Eschatologia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Eschatologia (gr. έσχατος [éschatos] = ostateczny, λόγος [lógos] = słowo, nauka) – doktryna dotycząca ostatecznego przeznaczenia świata, ludzkości i człowieka[1] w sposób szczególny związana z judaizmem, chrześcijaństwem i islamem[2][3], oraz postawy z zakresu wiary religijnej w sprawy związane ze śmiercią, końcem świata, a w doktrynach chrześcijańskich z Sądem Ostatecznym[4], nieśmiertelnością duszy, problematyką teodycei, erą mesjańską, zmartwychwstaniem umarłych[4][5]. W poszczególnych religiach ściśle powiązana z historiozofią, koncepcjami czasu i antropologią[1].

Termin eschatologia został wywiedziony z pracy „Eschatologia sacra” (Systema locorum Theologicorum (1677), EΣXATOΛOΓIA Sacra[6]) XVII-wiecznego luterańskiego teologa Abrahama Calova, w której autor przedstawiał rozważania na temat śmierci, końca świata, zmartwychwstania oraz Sądu Ostatecznego[7]. Calov nie zdefiniował jednak nowego sztucznego pojęcia, nie objaśnia go, a jedynie opisuje eschaton, czyli „koniec”, o którym mówi werset 1. Listu do Koryntian[6]: „Wreszcie nastąpi koniec, gdy [Chrystus] przekaże królowanie Bogu i Ojcu i gdy pokona wszelką Zwierzchność, Władzę i Moc”(1 Kor 15,24)[8]. We wcześniejszych rozdziałach Calov wspomina o eschata jako ostatnich dniach ludzkości[6]. Termin został upowszechniony dopiero w XIX wieku, kiedy zaczęto go powszechnie używać w teologii chrześcijańskiej[7].

Eschatologia obejmuje koncepcje: końca świata, Sądu Ostatecznego i zróżnicowanych form przeniesienia bytu do krainy zmarłych (zaratusztrianizm, judaizm, chrześcijaństwo, islam, walhalla w mitologii nordyckiej[9]), pośmiertnej nagrody (raj) lub kary (pojęcie piekła w zaratusztrianizmie, judaizmie, chrześcijaństwie), reinkarnacji (np. w hinduizmie). W teologii katolickiej stanowi część dogmatyki[1].

Zdaniem religioznawcy prof. Zygmunta Poniatowskiego w obrębie pojęcia można wyłonić[10]:

  • eschatologię kosmiczną, czyli religijną koncepcję końca świata z Sądem Ostatecznym, oraz
  • eschatologię antropologiczną, obejmującą koncepcje śmierci (tanatologia), bytu po śmierci człowieka oraz teorie funkcjonowania ludzkości w końcowym okresie historii. Eschatologia antropologiczna może być rozpatrywana jako indywidualna i społeczna.

Od strony historycznej eschatologia bazuje na Starym Testamencie, który ukazywał negatywne wydarzenia narodu wybranego jako konsekwencje jego nieposłuszeństw wobec Boga, a powrót do wierności wiązał z odnową moralną i powodzeniem życiowym. Eschatologia Starego Testamentu oparta jest na pojęciu odkupieńczej historii narodu żydowskiego, który był postrzegany jako oś odkupienia ludzkości i świata, a kluczem było przekonanie o nieuchronności sądu po śmierci. Eschatologia chrześcijańska jest ukierunkowana na osobę Jezusa Chrystusa, jako Mesjasza – gwaranta odkupienia. W łonie chrześcijaństwa ujawnił się szereg koncepcji eschatologicznych: mesjanizm, millenaryzm, apokaliptycyzm, ale łączyła je koncepcja powszechnego zbawienia[2]. Z czasem religioznawcy zastosowali termin eschatologia do analogicznych motywów znanych u ludów pierwotnych i starożytnych cywilizacji[5].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d Wydawnictwo Naukowe PWN: Eschatologia (pol.). W: Encyklopedia PWN [on-line]. Wydawnictwo Naukowe PWN. [dostęp 2016-10-26].
  2. a b c Encyclopaedia Britannica, Inc: Encyclopedia of World Religions. Encyclopaedia Britannica, Inc., 2008, s. 1400. ISBN 9781593394912.
  3. a b Rafał Żebrowski: Eschatologia (pol.). W: Polski słownik judaistyczny [on-line]. Żydowski Instytut Historyczny. [dostęp 2016-10-26].
  4. a b c Webster's Dictionary: Eschatology (ang.). W: Merriam-Webster's Dictionary [on-line]. merriam-webster.com. [dostęp 2016-10-26].
  5. a b c Eschatology (ang.). W: Encyklopedia Britannica [on-line]. Encyclopædia Britannica, Inc.. [dostęp 2016-10-26].
  6. a b c d Gerhard Sauter. The Concept and Task of Eschatology — Theological and Philosophical Reflections. „Scottish Journal of Theology”. 41 (4), s. 499-515, 2009. Scottish Journal of Theology Ltd. DOI: http://dx.doi.org/10.1017/S003693060003177X. ISSN 1475-3065 (ang.). 
  7. a b c Aleksander Prosacki: Życie po śmierci. Wydawnictwo M, 2013, s. 5-6. ISBN 9788375955903.
  8. a b Biblia Tysiąclecia (1 Kor 15,24). Poznań: Wydawnictwo Pallottinum, 2003.
  9. a b Kazimiera Mikoś. Walhalla - blaski i cienie germańskiego raju poległych wojowników. „Zeszyty naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego (Studia Religiologica)”. 28, s. 99-111, 1995. Uniwersytet Jagielloński. ISSN 0137-2432 (pol.). 
  10. a b Zygmunt Poniatowski: Treść wierzeń religijnych. Warszawa: Książka i Wiedza, 1965, s. 159.