerharda Hirschfeldera spowodowało, że został wzięty „pod lupę” i „na celownik” Gestapo. Ponadto w roku przeniesienia do Bystrzycy Kłodziej, czyli na większą i w dodatku miejską parafię, na progu 1939 utracił dwie najbliższe osoby[13]. Pierwszy bolesny cios przyszedł w dniu 16 lutego. W nurtach Nysy Kłodzkiej zginęła jego matka Maria (13 grudnia 1881). Na skutek nazistowskiego prześladowania przeszła do Domu Ojca mając zaledwie 54 lata. Syn pochował ją osobiście, bowiem z powodu szantażów i nacisków nikt inny nie chciał tego uczynić. Następnego dnia zmarła jego babcia Agnes (z d. Schwantag, ur. w Krzelowie k/Wołowa). Po przybyciu do Bystrzycy Kłodziej w sierpniu 1939 niezłomny kapłan, świadom skali czyhających nań zagrożeń, sporządził testament i w towarzystwie asekuracyjnym związanym z Unią Kapłańską „PAX” firmował własną polisę ubezpieczeniową w kwocie 5 tys. marek, aby na wypadek śmierci finansowo wesprzeć Arcybiskupi Wikariat Generalny w Kłodzku.

ks. Gerhard Hirschfelder u rodziny Pabel w 1941 r.

W okresie od lutego 1939 do 1 sierpnia 1941, czyli przez niespełna 3 lata, na mocy decyzji ks. prob. dra Franza Monse (od 1937 kłodzkiego dziekana i przedstawiciela metropolity praskiego)[14] ks. Gerhard posługiwał jako wikariusz parafii Świętego Michała Archanioła w Bystrzycy Kłodzkiej, czynił to początkowo u boku ks. proboszcza Piusa Junga (19101940). Zmiana miejsca kapłańskiej posługi miała mu dać chwilę spokoju wobec nasilających się szykan ze strony nazistów. W parafii obok proboszcza posługiwało jeszcze dwóch prezbiterów. W październiku 1939 wikariuszem wyższej rangi, czyli tzw. starszym, został ks. Adolf Langer (ur. 4 listopada 1902; zm. 6 czerwca 1965). Pochodził ze wsi Słone w czermnieńskiej parafii. Cieszył się autorytetem wśród duchowieństwa ziemi kłodzkiej i wyrastał na potencjalnego kandydata na urząd wielkiego dziekana kłodzkiego. Po śmierci proboszcza Junga, w styczniu 1940, został jego następcą aż do 1946. Księża Adolf i Gerhard znali się od studiów. Doskonale się rozumieli i nawet zaprzyjaźnili. Ks. Gerhard charakteryzował się silną, bezkompromisową i otwartą osobowością. W działaniu nadal pozostawał konsekwentny, niezłomny i nieustraszony. Na przełomie 1939/1940, w sytuacji usunięcia nauki religii ze szkół i gimnazjów, charyzmatyczny duszpasterz prowadził w kościele zajęcia formacyjne dla dzieci, a młodzież zapraszał do rodzinnych domów na tzw. godziny wiary[15]. W lipcu 1939 został mianowany przez Wikariusza Generalnego ks. prałata Franza Monse duszpasterzem młodzieży kłodzkiego dekanatu. Odtąd z jednej strony kierował spotkaniami osób odpowiedzialnych za formację młodego pokolenia w poszczególnych strefach dekanatu, a z drugiej organizował wspólnotowe pielgrzymki do Wambierzyc i na Marię Śnieżną. Uczestniczyło w nich po kilka tysięcy młodych ludzi z całej ziemi kłodzkiej. W dniu 8 czerwca 1941, a więc niespełna dwa miesiące przed uwięzieniem, odbyła się ostatnia wielka pielgrzymka do Wambierzyc, w której pomimo odbywających się równocześnie młodzieżowych ćwiczeń militarnych, udział wzięło aż 2 300 dziewcząt i chłopców. Ksiądz Gerhard celebrował wówczas uroczystą Eucharystię i wygłosił kazanie.

ks. Gerhard Hirschfelder przewodniczy pielgrzymce młodzieży do Wambierzyc

Niezłomny kłodzczanin konsekwentnie formował w duchu chrześcijańskim powierzoną mu „wiosnę Kościoła”. Przywódcy partii nazistowskiej zarzucali mu, że odciąga młodzież od organizacji partyjnych Hitlerjugend i Bund Deutscher Mädel. Coraz częściej był inwigilowany. Ostrzegano go, a groźby zamieniano w czyn. Stosowano taktykę podsłuchiwania kazań i przekazywania ich treści odpowiednim władzom. Z powodu antynazistowskich poglądów, jednoznacznych wypowiedzi oraz niezłomnych postaw duszpasterz młodzieży był ustawicznie śledzony i wielokrotnie przesłuchiwany przez Gestapo. Tajna policja polityczna uznawała go za wroga narodu i III Rzeszy. W efekcie, na polecenie nazistowskich władz, bojówkarze z szeregów Hitlerjugend dokonali aktów profanacji małej architektury sakralnej, które do głębi duszy poruszyły katolicką społeczność Bystrzycy Kłodzkiej (strzelano do pasyjki drewnianego krzyża przy alei spacerowej z miasta do wsi Wyszki i zniszczono głowy czterech świętych z przydrożnej osiemnastowiecznej kapliczki). W niedzielnym kazaniu, bezpośrednio po barbarzyńskich wydarzeniach, ks. Gerhard Hirschfelder, czyniąc aluzję do nazistowskiego reżimu, bronił sacrum dewastowanych symboli religijnych, służących pielęgnowaniu transcendentnego wymiaru osoby ludzkiej. Na koniec sformułował celną diagnozę: „Kto z serc młodzieży wyrywa wiarę w Chrystusa - jest przestępcą”[16]. Powyższe słowa stały się bezpośrednią przyczyną zaaresztowania kapłana 1 sierpnia 1941 w Bystrzycy Kłodzkiej. Gestapo dokonało tego w sposób ostentacyjny, demonstrując pełnię władzy i kontrolę. Niezłomnego obrońcę tożsamości chrześcijańskiej ujęto w trakcie prowadzenia dla młodzieży tzw. godziny wiary i przewieziono do kłodzkiego aresztu.

Areszt, transport, więzienie, obóz koncentracyjny KL Dachau[edytuj | edytuj kod]

Z grona ok. 140 księży kłodzkiego dekanatu co najmniej 30 duchownych (w tym 2 zakonników) spotykało się w latach 30. i 40. z represjami ze strony Gestapo (częstymi inwigilacjami, przesłuchiwaniami, zakazem katechizowania, czy wreszcie wysokimi karami finansowymi[17]). W tym gronie obok Wybitnego Kłodzczanina znajdowali się jego dwaj przyjaciele - ks. Adolf Langer (od 1940 proboszcz w Bystrzycy Kłodzkiej) i ks. Konrad Leister (ur. 9 lutego 1908, pochodził z okolic Bystrzycy Kłodzkiej; zm. 24 października 1981; niedoszły doktor teologii, utalentowany kaznodzieja i ewangelizator oraz literat; od. 1940 proboszcz w Wójtowicach k/Bystrzycy Kł.).

Z wyjątkową starannością Gestapo starało się „wyciszyć” zwłaszcza ks. Gerharda Hirschfeldera - duszpasterza młodzieży kłodzkiego dekanatu (o tę grupę społeczną niemieccy naziści zabiegali szczególnie). W roku 1941 Niezłomny Kłodzczanin jako starszy wikariusz Bystrzycy Kłodzkiej przez ponad cztery miesiące, bez żadnego wyroku sądowego, pozostawał w kłodzkim więzieniu (1 sierpnia5 grudnia 1941). Pragnąc w pełni upodobnić się do Chrystusa i pozostać wiernym kapłańskiej misji, na własny użytek napisał tutaj Rozważania Drogi Krzyżowej. O niegasnącym duchu pasterskiej miłości księdza Gerharda świadczy m.in. fakt, że to tutaj spisywał Komentarze do listów św. Pawła Apostoła Narodów. Niezłomny duchowny na różne sposoby kształtował w sobie tożsamość kapłańską, jak i umacniał świadomą oraz dobrowolną gotowość oddania życia. 15 grudnia 1941, nadal mimo braku decyzji sądowej, został przewieziony koleją z Kłodzka – najpierw do więzienia w Wiedniu, gdzie przeżył m.in. wigilię Bożego Narodzenia[18]. 27 grudnia 1941 - na okres niespełna ośmiu miesięcy - został osadzony w obozie koncentracyjnym KL Dachau (uwięziono tu 2 796 księży, w tym aż 1 780 z Polski; aktualnie to największy w Europie cmentarz osób duchownych). Na liście rzymskokatolickich kapłanów figuruje pod numerem 841, a jako więźnia KL Dachau identyfikował go obozowy znak z pięcioma cyframi 28972. Niezłomna wiara w Bożą Miłość i sens kapłańskiej ofiary, złączonej ze zbawczą męką Chrystusa, stanowiły dominantę przemyśleń i listów duchownego. Pierwsze dwa miesiące spędził w bloku nr 30 o zaostrzonym reżimie, przeznaczonym głównie dla księży polskich. Ostatnie, niepełne pięć miesięcy, od 24 marca 1942, na skutek pogorszenia się stanu zdrowia, przeżył już w lepiej wyposażonym bloku nr 26 dla księży niemieckich (z kaplicą i oficjalnie sprawowaną liturgią)[19].

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Ksiądz Hirschfelder był wysokiego wzrostu i szczupłej budowy ciała. Nieludzkie i wyjątkowo twarde realia obozowego życia w fabryce śmierci KL Dachau ciężko nadwyrężyły jego zdrowie. W konsekwencji znalazł się u kresu sił i po kilku dniach zmagań zmarł 1 sierpnia 1942. Swoje krótkie ziemskie życie zakończył w obozowym lazarecie. Oficjalnie z powodu zapalenia opłucnej, a faktycznie skrajnego wyczerpania i niedożywienia. Odszedł w młodym wieku niespełna 36 lat, przez dekadę sprawując funkcję kapłana. O fakcie zgonu komendant obozu, pismem z 10 sierpnia 1942, w rutynowy i szablonowy sposób powiadomił jedynego członka rodziny ― wuja Clemensa Hirschfeldera (zam. w Kudowie-Zdroju, Zakrze 72). Równocześnie władzom kościelnym w Kłodzku i Pradze nakazano cichy pogrzeb. W przesyłce z Dachau rzekomo znajdowały się prochy ciała ks. Gerharda Hirschfeldera, skremowane w dniu 4 sierpnia. Urnę pogrzebano w małej drewnianej trumience na cmentarzu przy kościele parafialnym w Kudowie-Zdroju-Czermnej.

Wdzięczna pamięć kapłanów i wiernych[edytuj | edytuj kod]

Ks. Adolf Langer

Na wiadomość o męczeńskiej śmierci ulubionego wikariusza, wśród wiernych i wychowanków, samorzutnie rozwinął się kult jego osoby[20], zahamowany jednak w okresie powojennym przesiedleniem mieszkańców ziemi kłodzkiej do Niemiec. W diecezji Münster wierni przyjaciele — ks. Adolf Langer i ks. Karl Leister — zredagowali i opublikowali pierwsze wersje wspomnień i biogramów. Zwłaszcza rocznice kapłaństwa ks. Gerharda Hirschfeldera pielęgnowano podczas pielgrzymek wiernych hrabstwa kłodzkiego do sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Telgte. Starania na rzecz zachowania pamięci i dziedzictwa ks. Gerharda Hirschfeldera podejmowali także jego wychowankowie, uczestnicy pielgrzymek i zgromadzeń liturgicznych. W gronie tych ostatnich była m.in. pani Barbara Franke (ur. w 1922 w Lewin Kłodzki). W porozumieniu z ks. prałatem Franzem Jungiem (dziekanem kłodzkim w Niemczech) zainicjowała zbieranie świadectw i wspomnień o Męczenniku z KL Dachau. Pod koniec XX w., za pośrednictwem biskupa diecezjalnego Hradec Králové o. Dominka Duki OP, procesowe świadectwa oparte o dziewięciopunktowy kwestionariusz zbierano także wśród byłych mieszkańców „czeskiego zakątka”, żyjących w Republice Czeskiej[21].

Proces beatyfikacyjny[edytuj | edytuj kod]

Jako niezłomny duszpasterz młodzieży ks. Gerhard pozostał, szczególnie dla młodej generacji, nieskazitelnym wzorem wiernej, odważnej przyjaźni z Chrystusem oraz gotowej oddać życie miłości pasterskiej[22]. Jako dojrzały młody chrześcijanin oraz odważny świadek i obrońca chrześcijańskiej godności do dzisiaj jest on czczony przez Niemców, Polaków i Czechów[23]. Proces beatyfikacyjny Gerharda Hirschfeldera został otwarty 19 września 1998 w katedrze Świętego Pawła Ap. w Münster Mszą św. koncelebrowaną pod przewodnictwem bpa Joachima Reinelta, biskupa diecezjalnego Miśni i Drezna, a rodem z Nowej Rudy. 27 marca 2010 papież Benedykt XVI uznał zgon Kłodzczanina za śmierć męczeńską. Uroczystości beatyfikacyjne odbyły się 19 września 2010 w tej samej katedrze w Münster. Uroczystej koncelebrowanej liturgii przewodniczył tym razem metropolita Kolonii kardynał Joachim Meisner (urodzony we Wrocławiu)[24]. Koncelebransami Eucharystii byli trzej kapłani urodzeni w powiecie kłodzkim: były nuncjusz abp Erwin Josef Ender z Rzymu, bp Joachim Reinelt i ks. prałat Franz Jung z Münster oraz abp Dominik Duka OP prymas Czech i metropolita praski, bp Ignacy Dec ze Świdnicy[25] i bp Felix Genn, biskup diecezjalny Münster. 10 października tegoż roku młoda diecezja świdnicka (w Kudowie-Zdroju-Czermnej, Bystrzycy Kłodzkiej i Długopolu-Zdroju), dziękowała Bogu Ojcu za dar dojrzałej miłości oraz świadectwo ewangelicznego życia duchowego przewodnika ziemi kłodzkiej - błogosławionego księdza Gerharda Hirschfeldera[26].

Upamiętnienia i kult liturgiczny[edytuj | edytuj kod]

  • Na wiadomość o śmierci w KL Dachau prezesa Rodziny Kolpinga ks. Gerharda Hirschfeldera, Wilhelm Hanusch (wiceprezes tejże organizacji w Czermnej), pracujący jako drukarz w Dusznikach-Zdroju, w konspiracyjny sposób (w domu rodzinnym) opublikował na papierze czerpanym 100 egzemplarzy Medytacji Drogi Krzyżowej autorstwa charyzmatycznego duszpasterza.
  • Pierwotny były prosty grób (sporządzony według testamentalnej woli ks. Gerharda), w związku z uroczystością jegobeatyfikacji, został przeniesiony w pobliże nawy kościoła parafialnego w Kudowie-Zdroju-Czermnej. Pomnik nagrobny wzniesiony z czarnego marmuru posiada inskrypcje wykonane w trzech językach (polskim, niemieckim oraz czeskim) i otrzymał godne otoczenie.
  • Na terenie parafii Świętego Bartłomieja Ap. w XIX i XX stuleciu wykonano ok. 100 nisz sakralnych oraz wzniesiono 220 krzyży i kapliczek przydrożnych. Przy różnych okazjach odwiedzał je bł. ks. Gerhard, a czynił to samotnie i z młodzieżą, wychowując ją do intymnej zażyłości z Bogiem. Wierni udawali się procesyjnie, pod przewodnictwem kapłanów, do krzyży i kapliczek na tzw. dni krzyżowe. W celu upamiętnienia takiej szkoły modlitwy pod gołym niebem, tj. inicjatywy ks. Gerharda w dobie nazistowskich ograniczeń, ks. Tadeusz Fitych zrealizował w maju 2009 polską i niemiecką wersję wystawy, dedykowaną charyzmatycznemu duszpasterzowi młodzieży, zatytułowaną „Boże Młyny” ― krzyże i kapliczki przydrożne na pograniczu kudowsko-nachodzkim (na tropach dziedzictwa kulturowego Ziemi Kłodzkiej). W Polsce, Niemczech i Austrii, na 45 stacjach, w prelekcjach, dyskusjach i podczas warsztatów poświęconych tego rodzaju pomnikom żywej wiary, uczestniczyło ok. 160 tys. osób. Twórca wspomnianej wystawy, w celu upamiętnienia i pełnej prezentacji Rubina Ziemi Kłodzkiej, realizuje kolejne dwa autorskie programy badawcze: Ksiądz Gerhard Hirschfelder ― heros ducha ziemi kłodzkiej, obrońca wiary, sacrum i symboli religijnych; Ksiądz Gerhard Hirschfelder a Ruch Szensztacki. Ponadto ks. Tadeusz Fitych jest autorem kilku książek, ponad 100 publikacji popularnonaukowych oraz naukowych (w tym jedynej biografii w języku czeskim), podejmujących temat życia i misji pierwszego błogosławionego diecezji świdnickiej.
  • W Kłodzku błogosławionemu kapłanowi dedykowano ulicę (znajduje się ona niedaleko od kościoła parafialnego i obu miejsc zamieszkania Gerharda Hirschfeldera), a uczyniono to, aby uczcić pierwszą rocznicę beatyfikacji niezłomnego duszpasterza młodzieży ziemi kłodzkiej.
  • Z biegiem czasu pamiątkowe tablice upamiętniające bł. księdza Gerharda osłonięto m.in. w: kościołach związanych z posługą kapłana, sanktuariach maryjnych przezeń odwiedzanych, a także kłodzkim więzieniu (na murze zakładu karnego tablica zawisła w 2011, a kaplicę pod wezwaniem wybitnego kłodzczanina otwarto w 2019).
  • Cały kurs alumnów jednego roku studiów WSD w Świdnicy, jeszcze przed przyjęciem święceń kapłańskich w 2016, wybrał bł. ks. G. Hirschfeldera na swego patrona. Wielu studentów teologii wspomnianej uczelni opracowało prezentacje multimedialne popularyzujące życiowe przesłanie bł. ks. Gerharda Hirschfeldera[27].
  • W Kudowie-Zdroju-Czermnej przy ul. B. Chrobrego 49 istnieje ufundowany przez jej przedwojennych mieszkańców niewielki Dom Spotkań im. ks. Gerharda Hirschfeldera.
  • Wspomnienie liturgiczne bł. ks. Gerharda Hirschfeldera przypada na dzień 2 sierpnia w diecezji Münster, a 19 września w diecezji świdnickiej. Jednak po 10 latach od dnia beatyfikacji ks. Gerhard Hirschfelder, jako były duszpasterz wiernych „czeskiego zakątka” i męczennik KL Dachau, nie ma swego miejsca w kalendarzu liturgicznym czeskich diecezji. Na portalach internetowych metropolii praskiej brakuje także jego biogramu.

Szlak Błogosławionego Księdza Gerharda Hirschfeldera[edytuj | edytuj kod]

Od 2011 istnieje, oznakowany tablicami informacyjnymi, kulturowo-turystyczny Szlak Błogosławionego Księdza Gerharda Hirschfeldera, którym można refleksyjnie wędrować po ziemi kłodzkiej[28]. Jego trzy gałęzie (etapy) oraz kolejne stacje tworzą miejscowości oraz obiekty sakralne (sanktuaria) związane z życiem i kapłańską posługą niezłomnego kłodzczanina. Oznakowanie szlaku stanowi: czerwony krzyż łaciński z literą H na białym tle.

Etap 1 (łącznie ok. 46 km): KłodzkoWambierzyce, kościół pielgrzymkowy Nawiedzenia Najświętszej Maryi PannyKarłówCzermna, grób bł. ks. G. Hirschfeldera → Kudowa-Zdrój.

Etap 2 (łącznie ok. 45 km): KłodzkoZalesie, drewniany kościół Świętej AnnyBystrzyca Kłodzka, kościół parafialny Świętego Michała ArchaniołaWyszkiDługopole-ZdrójIgliczna, Sanktuarium Maria Śnieżna.

Etap 3 (łącznie ok. 24 km): Sanktuarium Maria ŚnieżnaPuchaczówkaBiała WodaMarcinkówKonradówKąty Bystrzyckie, kaplica Błogosławionego Księdza Gerharda Hirschfeldera.

Prorocze zdania charyzmatycznego duszpasterza[edytuj | edytuj kod]

Do naszych czasów nie przetrwały niestety teksty kazań bł. ks. Gerharda Hirschfeldera wygłaszane w obu parafiach, jak i podczas pielgrzymek do sanktuariów maryjnych. Można jednak przytoczyć najbardziej charakterystyczne deklaracje i wypowiedzi.

  • Ks. Gerhard Hirschfelder na różne sposoby ostrzegał parafian przed niebezpieczeństwem związanym z „brązowymi” władcami III Rzeszy. Wieczorem, po katechezie w Czermnej został napadnięty przez zwolenników NSDAP. Młodzieży, która doradzała mu bycie „ostrożniejszym”, powiedział otwarcie: „Drodzy moi, ja nie mogę zachowywać się inaczej, kiedy widzę jak oni występują przeciwko Kościołowi i przeciwko ludzkiej godności. Muszę być wolnym od emocjonalnych poruszeń mego serca”.
  • „Precz ze swastyką!” - tak powiedział w poufnej deklaracji zawierzonej w „cztery oczy” przyjacielowi Wilhelmowi Hanuschowi - wiceprezesowi czermnieńskiej Rodziny Kolpinga.
  • „Jest rujnowana nie tylko kultura, ale i wiara” - nauczanie ks. G. Hirschfeldera – duszpasterza młodzieży ziemi kłodzkiej, w Wambierzycach w kwietniu 1941.
  • „Kto z serc młodzieży wyrywa wiarę w Boga — jest zbrodniarzem” tak powiedział ks. G. Hirschfelder – duszpasterz młodzieży ziemi kłodzkiej, podczas ostatniego kazania w Bystrzycy Kłodzkiej 27 sierpnia 1941.

Pisma[edytuj | edytuj kod]

  • Medytacje Drogi Krzyżowej z 1941, wydane w j. niemieckim: G. Hirschfelder, Kreuzweg-Gebete des Kaplan Gerhard Hirschfelder aus Habelschwerdt niedergeschrieben im Gefängnis zu Glatz i. J. 1941, Cloppenburg 1962, 1963.
  • Kommentar zu den Paulusbriefen und Kreuzweg-Gebete. Aus dem Nachlass des Dieners Gottes Gerhard Hirschfelder, Münster 1999. pol. [Komentarz do listów Pawła i modlitw krzyżowych. Z dziedzictwa Sługi Bożego Gerharda Hirschfeldera]
  • Cenzurowana korespondencja ks. G.H. z kłodzkiego więzienia (4 listy 19 X-14 XII 1941) oraz z KL Dachau (18 listów 10 I-26 VII1942 zob. Z. Szczepaniak, Duszpasterz młodzieży ks. Gerhard Hirschfelder 1907-1942, Kłodzko 2010, s.106-109 i 121-134).

Źródła[edytuj | edytuj kod]

  • B. Franke, J. Hoffmann, H. Melchers, Kaplan Gerhard Hirschfelder, ein Märtyrer aus der Grafschaft Glatz, (Hrsg.) F. Jung, Münster 1989.
  • Monasterien. Beatificationis seu Declarationis Martyrii Servi Dei Gerardi Hirschfelder. Sacerdotis Diocesani in odium Fidei, uti fertur, Interfecti (1907-1942). Positio Super Martyrio, Tipografia Guerra s.r.l. , Roma 2002 (Congregatio De Causis Sanctorum, P.N. 2265), [akta procesu beatyfikacyjnego; m.in znajdujemy tu świadectwa 25 osób z RFN oraz 13 z Republiki Czeskiej].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. Fitych, Bibliografia nt. ks. G. Hirschfeldera (w układzie chronologicznym 1962-2015), w: T. Fitych, List Boga. Błogosławiony ksiądz Gerhard Hirschfelder heros ducha ziemi kłodzkiej, Kudowa-Zdrój, Czermna 2015, E-book ISBN 978-83-943372-0-9, aneks 13/1.
  • Bł. Ks. Gerhard Hirschfelder. Bibliografia publikacji ks. prof. Tadeusza Fitycha (2009-2020') , „Ziemia Kłodzka” (2020) nr 302-303, ISSN 1234-9208, s. 34-35
  • T. Fitych, Drugi Męczennik Ziemi Kłodzkiej. Kalendarium 35 lat życia Ks. Gerharda Hirschfeldera (1907-1942) , „Ziemia Kłodzka” (2020) nr 302-303, s. 20-25.
  • Twarzą i siłą kościoła są święci. X rocznica beatyfikacji ks. Gerharda Hirschfeldera. Teresa Bazała rozmawia z ks. prof. dr. hab. Tadeuszem Fitychem, „Ziemia Kłodzka” (2020) nr 302-303, s. 26-33.
  • T. Fitych, Ks. Gerhard Hirschfelder męczennik nazistowskiego systemu, Kudowa - Zdrój, Czermna 2018, E-book ISBN 978-83-943372-2-3, (Ludzie, dzieje i kultura ziemi kłodzkiej,2).
  • T. Fitych, List Boga. Błogosławiony ksiądz Gerhard Hirschfelder heros ducha ziemi kłodzkiej, Kudowa - Zdrój, Czermna 2015, E-book ISBN 978-83-943372-0-9.
  • T. Fitych, Ks. Gerhard Hirschfelder (1907–1942) — Niezłomny duszpasterz młodzieży i błogosławiony ziemi kłodzkiej, „Liturgia Sacra” 18 (2012), nr 2, ISSN 1234-4214 ISSN 1234-9208, s. 459–476.
  • T. Fitych, Hirschfelder Gerhard Franziskus Johanes (ur. 17 lutego 1907, Kłodzko zm. 1 sierpnia 1942, KL Dachau, Bawaria) , w: Słownik Biograficzny Ziemi Jeleniogórskiej, http://jbc.jelenia-gora.pl/dlibra/docmetadata?id=3686, dostęp: 29.01.2021.
  • T. Fitych, Błogosławiony Ksiądz Gerhard Hirschfelder „Rubin ziemi kłodzkiej”. Dzieje życia i posługiwania w obrazach / Seliger Kaplan Gerhard Hirschfelder…./, Nowa Ruda – Kudowa - Zdrój 2016 ss. 151 ISBN 978-83945665-4-8 [aneks książki stanowi płyta DVD z elektroniczną wersją książki „List Boga”].
  • T. Fitych, Kluczowe decyzje Marii Hirschfelder, samotnej matki wybitnego kapłana ziemi kłodzkiej, „ZK” (2014) nr 241, s. 24-30.
  • T. Fitych, Maryja a wysoka miara życia błogosławionego księdza Gerharda Hirschfeldera, „ZK” (2012) październik nr 220, s. 18-21.
  • T. Fitych, Maryjny charakter kapłaństwa błogosławionego księdza Gerharda Hirschfeldera (*17 II 1907 Kłodzko † 01 VIII 1942 KL Dachau) , „Perspectiva" (2011) nr 2, s. 49-77.
  • T. Fitych, Kluczowe środowisko życia ks. Gerharda Hirschfeldera. Quickborn, „Wrocławski Przegląd Teologiczny” 19(2011) nr 1, ISSN 1231-1731, s. 169-188.
  • T. Fitych, Ks. Gerharda Hirschfeldera identyfikacje ze św. Gerardem Majellą, „ZK” (2014) nr 240, s. 20-27.
  • T. Fitych, Ks. Gerhard Hirschfelder wybitny przedstawiciel duchowieństwa ziemi kłodzkiej, „ZK” (2014) nr 236, s. 27-30.
  • T. Fitych, Bł. ks. Gerhard Hirschfelder zrealizowany człowiek trudnych czasów, „ZK” (2015) nr 251, s. 12-17.
  • T. Fitych, Bł. ks. Gerhard Hirschfelder i pokłosie bystrzyckiego duszpasterstwa, „ZK” (2015 nr 252-253, s. 12-19.
  • T. Fitych, Ks. Gerhard Hirschfelder Prezes Rodziny Kolpinga w Czermnej, „ZK” (2016) nr 261, s. 22-29.
  • T. Fitych, Krypto duszpasterstwo ks. Gerharda Hirschfeldera — młodzieżowa wycieczka na zamek Homole, „ZK” (2017) nr 275, s. 20-30.
  • T. Fitych, Szensztackie kapliczki, ołtarze i obrazy MTA na ziemi kłodzkiej [Słupiec] , „Ziemia Kłodzka” (2019) nr 300-3001, s. 23-34.
  • T. Fitych, Więzień nazizmu — ks. Gerhard Hirschfelder i Boże Narodzenie, „Ziemia Kłodzka”(2018) nr 280-281, s. 6-13.
  • T. Fitych, Ks. Gerhard Hirschfelder — świadectwa współwięźniów z KL Dachau, „Ziemia Kłodzka” (2019) nr 294-295, s. 25-32.
  • T. Fitych, Ks. Gerhard Hirschfelder i szensztaccy herosi wiary w KL Dachau, „Ziemia Kłodzka” (2018) nr 286-287, s. 11-14.
  • T. Fitych (red.), Život Blahoslaveného Kněze Gerharda Hirschfeldera (1907 – 1942) , „Ziemia Kłodzka” (2016), nr 261, ISSN 1234-9208, s. 30-33.
  • T. Fitych, Pochylając się nad monografią ks. Gerharda Hirschfeldera autorstwa ks. prof. Hugo Goeke, „Ziemia Kłodzka” (2011) nr II-III (200-201), s. 12-13.
  • H. Moll (Hrsg. im Auftrag der Deutschen Bischofskonferenz), Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts, Paderborn u. a. 1999, 7. überarbeitete und aktualisierte Auflage 2019Band I, ISBN 978-3-506-78012-6, s. 842–844.
  • M. Hirschfeld, Gerhard Hirschfelder (1907–1942), w: J. Bahlcke (Hrsg.), Schlesische Lebensbilder, Band XI, Insingen 2012, ISBN 978-3-7686-3513-4, s. 550–562.
  • H. Goeke, Gerhard Hirschfelder – Priester und Märtyrer, Dialogverlag, Münster 2010, ISBN 978-3-941462-33-5.
  • T. Fitych, Lebenslauf des selig gesprochenen Kaplans Gerhard Hirschfelder – Kalendarium życia bł. Ks. Gerharda Hirschfeldera, w: Seliger – Błogosławiony Gerhard Hirschfelder, "Ziemia Kłodzka" (2010) wrzesień, wydanie specjalne, s. 5-7 (przekład na j. niemiecki - I. Rogowska; na j. czeski - P. Neuman).
  • Seliger – Błogosławiony Gerhard Hirschfelder, „Ziemia Kłodzka" (2010) wrzesień, wydanie specjalne [kalendarium i artykuły w języku polskim, niemieckim i czeskim].
  • Z. Szczepaniak, Duszpasterz młodzieży ks. Gerhard Hirschfelder 1907-1942, Kłodzko 2010, ISBN 978-83-62337-17-0.
  • J. Kościukiewicz (rysunki), A. K. Dudek OFM (tekst), Płynął pod prąd – błogosławiony ksiądz Gerhard Hirschfelder (17 luty 1907 Kłodzko 1 sierpnia 1942 Dachau), Nowa Ruda 2010.
  • Z. S. [Z. Szczepaniak], Hirschfelder Gerhard (1907-1942), w: Popularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej, t. 1, Kłodzko 2009, ISBN 978-83-60478-90-5, s. 258-259.
  • W. Wieja, Męczennik Ziemi Kłodzkiej ksiądz Gerhard Hirschfelder, Wydawnictwo Ziemia Kłodzka, Nowa Ruda – Złoty Stok 2005, ISBN 83-917472-8-X.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. B. Franke, J. Hoffmann, H. Melchers, Kaplan Gerhard Hirschfelder, ein Märtyrer aus der Grafschaft Glatz, (Hrsg.) F. Jung, Münster 1989, s.5; W. Wieja, Męczennik Ziemi Kłodzkiej ksiądz Gerhard Hirschfelder, Nowa Ruda – Złoty Stok 2005, s. 13-14.
  2. T. Fitych, Błogosławiony Ksiądz Gerhard Hirschfelder „Rubin ziemi kłodzkiej”. Dzieje życia i posługiwania w obrazach / Seliger Kaplan Gerhard Hirschfelder…./, Nowa Ruda – Kudowa-Zdrój 2016, s.18n.
  3. T. Fitych, ‚Lebenslauf des selig gesprochenen Kaplans Gerhard Hirschfelder – Kalendarium życia bł. Ks. Gerharda Hirschfeldera, w: Seliger – Błogosławiony Gerhard Hirschfelder, "Ziemia Kłodzka" (2010) wrzesień, wydanie specjalne, s. 5; T. Fitych, Kluczowe decyzje Marii Hirschfelder, samotnej matki wybitnego kapłana ziemi kłodzkiej, „ZK” (2014) nr 241, s. 28-29.
  4. T. Fitych, Lebenslauf des selig gesprochenen Kaplans Gerhard Hirschfelder – Kalendarium życia bł. Ks. Gerharda Hirschfeldera, w: Seliger – Błogosławiony Gerhard Hirschfelder, "Ziemia Kłodzka" (2010) wrzesień, wydanie specjalne, s. 5-7.
  5. Z. Szczepaniak, Duszpasterz młodzieży ks. Gerhard Hirschfelder 1907-1942, Kłodzko 2010, s. 12-40.
  6. T. Fitych, Kluczowe środowisko życia ks. Gerharda Hirschfeldera. Quickborn, „Wrocławski Przegląd Teologiczny” 19(2011) nr 1, , s. 169-188.
  7. W. Wieja, Męczennik Ziemi Kłodzkiej ksiądz Gerhard Hirschfelder, Nowa Ruda – Złoty Stok 2005, s. 15-18; T. Fitych, Lebenslauf des selig gesprochenen Kaplans Gerhard Hirschfelder – Kalendarium życia bł. Ks. Gerharda Hirschfeldera, w: Seliger – Błogosławiony Gerhard Hirschfelder, "Ziemia Kłodzka" (2010) wrzesień, wydanie specjalne, s. 5-6.
  8. T. Fitych, Maryjny charakter kapłaństwa błogosławionego księdza Gerharda Hirschfeldera (*17 II 1907 Kłodzko + 01 VIII 1942 KL Dachau), "Perspectiva" (2011) nr 2, s. 49-77; T. Fitych, Kluczowe środowisko życia ks. Gerharda Hirschfeldera. Quickborn, „Wrocławski Przegląd Teologiczny” 19(2011) nr 1, s. 169-188.
  9. A. Langer, Gerhard Hirschfelder (1907-1942) , w: Monasterien. Beatificationis seu Declarationis Martyrii Servi Dei Gerardi Hirschfelder. Sacerdotis Diocesani in odium Fidei, uti fertur, Interfecti (1907-1942). Positio Super Martyrio, Tipografia Guerra s.r.l., Roma 2002 (Congregatio De Causis Sanctorum, P.N. 2265), s. 370-373.
  10. N. Bartonitschek, Grenzeck/Tscherbeney von A bis Z, Stolberg 2007, s. 61
  11. T. Fitych, Ks. Gerhard Hirschfelder a Rodzina Kolpinga, „Ziemia Kłodzka” (2016) nr 260, s. 17-22; tenże, Krypto duszpasterstwo ks. Gerharda Hirschfeldera – młodzieżowa wycieczka na zamek Homole, „Ziemia Kłodzka” (2017) nr 275, s. 20-30.
  12. T. Fitych, Ks. Gerhard Hirschfelder w oczach dziewcząt z Pstrążnej i Czermnej, „Ziemia Kłodzka” (2017) nr 273, 24-27; tenże, Ks. Gerhard Hirschfelder w oczach dwóch wychowanek z Czermnej, “Ziemia Kłodzka” (2017) nr 270-272, s. 6-7.
  13. T. Fitych, Czermna 1939: ks. Gerhard Hirschfelder i kapłańska „zmiana warty”, „Ziemia Kłodzka” (2016), nr 263, s. 12-15; oraz nr 264, s. 22-27.
  14. T. Fitych, Bł. ks. Gerhard Hirschfelder i Wielcy Dziekani Kłodzcy (1901-1962), „Ziemia Kłodzka” (2015) nr 249, s. 24-29.
  15. T. Fitych, Bł. ks. Gerhard Hirschfelder i pokłosie bystrzyckiego duszpasterstwa, „Ziemia Kłodzka” (2015) lipiec-sierpień nr 252-253, s. 12-19.
  16. T. Fitych, Wysoka miara życia błogosławionego księdza Gerharda Hirschfeldera (*17 II 1907 Kłodzko † 01 VIII 1942 KL Dachau), „Perspectiva" (2013) nr 1, s. 31-43.
  17. F. Heinsch, Priester der Grafschaft Glatz im „Dritten Reich", „Archiv für Schlesische Kirchengeschichte“, Bd. 26 (1968), s. 279-288.
  18. T. Fitych, Więzień nazizmu - ks. Gerhard Hirschfelder i Boże Narodzenie, „Ziemia Kłodzka” (2017)nr 280-281, s. 6-13.m
  19. T. Fitych, Ksiądz Gerhard Hirschfelder - Męczennik Ziemi Kłodzkiej za prawdę, wiarę i godność młodzieży, w: Servus Sanctae Hedvigis Fideli księga dedykowana. ks. A. Kiełbasie SDS, pod red ks. J. Swastka, ks. M. Pieli SDS, PWT Wrocław 2011, s. 133-146.
  20. T. Fitych, Ks. Gerhard Hirschfelder a Rodzina Kolpinga, „Ziemia Kłodzka” (2016) nr 260, s. 17-22.
  21. B. Franke, J. Hoffmann, H. Melchers, Kaplan Gerhard Hirschfelder, ein Märtyrer aus der Grafschaft Glatz, (Hrsg.) F. Jung, Münster 1989; T. Fitych, Puls świętości ks. Gerharda Hirschfeldera w świetle relacji przedstawicieli „czeskiego zakątka”, „Ziemia Kłodzka” (2015) nr 254-255, s. 10-16 i (2016) nr 258-259, s. 32-37; T. Fitych, List Boga. Błogosławiony ksiądz Gerhard Hirschfelder heros ducha Ziemi Kłodzkiej, Kudowa Zdrój, Czermna 2015; T. Fitych, Puls świętości ks. Gerharda Hirschfeldera w świetle relacji przedstawicieli „czeskiego zakątka” [cz. 1] , „Ziemia Kłodzka” (2015) nr 256-257, s. 16-20.
  22. T. Fitych, Zamiast Podsumowania Obrad Sympozjalnych, „Ziemia Kłodzka” (2010) nr 11 (198), s. 10-11.
  23. T. Fitych, Ks. Gerhard Hirschfelder (*17 lutego 1907 r., Kłodzko - + 1 sierpnia 1942r., KL Dachau) Wybitny przedstawiciel duchowieństwa Ziemi Kłodzkiej, w: Hereditatis Custos - Księga dla uczczenia Ks. prof. J. Patera, pod red. ks. A. Tomko, PWT Wrocław [2014], s. 113-132.
  24. Kard. J. Meisner, Homilia z okazji beatyfikacji księdza Gerharda Hirschfeldera w kościele katedralnym w Münster 19 września 2010, „Ziemia Kłodzka” (2010) nr 197, s. 21-22.
  25. I. Dec, Obrońca wiary i Bożego Prawa (List Biskupa Świdnickiego przed beatyfikacją Sługi Bożego ks. Gerharda Hirschfeldera), „Ziemia Kłodzka (2010) nr specjalny, s. 3.
  26. Ł. Ziemski, Dziękczynienie za beatyfikację męczennika, KAI z 22 X 2010, https://ekai.pl/dziekczynienie-za-beatyfikacje-meczennika/, dostęp: 29.01.2021.
  27. aneks nr 2-3 książki T. Fitych, List Boga. Błogosławiony ksiądz Gerhard Hirschfelder heros ducha Ziemi Kłodzkiej, Kudowa-Zdrój, Czermna 2015; kolejne aneksy zawierają scenariusze: wieczornic, konkursów, warsztatów, rajdów).
  28. T. Bazała, Szlak Duchowo-Turystyczny Bł. Ks. Gerharda Hirschfeldera. Przewodnik, Nowa Ruda 2015; T. Fitych, Przygotowując vademecum szlaku bł. Ks. Gerarda Hirschfeldera, „Ziemia Kłodzka" (2015) nr 248, s. 20-24.