Nowa Ruda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy Nowej Rudy, miasta w województwie dolnośląskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Nowa Ruda
Panorama miasta z ulicy Kołowej.
Panorama miasta z ulicy Kołowej.
Herb Flaga
Herb Nowej Rudy Flaga Nowej Rudy
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat kłodzki
Gmina gmina miejska
Aglomeracja wałbrzyska
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie ok. 1434
Burmistrz Tomasz Jacek Kiliński
Powierzchnia 37,05 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

23 896[1]
634 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 74
Kod pocztowy 57-400
Tablice rejestracyjne DKL
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Nowa Ruda
Nowa Ruda
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowa Ruda
Nowa Ruda
Ziemia 50°34′45,17″N 16°30′05,25″E/50,579214 16,501458
TERC
(TERYT)
5020108041
SIMC 0984278
Urząd miejski
Rynek 1
57-400 Nowa Ruda
Strona internetowa

Nowa Ruda (niem. Neurode, w dialekcie kłodzkim Noiroode, czes. Nová Ruda) – miasto w województwie dolnośląskim, nad Włodzicą, w powiecie kłodzkim. Wchodząca w skład aglomeracji wałbrzyskiej.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Obecnie miasto pełni funkcje ponadgminnego ośrodka administracyjno-edukacyjnego dla mikroregionu noworudzko-radkowskiego.

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 23 896 mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

 Osobne artykuły: Obniżenie NoworudzkieGóry Sowie.

Nowa Ruda położona jest nad rzeką Włodzicą. Miasto położone u podnóża Gór Sowich zamieszkuje ponad 23 tys. mieszkańców, co czyni je drugim miastem pod względem liczby ludności w powiecie (po Kłodzku), oraz piętnastym w województwie dolnośląskim. Nowa Ruda jest ważnym węzłem komunikacyjnym, krzyżują się tutaj trasy wojewódzkie. W mieście znajduje się stacja kolejowa i dworzec autobusowy, dzięki czemu można do Nowej Rudy dotrzeć koleją lub autobusami PKS-u. Miasto położone jest w Sudetach Środkowych. Podzielone jest na trzy dzielnice: Centrum, Drogosław i Słupiec.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Galeria: Herby Stillfriedów
Herb baronów Stillfried Rattonitz
Herb baronów Stillfried Rattonitz
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP, XVI w.
Neorenesansowy ratusz w Nowej Rudzie

Nowa Ruda, miasto położone w dolinie rzeki Włodzicy, swą historią sięga XIII wieku. Miasto założone zostało za czasów kolonizacji niemieckiej pod rządami króla czeskiego Przemysława Otokara II. Panował on w latach 1253-1278. Pierwsza pisana wzmianka o Nowej Rudzie datowana jest na rok 1337. Od 1352 r. dobra noworudzkie były własnością rodu Donynów. W latach 1350-1470 w mieście znacząco rozwinęło się rzemiosło takie jak tkactwo, szewstwo, oraz sukiennictwo. Poskutkowało to nadaniem cechu szewcom noworudzkim w 1404 r. oraz miejskim sukiennikom w roku 1416. Podczas wojen husyckich miasto było parokrotnie najeżdżane w latach 1427-1429 i doszczętnie zniszczone. Odbudowywało się ono długo i powoli na podstawie nowo nadanych praw poprzez rodzinę Donynów, którzy prawa te nadali w 1434 r. Rok ten to także rok, w którym po raz pierwszy wzmiankowana była kopalnia węgla kamiennego w mieście. Nowa Ruda w 1472 r. przechodzi pod władanie Jerzego Stillfrieda jednego z rycerzy króla Czech, którym był Jerzy z Podiebradów. Jerzy Stillfried zaślubia także siostrę Donynów – Annę von Donyn. Wiek XVI zapisuje się w historii miasta najazdem hrabiego Bernarda Thurna w 1622 r. Z racji tego, iż Bernard I i jego syn Henryk byli orędownikami wyznania protestanckiego miasto zostaje zniszczone w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Uwięzieni Stillfriedowie nawracają się jednak na katolicyzm, w efekcie czego uzyskują wolność i ponowne prawo do dóbr noworudzkich. Miasto od 1742 r. zostaje włączone do Państwa Pruskiego na skutek zakupienia ziemi kłodzkiej przez króla Prus Fryderyka II. Stillfriedowie w ciągu następnych lat stali się właścicielami 1/3 obszaru ziemi kłodzkiej. Jednakże w 1810 r. Nowa Ruda wraz z przyległościami przeszła na własność rodziny Magnisów. Pozostali oni właścicielami miasta aż do 1945 r. Wcześniej, bo już w 1855 r. Nowa Ruda stała się siedzibą powiatu, który obejmował dwa miasta – Nową Rudę i Radków, oraz 37 osad wiejskich. Miasto rozwijało się gospodarczo. Powstawały nowe zakłady włókiennicze, lecz przede wszystkim rozwijało się intensywnie górnictwo. Powstało wiele kopalni na terenie miasta m.in. kopalnia "Ruben" w Nowej Rudzie, "Johann Baptysta" w Słupcu, "Rudolph" w Przygórzu, oraz "Wenceslaus" w Ludwikowicach Kłodzkich. Z rokiem 1871 miasto należało do II Rzeszy Niemieckiej. W 1879 r. doprowadzono do miasta kolej z Kłodzka, a w 1880 na stację w Nowej Rudzie wjechał pociąg z Wałbrzycha. Korzystny rozwój gospodarczy przerwał najtragiczniejszy pożar w dziejach miasta, który miał miejsce 23 maja 1884 r. Spłonęła wówczas spora część śródmieścia, m.in. rynek i kościół parafialny. Działania wojenne podczas I wojny światowej szczęśliwie ominęły miasto, jednak nastąpiła stagnacja gospodarcza miasta, która, pogłębiając się, doprowadziła do odebrania statusu miasta powiatowego Nowej Rudzie w roku 1932. W 1937 r. obchodzono uroczyście 600-lecie miasta, a słynny mieszkaniec miasta – prof. Joseph Wittig wydał obszerną kronikę Nowej Rudy. II wojna światowa, jej zawieruchy, szczęśliwie ominęły miasto, nie niszcząc jego zabudowy. Jednak okres ten to czas największej katastrofy górniczej w historii noworudzkiego górnictwa. W kopalni "Ruben" na skutek zawału w 1941 r. zginęło 187 górników.

Armia radziecka zajęła miasto bez walki dopiero po kapitulacji Niemiec 8 maja 1945 r. W czerwcu tegoż roku przybyli pierwsi Polacy. Początkowo prowadzone były spory z Czechami o to, do kogo ma należeć ziemia kłodzka. Jednak po ich rozwiązaniu Nowa Ruda znalazła się ostatecznie w granicach Polski i przyjęła obecną nazwę. Wybrano pierwszego polskiego burmistrza, którym został Edward Miernik. Administracja polska dokonała wysiedlenia dotychczasowej ludności miasta do Niemiec; w jej miejsce napływali Polacy z centralnej części kraju oraz przesiedleńcy z Kresów. Pojawili się też polscy górnicy z Francji oraz Polacy z innych krajów. Spowodowało to trudności integracyjne społeczeństwa Nowej Rudy.

Miasto po wojnie znacznie się rozbudowało. Powstało wiele zakładów przemysłowych dających pracę mieszkańcom, głównie w przemyśle wydobywczym i włókienniczym. Powstawały kopalnie (Kopalnia Węgla Kamiennego "Piast", dawny "Ruben", oraz Kopalnia Węgla Kamiennego "Słupiec", dawniej "Johann Baptysta"). Wybudowano Zakłady Przemysłu Jedwabniczego "Nowar" oraz oddział Dzierżoniowskich Zakładów Radiowych "Diora". W 1954 r. Nowa Ruda po raz drugi w swej historii została stolicą powiatu. Do 1975 r., w którym ten status utraciła, była stolicą najmniejszego powiatu w ówczesnym województwie wrocławskim. W 1970 noworudzianie otrzymali nowy budynek Miejskiego Ośrodka Kultury, w 1972 r. zorganizowano w mieście Festiwal Studentów Szkół Artystycznych, a w 1973 r. Nową Rudę połączono administracyjnie w jeden organizm miejski z sąsiednim miastem Słupiec (który niespełna kilka lat wcześniej uzyskał prawa miejskie). II połowa lat 70. XX w. to okres kolejnych tragicznych wypadków górniczych. W 1976 r. w KWK "Nowa Ruda" zginęło 17 górników, a w 1979 r. zginęło kolejnych 7 górników. W okresie stanu wojennego w kopalni miał miejsce strajk, który zakończył się aresztowaniami i procesami. Okres transformacji gospodarki nie ominął miasta. Mieszkańcy aktywnie włączyli się w przemiany zachodzące w ich mieście. Kandydaci Komitetu Obywatelskiego uzyskali w czasie pierwszych wolnych wyborów samorządowych wszystkie 28 mandatów w Radzie Miejskiej Nowej Rudy. W 1990 ukazał się pierwszy numer „Gazety Noworudzkiej” oraz podpisano umowę o współpracy partnerskiej z niemieckim miastem Castrop-Rauxel. Rok później z czeskim miastem Broumov i francuskim Wallers-Arenberg podpisano podobne umowy. Transformacja niestety odbiła się głębokim echem na mieście. Skutkiem tego była likwidacja wszystkich większych zakładów w mieście. W 1992 w stan likwidacji postawiona została KWK "Nowa Ruda", w 1994 r. zamknięto także pole "Piast". Pole "Słupiec" działało do 2000 r. kiedy także uległo likwidacji. Los taki spotkał także pozostałe zakłady przemysłowe miasta. W 2001 r. upadły Zakłady Przemysłu Jedwabniczego "Nowar", a nieco wcześniej filia dzierżoniowskiej "Diory". Obecnie bezrobocie jest głównym problemem miasta. W latach 1945–1975 Nowa Ruda należała do województwa wrocławskiego, lata 1975-1998 to okres przynależności do województwa wałbrzyskiego, a od 1999 r. Nowa Ruda należy do powiatu kłodzkiego, województwa dolnośląskiego.

 Osobny artykuł: Żydzi w Nowej Rudzie.

Właściciele Nowej Rudy[edytuj | edytuj kod]

Zamek Stillfriedów, (XIV w., przebud. 1700-1730 wg proj. arch. Andrei Carove)
  • 1472-1482 - Georg I von Stillfried und Rattonitz (zm. 1482)[2]
  • 1482-1492 - Georg II von Stillfried und Ratienitz (1459-1492)[3]
  • 1492-1518 - Georg III von Stillfried
  • 1518-1524 Jakob von Stillfried und Rattonitz (1483-1524(9))[4]
  • 1524-1518 - Georg IV von Stillfried
  • 1560 - Georg V von Stillfried
  • 1586 - Georg VI von Stillfried
  • 1586-1615 - Henryk von Stillfried - Starszy (1519-1615)[5]
  • 1605-1609 - Jan (Hans) von Stillfried Rattonitz (1549-1609)[6]
  • 1609-1620 - Tobias Stillfried von Rattonitz (1580-1620)[7]
  • 1628-1658 - Hans Bernhard Stillfried von Rattonitz (1615-1658)[8]
  • 1658-1669 - Bernhard II von Stillfried
  • 1669-1702 - Bernhard III von Stillfried und Rattonitz (1641-1702)[9]
  • 1702-1720 - Raymund Erdmann Anton baron Stillfried von Rattonitz (1672-1720)[10]
  • 1720-1739 - Johann Joseph I baron Stillfried von Rattonitz (zm. 1739)[11]
  • 1739-1761 - Anna von Stillfried hrabina von Salburg (1703-1761)[12], żona Johanna Josepha I
  • 1761-1796 - Michael Raymund baron Stillfried und Rattonitz (1730-1796)[13]
  • 1790-1808 - Friedrich Stillfried und Rattonitz[14] (ur. przed 1790-1808)
  • 1796-1805 - Johann Joseph II, hrabia Stillfried und Rattonitz (1762-1805)[15]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Nowa Ruda, Rynek - panorama
Nowa Ruda, Rynek - panorama

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa, nr rej.: A/934/499 z 24.08.1959 na listę zabytków wpisane są obiekty[16]:

Wybrane obiekty zabytkowe w Nowej Rudzie

ul. Nadrzeczna - domy tkaczy
klatka schodowa domu przy ul. Nadrzecznej
ul. Podjazdowa

Inne obiekty[edytuj | edytuj kod]

Fontanna - posąg Jezusa i Jana Chrzciciela

Inne ciekawe miejsca

  • Samolot MiG-21 z licytacji WOŚP (ustawiony obok stacji paliw Orlenu, pomiędzy dzielnicami Centrum i Słupiec),
  • Kompleks Sportowy-Rekreacyjny CTS w dzielnicy Słupiec (hala widowiskowo-sportowa, boiska, korty tenisowe, Aqua Centrum – basen z szeregiem atrakcji).

Okolice do zwiedzania latem:

Zimowe ośrodki narciarskie:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Nowa Ruda jest centrum kulturalnym dla okolicznych miejscowości i gmin. W mieście działa Miejski Ośrodek Kultury, kino, Miejska Biblioteka Publiczna w Nowej Rudzie, działają dwa muzea: Górnictwa i Josepha Wittiga. Organizowane są imprezy zarówno plenerowe, jak i salowe z zakresu teatru, muzyki, czy tańca.

Miejski Ośrodek Kultury[edytuj | edytuj kod]

W Nowej Rudzie życie kulturalne toczy się głównie wokół Miejskiego Ośrodka Kultury, którego początki sięgają 1971 r. MOK organizuje wiele imprez kulturalno-rozrywkowych, festynów, prowadzi zajęcia z dziedziny plastyki, muzyki, czy teatru. Ośrodek dysponuje dwiema salami. Jedną większą na 360 miejsc, która jest jednocześnie salą kinową. Prowadzone tutaj Kino MOK wyświetla seanse filmowe dla mieszkańców miasta i nie tylko. Druga sala, mniejsza, może pomieścić około 200 widzów. Używana jest podczas imprez estradowych, teatralnych i muzycznych licznie organizowanych w Nowej Rudzie. Spośród najważniejszych imprez organizowanych w mieście wyróżniają się:

  • Międzynarodowe Noworudzkie Spotkania z Folklorem
  • Dni Nowej Rudy
  • Turniej Tańca Towarzyskiego
  • Noworudzki Filmowy Zawrót Głowy
  • Dni Japonii
  • Bieguny Kultury
  • Smaki Pogranicza (zabawy kawą)
  • Maraton Zumby

Miejska Biblioteka Publiczna[edytuj | edytuj kod]

Historia Miejskiej Biblioteki Publicznej w Nowej Rudzie sięga 1949 r. Biblioteka dysponuje pokaźnym księgozbiorem, w którym znajduje się ponad 130 tysięcy woluminów. Biblioteka prenumeruje około 70 tytułów czasopism i gazet. Uzupełnieniem tychże zasobów są zbiory audiowizualne, w którym znajduje się ponad 2,5 tysiąca pozycji. Biblioteka jest współorganizatorem kilku imprez, a mianowicie:

Przy Miejskiej Bibliotece Publicznej w Nowej Rudzie działa Noworudzki Klub Literacki Ogma, który patronuje i zrzesza lokalnych poetów i twórców. Wydawane są tomiki poezji oraz antologia poetycka.

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Górnictwa - wagoniki kolejki górniczej, podziemnej trasy turystycznej

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

W Nowej Rudzie znajdują się następujące placówki edukacyjne:

  • Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Henryka Sienkiewicza w Nowej Rudzie
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Nowej Rudzie
  • Centrum Szkoleniowo-Usługowe KaeRtur – niepubliczna placówka kształcenia ustawicznego i doskonalenia nauczycieli
  • Powiatowe Centrum Doradztwa i Poradnictwa Psychologiczno-Pedagogicznego w Kłodzku – Biblioteka Pedagogiczna w Nowej Rudzie
  • Centrum Kształcenia „Profesja” – szkoła niepubliczna zaoczna

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Parafie w Nowej Rudzie.
Neogotycki kościół parafialny pw. św. Mikołaja
Wnętrze kościoła pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, (XVIII w.)

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

Opieka zdrowotna ludzi[edytuj | edytuj kod]

  • W Nowej Rudzie istnieje Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej (organem założycielskim zakładu jest Starostwo Powiatowe w Kłodzku) Zakład posiada 2 przychodnie rejonowe na terenie miasta (dzielnica Centrum i Drogosław) , Ośrodek Zdrowia w Jugowie, Ośrodek Zdrowia w Bożkowie, oraz Szpital Rejonowy, w skład którego wchodzą działy Wewnętrzny "A", Wewnętrzny "B", Pediatryczny, Zakład Opiekuńczo Leczniczy w Nowej Rudzie, Centralne Laboratorium Analityczne.
  • W Nowej Rudzie znajdują się również przychodnie niepubliczne: Lekarska Spółdzielnia Specjalistyczna „Evita” (3 przychodnie w dzielnicach: Centrum, Słupiec, Drogosław), Centrum Medyczne Euromed NZOZ, NZOZ "Zdrowie", Przychodnia specjalistyczna "Optomed".
  • W dzielnicy Centrum przy ul. Krańcowej zlokalizowana jest Podstacja Pogotowia Ratunkowego. Podstacja swoim zasięgiem obejmuje gminy: Nowa Ruda (Miasto), Nowa Ruda, Radków.

Opieka zdrowotna zwierząt[edytuj | edytuj kod]

  • W Nowej Rudzie znajduje się jedyny na Dolnym Śląsku punkt usług inseminacyjnych zwierząt hodowlanych[19]

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

  • Klub Sportowy Piast, ul. Sportowa 1
  • Centrum Turystyczno-Sportowe Spółka z o.o., ul. Kłodzka 16
  • Hala Widowiskowo-Sportowa, ul. Kłodzka 16
  • "Aqua Centrum", ul. Kłodzka 16
  • Górska Turystyka Konna Overo Stefan Kobak, ul. Nowa Osada 5
  • Stajnia Pod Lasem Janusz Cembryło, ul. Ugory 11
  • Korty tenisowe, ul. Kłodzka (przy Hali Sportowej) oraz ul. Łużycka

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Nowej Rudzie wydobywany był węgiel kamienny. Kopalnia Węgla Kamiennego Nowa Ruda została zamknięta w ramach restrukturyzacji górnictwa. W Słupcu pracuje odkrywkowa kopalnia gabrakamieniołom.Obecnie w Nowej Rudzie istnieje część Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. W mieście działają następujące zakłady: ZPAS S.A., ZPAS-NET, Ostheimer-Akok, Matplast, Faned, Orion, ITR Poland, Plastitec Kopalnia Czerwonego Piaskowca, CTS. W połowie 2015 nastąpi uruchomienie Umicore Autocat Poland. Przygotowywane jest ponowne otwarcie kopalni węgla koksującego przez australijską firmę Balamara Ltd. Ponadto w mieście funkcjonuje Noworudzki Park Przemysłowy oraz Technoinkubator Nowa Ruda[20].W lipcu 2015 zakład w Nowej Rudzie otwarła niemiecka firma Framo Morat.

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Nowa Ruda, Radków, Bielawa, Pieszyce, Głuszyca, Stoszowice, Kłodzko

Transport[edytuj | edytuj kod]

"Czarny wiadukt" w Nowej Rudzie, (1879-1880) nad potokiem Woliborka

Drogi wojewódzkie[edytuj | edytuj kod]

Drogi lokalne[edytuj | edytuj kod]

Centrum miasta ominąć można nowo wybudowaną obwodnicą, której budowa zakończyła się 12 listopada 2014 roku.

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Przewozy osobowe obsługuje spółka Koleje Dolnośląskie SA.

Połączenia kolejowe:

  • Wałbrzych Główny,
  • Kłodzko Miasto

Klimat (1979-2013)[edytuj | edytuj kod]

Średnia temperatura i opady dla Nowej Rudy
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Rekordowo wysokie temperatury [°C] 13.5 16.0 20.3 28.3 31.0 32.7 35.7 35.2 28.8 25.3 17.8 13.3 35,7
Średnie maksymalne temperatury [°C] 1.0 2.2 6.7 12.7 18.1 20.8 22.9 23.0 17.9 12.7 6.0 2.2 12,2
Średnie dobowe temperatury [°C] -1.8 -1.2 2.5 7.1 12.3 15.2 17.0 16.6 12.3 7.9 3.0 -0.4 7,6
Średnie minimalne temperatury [°C] -4.8 -4.5 -1.1 2.1 6.5 9.8 11.5 11.0 7.7 3.9 0.1 -3.2 3,2
Rekordowo niskie temperatury [°C] -27.6 -25.9 -18.4 -7.6 -3.5 1.0 4.2 3.5 -0.7 -6.9 -16.7 -25.5 -27,6
Opady [mm] 29 26 35 35 58 78 90 71 53 33 33 33 575
Średnia liczba dni z opadami 9 7 9 8 10 11 12 9 9 7 8 9 108
Źródło: Na podstawie 35-lecia 1979-2013[21]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Rzeka Włodzica przepływająca przez miasto

Według danych z roku 2007[22] Nowa Ruda ma obszar 37,04 km², w tym:

  • użytki rolne: 61%
  • użytki leśne: 17%

Miasto stanowi 2,25% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2010[23]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 23 477 100 12 288 52,3 11 189 47,7
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
633,7 331,7 302,0

Ludność – podział na dzielnice (dane z 30 czerwca 2004[24]):

  • Nowa Ruda – Centrum — 10528
  • Nowa Ruda – Słupiec — 10893
  • Nowa Ruda – Drogosław — 3819[25]

Liczba ludności na osiedlach mieszkaniowych:

  • Osiedle Wojska Polskiego – 3679
  • Osiedle XXX-lecia – 1897
  • Osiedle Piastowskie – 1637[25]

Władze miasta[edytuj | edytuj kod]

Rynek - widok z ratusza
  • Rada Miejska w Nowej Rudzie

Nowa Ruda ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy miasta wybierają do swojej rady miasta 21 radnych w wyborach co 4 lata, w 21 okręgach wyborczych[26]. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest ratusz, znajdujący się na rynku[27].

  • Burmistrzowie Nowej Rudy (od 1990)[28]:

Mieszkańcy Nowej Rudy wybierają parlamentarzystów do Sejmu z okręgu wyborczego Wałbrzych, a do Senatu z okręgu wyborczego dzierżoniowsko-kłodzko-ząbkowickiego, zaś posłów do Parlamentu Europejskiego z dolnośląsko-opolskiego okręgu wyborczego z siedzibą we Wrocławiu. W mieście znajduje się biuro poselskie Moniki Wielichowskiej z PO oraz biuro senatorskie: Stanisława Jurcewicza (PO)[potrzebne źródło].

W Nowej Rudzie znajduje się także siedziba gminy wiejskiej Nowa Ruda. Swoją siedzibę ma tutaj również Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Kłodzku[30].

Osoby związane z miastem:[edytuj | edytuj kod]

aktorzy:

duchowni:

osoby historyczne:

politycy:

politycy (c.d.):

sportowcy:

sprawiedliwi:

twórcy:

Media[edytuj | edytuj kod]

  • Gazeta Noworudzka” - tygodnik
  • „Kurier Noworudzko-Radkowski” - informator samorządowy
  • NowaRuda24.pl - informacje i wydarzenia
  • Nowa-Ruda.com - informacje kulturalne z Nowej Rudy i okolic
  • nowaruda.info - informacje i wydarzenia
  • Noworudzianin” - tygodnik
  • Telewizja Sudecka
  • „Wiadomości Gospodarcze”

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Georg I von Stillfried und Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  3. Georg II. von Ratienitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  4. Jakob von Stillfried und Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  5. Heinrich, count Stillfried von Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  6. Johann Stillfried von Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 13.04.2015].
  7. Tobias, count Stillfried von Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 13.04.2015].
  8. Hans Bernhard, count Stillfried von Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 13.04.2015].
  9. Bernhard III von Stillfried und Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 13.04.2015].
  10. Raymund Erdmann Anton Freiherr Stillfried von Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  11. Johann Joseph I. Freiherr Stillfried von Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  12. Anna von Salburg. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  13. Michael Raymund Freiherr Stillfried und Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  14. Friedrich Stillfried und Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  15. Johann Joseph II., count Stillfried und Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  16. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2 sierpnia 2012]. s. 79-80.
  17. Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, s. 266-270
  18. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 10 stycznia 2015.
  19. Usługi inseminacyjne, Nowa Ruda
  20. Technoinkubator Nowa Ruda. [dostęp 2015-01-24].
  21. European Climate Assessment & Dataset. [dostęp 2014-08-27].
  22. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  23. Rocznik Demograficzny 2011 Stan na 31 XII 2010
  24. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  25. 25,0 25,1 Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Nowej Rudzie, 22 marca 2007
  26. Dane PKW z wyborów z 2014 roku, [dostęp: 05.07.2014]
  27. Statut Miasta Kłodzka [dostęp: 2010-04-21]
  28. Popularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej, pod red. J. Laski i M. Kowalcze, t. 1-4, Kłodzko 2009-2011.
  29. Agnieszka Klarman: Encyklopedia Solidarności. [dostęp 2014-10-01].
  30. Dane zaczerpnięte z oficjalnej strony internetowej kłodzkiego sądu [on-line] [dostęp: 2011-11-19]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Joseph Wittig, Kronika miasta Nowa Ruda. Kolebka i rozwój przestrzenny miasta Nowa Ruda, Cz. 1, tłum. Artur Olkisz, red. Wojciech Grzybowski, Nowa Ruda: "Maria", 2004, ISBN 83-88842-66-8
  • Joseph Wittig, Kronika miasta Nowa Ruda. Miasto pracujące, Cz. 3, tłum. Artur Olkisz, red. Wojciech Grzybowski, Nowa Ruda: "Maria", 2005, ISBN 83-88842-66-8 (całość)
  • Joseph Wittig, Kronika miasta Nowa Ruda. Miasto walczące, Cz. 4, tłum. Artur Olkisz, red. Wojciech Grzybowski, Nowa Ruda: "Maria", 2005, ISBN 83-88842-66-8 (całość), 83-88842-90-0 (cz. 4)
  • Joseph Wittig, Kronika miasta Nowa Ruda. Rozśpiewane miasto, Cz. 5, tłum. Artur Olkisz, red. Wojciech Grzybowski, Nowa Ruda: "Maria", 2006, ISBN 83-88842-66-8 (całość), 83-88842-99-4 (cz. 5)
  • Słownik geografii turystycznej Sudetów. Góry Sowie, Wzgórza Włodzickie, T. 11, pod red. M. Staffy, Wrocław: Wyd. I-Bis 1995, ss. 259-283.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]