M60 Patton

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
M60
Ilustracja
M60A3 w służbie tajwańskiej
Dane podstawowe
Państwo  Stany Zjednoczone
Typ pojazdu czołg podstawowy
Załoga 4
Dane techniczne
Silnik silnik wysokoprężny 750 KM (560 kW)
Długość 6,9 m
Szerokość 3,6 m
Wysokość 3,3 m
Masa 57,3 t
Osiągi
Prędkość 48 km/h
Zasięg 450 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
Główne-armata 105 mm
Pomocnicze-Karabin maszynowy 12,7 mm i 7,62 mm
Użytkownicy
M60 Patton users.png
kolor granatowy – aktualni użytkownicy, kolor błękitny – kraje, w których wycofano M60 ze służby

M60amerykański czołg podstawowy z okresu zimnej wojny. Był następcą M 48 Patton III.


Historia[edytuj | edytuj kod]

Czołg M60 powstał w 1957, po odkryciu, że w Związku Radzieckim projektowany jest nowy czołg (później znany jako T-62) uzbrojony w armatę 115 mm, przewyższającą uzbrojenie czołgu M48. Postanowiono zmodernizować M48 poprzez przezbrojenie go w silniejsza armatę (brytyjskie działo L7 105 mm) i wyposażenie go w nowy silnik. Przeprojektowano i wzmocniono również opancerzenie wieży oraz kadłuba. Nowy pojazd otrzymał oznaczenie M68 i wszedł do produkcji w 1959, ale w momencie wejścia do służby (rok później) otrzymał oficjalne oznaczenie M60. Ogólnie wyprodukowano ponad 15 000 egzemplarzy M60 (we wszystkich wersjach).

Czołg dzielił wady poprzednika wynikające ze zbyt dużej wysokości pojazdu. Pancerz w wersji podstawowej sięgał 180 mm, a w wersji A3 dochodził do 255 mm, czyli więcej niż w czołgach T-54 i T-55 i porównywalnie do czołgu T-62. Jednakże radzieckie czołgi T-64 i T-72 przewyższały wszystkie wersje M60 zarówno pod względem opancerzenia, jak i siły ognia.

Wersje i Modernizacje[edytuj | edytuj kod]

M60A1[edytuj | edytuj kod]

W 1969 roku M60 został zmodernizowany i otrzymał oznaczenie M60A1. Ten model, produkowany aż do 1980 roku, miał powiększoną wieżę, lepsze opancerzenie i zawieszenie.

M60A2[edytuj | edytuj kod]

M60A2 „Starship”

Wersja M60A2 otrzymała zupełnie inną wieżę z nową armatą 152 mm z której można było strzelać nie tylko zwykłą amunicją, ale także kierowanymi pociskami przeciwpancernymi MGM-51 Shillelagh. Odkryto jednak szereg problemów z nowym działem (między innymi niespalone, osadzone w lufie cząsteczki materiału pędnego rakiet powodowały przedwczesne eksplozje później wystrzeliwanych pocisków). Część problemów została rozwiązana, ale w końcu zdecydowano przebudować wszystkie modele A2, jako M60A3 z konwencjonalną armatą.

M60A3[edytuj | edytuj kod]

Model M60A3 wszedł do produkcji w 1980 i był w porównaniu z poprzednimi modelami znacznie bardziej zaawansowany pod względem technicznym. Modernizacja polegała na zastosowaniu nowego precyzyjnego systemu kierowania ogniem, składającego się z komputerowego urządzenia do obliczeń danych balistycznych, dalmierza laserowego o zasięgu maksymalnym 5000 m, pasywnego celownika noktowizyjnego oraz termowizora. W późniejszym czasie wszystkie wcześniejsze modele M60 zostały zmodernizowane do wersji A3.

M60-2000/120s[edytuj | edytuj kod]

TO prototypowa modernizacja M60 Patton, stworzona w Stanach Zjednoczonych Ameryki przez General Dynamics Land Systems (GDLS). Powstanie tego prototypowego czołgu wynikało z potrzeby modernizacji M60 Patton które nie spełniały już wymagań współczesnego pola walki. Modernizacja była przeznaczona dla użytkowników M60 (których nie było stać na nowoczesne czołgi), nigdy nie był brany pod uwagę jako pojazd dla amerykańskiej armii.

Prace projektowe zaczęły się jeszcze w 1999 r. jako prywatne przedsięwzięcie na eksport. Ulepszenie zostało wprowadzone na rynek dla użytkowników M60, z możliwością przemysłowej konwersji do stanu M60-2000/120s. Konwersji dokonywano z połączenia wieży m1a1 Abrams i podwozia M60 (które było podwoziem użytkownika/klienta)[1].

Później oznaczenie M60 zostało porzucone z powodu szeroko zakrojonych zmian i podkreślenia tego jako nowego pojazdu dla potencjalnych klientów. Nazwa została zmieniona na Projekt 120s (120 oznaczało podstawową broń tego czołgu, czyli działo 120 mm, a s według marketingu firmy oznaczało szybkość i przeżywalność tej konstrukcji). W sierpniu 2001 r. firma wypuściła w pełni funkcjonalny prototyp czołgu podstawowego 120s w swoim zakładzie w Detroit w stanie Michigan, a w tym samym roku został on pokazany na wystawie IDEF w Turcji[1].

Podczas opracowywania rozważano ulepszenie wieży M60A3, ale wieżę M1A1 użyto ze względu na jej wyższy poziom ochrony pancerza oraz fakt, że amunicja 120 mm jest przechowywana w magazynie oddzielonym od załogi (co miało zapobiec eksplozji amunicji).

Egzemplarz pokazowy został zbudowany z wieży M1A1 i podwozia serii M60A1, wynajętego od armii USA[2].

Pancerz wieży jest kompozytowy, bez warstwy ze zubożonego uranu, który występuje w czołgu M1A1HA. Pancerz kadłuba jest stworzony z konwencjonalnie hartowanej stali.

Zaplanowano, że pakiety pancerza dla pojazdów produkcyjnych będą dostosowane dla każdego klienta, takich jak pancerzy bocznych ze stali lub kompozytu, płyty pancerza reaktywnego i wykładzin kulowych.

Podwozie z czołgu M60A1 zostało zmodyfikowane za pomocą ulepszonego systemu drążków skrętnych z sesji M1 Abrams. Aby uwzględnić dodatkowy ciężar wieży M1A1, a także dodatkowy pancerz, który byłby montowany w pojazdach produkcyjnych, dlatego postanowiono że jako opcjonalną ofertę zaoferowano zastąpienie zawieszenia drążka skrętnego jednostkami hydropneumatycznymi w celu poprawienia możliwości jezdnych w terenie.

Prototyp 120s zachowuje standardowy pakiet zasilający z serii M60 Patton, składający się z chłodzonego powietrzem silnika wysokoprężnego Continental AVDS1790-2 V-12 750 KM (560 kW) oraz przekładnią poprzeczną CD-850-6, o zakresie 275 mil.

Przewidywano, że pojazdy produkcyjne będą miały mocniejszy silnik wysokoprężny General Dynamics Land System AVDS-1790-9 o mocy 1200 KM i automatyczną skrzynię biegów z serii Allison X-1100-5, rozszerzającą zasięg działania do ponad 480 km (300 mil), a koła jezdne i zębate zostały zastąpione komponentami M1A1 i lekką gąsienicę T158 z m1 Abrams.

Czołg ma czteroosobową załogę, która składa się z dowódcy, ładowniczego i strzelca, znajdujących się w wieży, oraz kierowcy znajdującego się z przodu kadłuba. Główną bronią jest w pełni stabilizowane działo gładkolufowe M256 kal. 120 mm, do którego amunicja jest przechowywana w magazynie oddzielony od załogi, w którym mieści się 36 pocisków kalibru 120 mm. Uzbrojeniem dodatkowym są 2 karabiny maszynowe: M240c i wielkokalibrowy karabin maszynowy M2HB kal 12,7 mm zamontowane na dachu wieży, dokładnie nad włazem dowódcy[2].

Na wieży po obu stronach działa zamontowano dwa sześciostrzałowe granatniki m250, odpalane elektronicznie, wyposażone w granaty dymne (które zawierają związki luminoforów, pozwalających zamaskować sygnaturę termiczną pojazdu dla wroga).

Posiada też układ postawienia zasłony dymnej przy użyciu silnika spalinowego (VEESS)[2].

W pakiecie elektroniki wykorzystano komponenty zaprojektowane przez Hughesa, składające się z radaru na podczerwień 240x4 FLIR do obserwacji dziennej i stabilizowanym celownikiem FLIR z dalmierzem laserowym, bezpiecznym dla oka oraz systemem termowizyjnym (TIS), komputerem cyfrowej kontroli ognia i magistralą danych. Posiada także dane zapewniające podobną skuteczność jak zaawansowany system kierowania ogniem M1 Abrams Mark 1.

120s był początkowo ukierunkowany na wymóg ulepszenia M60 służących w tureckiej armii.

Dowództwo tureckich sił lądowych (DTSL z ang; TLFC) nie zdecydowało się na ten pojazd, ale konkurencję tę wygrał później Israel Military Industries dzięki ulepszeniu Sabra III. Był też brany pod uwagę przez armię egipską, dopóki nie zostanie ostatecznie odrzucona na korzyść licencjonowanej umowy na kupno przez Egipt M1A1 Abrams. Czołg nie sprzedawał się tak jak chciało tego (GDLS) dlatego został wycofany z oferty General Dynamics i pozostał do dziś prototypem. W 2003 r. prototyp zdemontowano, a podwozie i kadłub wróciły do armii USA.

Dane techniczne: masa – 56,52 ton, długość – 9,55 m, szerokość – 3,77 m, wysokość- 2,89 m, zasięg operacyjny – 443 km.

Użycie bojowe[edytuj | edytuj kod]

W czasie wojny wietnamskiej w M60 wyposażeni byli amerykańscy Marines, w późniejszym czasie M60A1 wzięły udział w operacji „Desert Storm” gdzie starły się z irackim T-72, które miały porównywalne dane techniczne, choć miały raczej lepsze uzbrojenie główne. M60A1 wzięły udział w wyzwoleniu Kuwejtu.

Od 1970 roku M60 i M60A1 służą – pod nazwą Magach – w izraelskich wojskach lądowych[3]. Zostały użyte w 1973 roku w wojnie Jom Kipur, w której poniosły ciężkie straty, w związku z czym opracowano plan ich modernizacji[3]. Jedną ze zmian było wprowadzenie pancerza reaktywnego Blazer i systemu kierowania ogniem Matador. Tak zmodernizowane czołgi w wersjach Magach 6 Alef i Bet oznaczono Magach 6 Bet-Gal i zastosowano w pierwszej wojnie libańskiej[3].

18 maja 1995 r. jeden z takich czołgów został porwany z arsenału Gwardii Narodowej w San Diego i wyprowadzony na ulice miasta, niszcząc pojazdy, słupy elektryczne, hydranty itp. Porywaczem okazał się Shawn Nelson – były żołnierz, który cierpiał na zaburzenia psychiczne. Ostatecznie czołg zatrzymał się na betonowym murze dzielącym pasy autostrady, a Nelson został postrzelony przez policję i zmarł w wyniku odniesionych obrażeń. Incydent wzbudził wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa placówek zajmujących się składowaniem sprzętu wojskowego[4].

W ramach podpisanego w 2002 roku kontraktu (o wartości 687 milionów dolarów) IMI dostarczyło w latach 2005–2010 armii tureckiej 170 sztuk czołgu Sabra Mk 2. Część z tych czołgów została użyta w 2016 roku podczas przeprowadzanej wspólnie z Wolną Armią Syrii operacji „Tarcza Eufratu” w Syrii[5][6]. Jeden z czołgów, będący na wyposażeniu tureckiej 13. Brygady Zmechanizowanej, został zniszczony przez przeciwpancerny pocisk kierowany w miejscowości Al-Bab[7]. Czołgi M60T zostały użyte również podczas rozpoczętej 20 stycznia 2018 roku tureckiej operacji „Gałązka Oliwna” w Syrii w kantonie Afrin[8]. W 2019 roku na tureckim wyposażeniu znajdowało się 166 sztuk M60T Sabra[9].

Inni użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

Obecnie (2012) różne odmiany M60 pozostają w aktywnej służbie sił zbrojnych wielu państw, takich jak: Arabia Saudyjska, Bahrajn, Brazylia, Egipt, Hiszpania, Izrael, Jordania, Maroko, Oman, Tajlandia, Tajwan, Turcja (M60T Sabra).

M60 w Polsce[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 2012 roku armia grecka przekazała Polsce po jednym egzemplarzu M48 i M60. Czołgi trafią do Muzeum Broni Pancernej Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w Poznaniu[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Janes’ M60-2000, www.patton-mania.com [dostęp 2020-04-20].
  2. a b c 120S Main Battle Tank | Military-Today.com, www.military-today.com [dostęp 2020-04-20].
  3. a b c Paweł Behrendt: Rydwany Cahalu. Część druga: Izraelskie Pattony. konflikty.pl, 5 października 2017. [dostęp 5 października 2017].
  4. Theft of Tank Raises Questions About the Security at Armories.
  5. SIPRI, Trade Registers [dostęp 2020-01-06].
  6. Anna Ahronheim, Turkey using Israeli-upgraded tanks in anti-Kurd offensive in Syria, „The Jerusalem Post”, 17 października 2019 [dostęp 2019-01-06].
  7. Christiaan Triebert, The Battle for Al-Bab: Verifying Euphrates Shield Vehicle Losses, „Bellingcat”, 12 lutego 2017 [dostęp 2020-01-06].
  8. Marcin Gawęda, „Druga armia NATO” przeciwko Kurdom. Taktyczne aspekty interwencji w Afrin [ANALIZA], „Defence24”, 4 lutego 2018 [dostęp 2020-01-06].
  9. Michael Tong, M60 Patton: ‘stopgap’ tank clocks up a half-century in service, „IISS”, 22 lipca 2019 [dostęp 2020-01-06].
  10. Grecja oddała Polsce leciwe amerykańskie czołgi. W: rp.pl [on-line]. 2012-09-12. [dostęp 2012-09-12].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]