Micheil Saakaszwili

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Micheil Saakaszwili
მიხეილ სააკაშვილი
Міхеіл Саакашвілі

მიხეილ სააკაშვილი, Міхеіл Саакашвілі
Flickr - europeanpeoplesparty - EPP Congress Warsaw (632).jpg
Data i miejsce urodzenia 21 grudnia 1967
Tbilisi
Gruzja Prezydent Gruzji
Okres od 20 stycznia 2008
do 17 listopada 2013
Przynależność polityczna Zjednoczony Ruch Narodowy
Poprzednik Nino Burdżanadze (p.o.)
Następca Giorgi Margwelaszwili
Gruzja Prezydent Gruzji
Okres od 25 stycznia 2004
do 25 listopada 2007
Przynależność polityczna Zjednoczony Ruch Narodowy
Poprzednik Nino Burdżanadze (p.o.)
Następca Nino Burdżanadze (p.o.)
Ukraina Przewodniczący Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej
Okres od 30 maja 2015
do 9 listopada 2016
Poprzednik Ihor Petrowycz Pałycia
Następca Sołomija Bobrowska (p.o.)
Mikheil Saakashvili Signature.svg
Odznaczenia
Order Honoru (Armenia) Order Krzyża Ziemi Maryjnej I Klasy (Estonia) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Medal 10 lat Astany (Kazachstan) Krzyż Uznania I klasy (Łotwa) Łańcuch Orderu Pro Merito Melitensi Order Republiki (Mołdawia) Krzyż Wielki Orderu Zasługi RP Order Republiki Serbii II stopnia
Micheil Saakaszwili i Lech Kaczyński, 23 sierpnia 2006
Saakaszwili podczas spotkania
z Johnem Kerrym, 1 maja 2013

Micheil[1] Saakaszwili (gruz. მიხეილ სააკაშვილი, ukr. Міхеіл Саакашвілі; ur. 21 grudnia 1967 w Tbilisi) – gruziński i ukraiński polityk, adwokat, prezydent Gruzji od 25 stycznia 2004 do 25 listopada 2007 oraz ponownie od 20 stycznia 2008 do 17 listopada 2013. Od 15 sierpnia 2014 poszukiwany międzynarodowym listem gończym, w latach 2015-2017[2] także obywatel ukraiński[3].

Życiorys[edytuj]

Jego wujem był radziecki dyplomata Temur Alasania, który wpłynął także na decyzję Saakaszwilego dotyczącą wyboru kariery zawodowej. Saakaszwili jest absolwentem wydziału stosunków międzynarodowych Uniwersytetu Kijowskiego[4] (1992), następnie ukończył prawo[potrzebny przypis] na Uniwersytecie Columbia. Ukończył też studia na Uniwersytecie Jerzego Waszyngtona[4]. Odbył krótką praktykę w firmie adwokackiej Patterson, Belknap, Webb & Tyler.

W 1995 powrócił do Gruzji i przy poparciu Zuraba Żwanii[potrzebny przypis], wstąpił do popierającego Edwarda Szewardnadze Związku Obywatelskiego. Rok później został posłem[4]. W 1998 został przewodniczącym klubu poselskiego Związku Obywatelskiego[potrzebny przypis]. W 2000 z nadania prezydenta Szewardnadze został ministrem sprawiedliwości. Z funkcji tej zrezygnował w 2001, kiedy zarzucił najwyższym politykom korupcję. Wówczas wystąpił również ze Związku Obywatelskiego[4]. Przeszedł do opozycji i założył własną partię Zjednoczony Ruch Narodowy, która wygrała wybory samorządowe w Tbilisi w 2002. Pełnił funkcję przewodniczącego rady miasta.

Prezydentura[edytuj]

W listopadzie 2003 wraz z Zurabem Żwanią i Nino Burdżanadze przewodził tzw. rewolucji róż, która doprowadziła 23[potrzebny przypis] listopada 2003 r. do bezkrwawego obalenia prezydenta Eduarda Szewardnadze. W kolejnych wyborach prezydenckich w styczniu 2004 zwyciężył Saakaszwili, uzyskując ponad 96% głosów, a wkrótce potem jego partia uzyskała 135 ze 150 miejsc w parlamencie[4].

W ciągu prezydentury przeciwnicy zarzucali mu dążenie do wprowadzenia rządów autorytarnych i przypisywali odpowiedzialność za wszechobecną korupcję i spadek poziomu życia Gruzinów. Saakaszwili nadał liczne przywileje funkcjonariuszom wojska i policji, ograniczał wolność mediów, z walki z korupcją uczynił narzędzie prześladowania opozycji, a w więzieniach przyzwalał na tortury[4].

Demonstracje i przedterminowe wybory[edytuj]

2 listopada 2007 w centrum Tbilisi rozpoczęły się masowe demonstracje opozycji. Liczbę demonstrujących oszacowano na 50 tysięcy. 7 listopada Saakaszwili wydał polecenie rozpędzenia demonstrujących[5][6]. Zastosowano broń gładkolufową, armatki wodne i gaz łzawiący[4], w rezultacie czego ponad 500 osób przewieziono do szpitali[5][6]. Tego samego dnia wprowadził stan wyjątkowy[4], a siły specjalne Gruzji zajęły biuro stacji telewizyjnej Imedi, należącej do opozycjonisty Badri Patarkacyszwili. Imedi zmuszono do zaprzestania emisji programu[potrzebny przypis]. O wywołanie protestów oskarżył odsunięte przez niego od władzy poprzednie elityodsunięte przez niego od władzy elity.

Po rozpędzeniu demonstracji Saakaszwili ustąpił z urzędu prezydenckiego i ogłosił zgodnie z żądaniami opozycji przedterminowe wybory prezydenckie. W I turze wyborów prezydenckich, która odbyła się 5 stycznia 2008 Saakaszwili zdobył 52,8% głosów spośród 59% głosujących, czym zapewnił sobie reelekcję. Drugi wynik (27%) uzyskał kandydat opozycji Lewan Gaczecziladze. 20 stycznia 2008 formalnie objął po raz drugi urząd prezydenta. Postrzegany był jako polityk silnie prozachodni i deklarował, że jego celem jest członkostwo Gruzji w NATO.

Przegrana w wyborach parlamentarnych i zarzuty[edytuj]

W wyborach parlamentarnych, które odbyły się 1 października 2012 roku zwyciężył opozycyjny blok Gruzińskie Marzenie. Saakaszwili przyznał, że jego partia Zjednoczony Ruch Narodowy przegrała i oświadczył, że przechodzi ona do opozycji.

2 października lider Demokratycznej Gruzji Bidzina Iwaniszwili oświadczył, iż uznaje za niezbędne wznowienie śledztwa w sprawie śmierci premiera Gruzji Zuraba Żwanii (według jednej z wersji śledztwa miał się do niej przyczynić Saakaszwili)[7]

Wkrótce po wyborach pojawiły się doniesienia o tym, że w obawie przed konsekwencjami karnymi Gruzję opuszczają współpracownicy Saakaszwilego i inni urzędnicy państwowi, między innymi minister sprawiedliwości Zuram Adeiszwili, zastępca ministra obrony Data Ahalaja, były minister obrony Dawid Kezeraszwili i były szef Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Baczana Achalaia. Polityk opozycji Iraklij Ałasania powiedzial, że spod ziemi wyciągnie urzędników, którzy popełnili przestępstwa, jeśli teraz spróbują uciec i że nie unikną sądu[8].

Emigracja[edytuj]

Nie doczekawszy zakończenia kadencji prezydenckiej w październiku 2013 roku, Saakaszwili wyjechał do Brukseli. W grudniu wykładał w amerykańskiej Szkole Prawa i Dyplomacji przy Tufts University, tematem była europejska państwowość[9].

W marcu 2014 został wezwany do Głównej Prokuratury Gruzji w celu złożenia zeznań w sprawie ułaskawienia przez niego w roku 2008 czterech wysokich urzędników departamentu konstytucyjnego bezpieczeństwa MSW Gruzji, osądzonych w procesie w związku z zabójstwem w styczniu 2006 urzędnika bankowego Sandro Girgwliani, a także w sprawie bezprawnych działań wobec znajomego Saakaszwilego, Lewana Buchaidze. Miał być również świadkiem w 9 innych sprawach sądowych.

28 lipca 2014 Saakaszwili został obwiniony o przekroczenie uprawnień podczas rozgromienia akcji opozycjonistów w listopadzie 2007 roku, o likwidację telewizyjnej spółki "Imedi" oraz zajęcia mienia jej założyciela Badri Patarkacyszwili. Saakaszwili, znajdujący się w momencie postawienia oskarżenia w USA, oświadczył, że "nie stawi się na przesłuchanie w Prokuraturze Głównej i nie ma zamiaru współpracować z organami śledczymi". 1 sierpnia 2014 roku sąd w Tbilisi spełnił żądanie Prokuratury Głównej, wydając zaocznie nakaz aresztowania Saakaszwilego[10].

13 sierpnia 2014 roku został oskarżony o przywłaszczenie środków budżetowych[11]. Dwa dni później prokuratura wydała za nim międzynarodowy list gończy[12].

Saakaszwili na Ukrainie[edytuj]

Z Petrem Poroszenką poznał się podczas studiów na Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki w Kijowie[13].

Po zakończeniu kadencji zaangażował się w kryzys ukraiński, przemawiał na Euromajdanie. 17 lutego 2015 władze Ukrainy odmówiły prokuraturze Gruzji ekstradycji Saakaszwilego i byłego ministra sprawiedliwości Gruzji Zuraba Adeiszwili. 13 lutego 2015 Saakaszwili został mianowany przewodniczącym Międzynarodowej Doradczej Rady Reform - ciała konsultacyjnego przy ukraińskim prezydencie[14]. 29 maja 2015 otrzymał ukraińskie obywatelstwo[3]. Następnego dnia został mianowany Przewodniczącym Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej[15], z której to posady złożył dymisję 7 listopada 2016.

Saakaszwili oskarżył prezydenta Ukrainy o popieranie skorumpowanych polityków i brak należytej walki z korupcją. Po ustąpieniu z funkcji gubernatora Saakaszwili utworzył własną partię polityczną Ruch Nowych Sił i nawoływał do wcześniejszych wyborów parlamentarnych[16].

Liderka i była rzeczniczka partii Demokratyczny Ruch-Zjednoczona Gruzja, jedna z przywódców rewolucji róż, Nino Burdżanadze oświadczyła Osobiście ja i wielu Gruzinów odebraliśmy te działania (prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki) po prostu jak policzek wymierzony i władzom Gruzji, i narodowi gruzińskiemu, gdyż tego nie można nazwać przyjaźnią, gdy w Gruzji jest poszukiwany, oskarżany, a tu mianują go wysokim urzędnikiem i jeszcze podają jako wzór czy też ojca demokracji[17].

26 lipca 2017 prezydent Ukrainy Petro Poroszenko pozbawił go ukraińskiego obywatelstwa po otrzymaniu od gruzińskich władz dokumentów dotyczących Saakaszwilego[16]. 10 września 2017 r. Saakaszwili nielegalnie przekroczył granicę polsko-ukraińską w grupie swoich zwolenników, po czym udał się do Lwowa, gdzie w towarzystwie mera miasta zapowiedział objazd regionów kraju i spotkania ze zwolennikami[13].

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

3 marca 2008 prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński odznaczył go Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi RP za „wybitne zasługi w rozwijaniu współpracy między Rzeczpospolitą Polską a Gruzją”[18].

21 kwietnia 2010 otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Columbia[19].

Życie prywatne[edytuj]

Micheil Saakaszwili poślubił urodzoną w Holandii Sandrę Roelofs, którą poznał w 1993. Para ma dwóch synów: Eduarda (ur. 21 lipca 1995) i Nikoloza (ur. 19 grudnia 2005)[20].

Przypisy

  1. czasem używa się rosyjskiej formy imienia: Michaił
  2. Ukraina: Poroszenko pozbawił obywatelstwa Saakaszwilego - Świat - rp.pl [dostęp 2017-07-26].
  3. a b Указ Президента України від 29 травня 2015 року № 301/2015 «Про прийняття до громадянства України Саакашвілі М. як особи, прийняття якої до громадянства України становить державний інтерес для України» (ukr.). president.gov.ua, 2015-05-29. [dostęp 2015-05-30].
  4. a b c d e f g h Krzysztof Pilawski, Wyprawa kijowska, „Przegląd”, 18 września 2017 [dostęp 2017-09-24] (pol.).
  5. a b ходе событий в Тбилиси пострадали более 500 человек lenta.ru
  6. a b Troops enforce Georgia emergency news.bbc.com
  7. Следствие по делу гибели Зураба Жвания будет продолжено aspny.ge
  8. Соратники Саакашвили спешно покидают Грузию izvestia.ru
  9. Saakashvili to teach governance at Tufts University
  10. СМИ: суд Тбилиси заочно арестовал экс-президента Грузии Саакашвили (ros.). mail.ru. [dostęp 2015-07-11].
  11. of the Chief Prosecutor Filed Charges Against M. Saakashvili and T. Janashia over the Embezzlement of GEL 8 837 461 Public Funds http://pog.gov.ge
  12. Court in Georgia orders arrest of ex-president Saakashvili reuters.com
  13. a b Piotr Andrusieczko, Odysei Saakaszwilego ciąg dalszy. Choć nie ma już ukraińskiego paszportu, nadal chce być tam politykiem, wyborcza.pl, 13 września 2017 [dostęp 2017-09-18].
  14. Міхеїл Саакашвілі призначений Головою Дорадчої міжнародної ради реформ (ukr.). president.gov.ua, 2015-02-13. [dostęp 2015-05-30].
  15. Указ Президента України від 30 травня 2015 року № 304/2015 «Про призначення М.Саакашвілі головою Одеської обласної державної адміністрації» (ukr.). president.gov.ua, 2015-05-30. [dostęp 2015-05-30].
  16. a b Tomek Orszulak (oprac.), Prezydent Ukrainy pozbawił obywatelstwa Micheila Saakaszwilego. Zaważyły dokumenty z Gruzji, „wiadomosci.wp.pl”, 26 lipca 2017 [dostęp 2017-07-29] (pol.).
  17. Бурджанадзе: назначение Саакашвили будет дорого стоить Украине (ros.). mail.ru, 2015-07-11. [dostęp 2015-07-11].
  18. M.P. z 2008 r. Nr 71, poz. 644
  19. Saakaszwili amerykańskim doktorem honoris causa. [dostęp 23.04.2010].
  20. მიხეილ სააკაშვილი: თანამდებობის პირის ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაცია (gruz.) (Mikheil Saakashvili: Asset Declaration, May 14, 2011), Institute for Development of Freedom of Information. [dostęp 2013-03-15].

Linki zewnętrzne[edytuj]