Biologiczne nazewnictwo zwyczajowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Nazwa zwyczajowa)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strona tytułowa „Flora Svecica : exhibens plantas per regnum Sveciæ crescentes, systematice cum differentiis specierum, synonymis autorum, nominibus incolarum, solo locorum, usu pharmacopæorum” Linneusza (1745)

Biologiczne nazewnictwo zwyczajowe – utrwalone regionalnie lub środowiskowo, powszechnie stosowane, nienaukowe nazewnictwo organizmów lub ich grup (taksonów). Nazwy zwyczajowe[1], określane także jako nazwy wernakularne[2][3][1][4] (łac. vernaculus – ojczysty, rodzimy), nazwy krajowe[1], nazwy rodzime lub nazwy popularne[5] mogą być odmienne w różnych językach, grupach etnicznych i krajach, a nawet regionach tego samego kraju. W odróżnieniu od nazw naukowych i oficjalnych (np. międzynarodowych, łacińskich lub zlatynizowanych) tworzenie nazw wernakularnych nie jest regulowane kodeksami nomenklatorycznymi. Może być regulowane kodeksami o zasięgu lokalnym[2][3][1]. Nazwy zwyczajowe są dzielone na współczesne i historyczne, przy czym w przypadku nazw w języku polskim za cezurę dla nazw współczesnych przyjmuje się obecność nazwy w pierwszym wydaniu „Słownika języka polskiego” (1969) lub źródłach późniejszych. Ze względu na pochodzenie nazw wyróżnia się terminologię naukową stosowaną przez przyrodników, nazwy literackie i potoczne stosowane przez warstwy wykształcone oraz nazwy ludowe lub gwarowe używane przez ludność wiejską[6].

Niejednoznaczność nazw zwyczajowych, ich mnogość i zróżnicowanie, w tym nawet regionalne w obrębie tego samego języka, brak powiązania z klasyfikacją biologiczną i w końcu brak nazw zwyczajowych dla wielu taksonów (zwłaszcza niepozornych, nie mających znaczenia użytkowego i obcych dla danego kręgu językowego) był powodem wprowadzenia i sukcesu binominalnego nazewnictwa gatunków i zasad nomenklatury botanicznej i zoologicznej[7].

Rys historyczny kodyfikacji biologicznych nazw zwyczajowych[edytuj | edytuj kod]

Kodeksy zawierające krajowe nazwy biologiczne pojawiały się już w średniowieczu. W większości były to herbarze odnotowujące – często pod lokalnymi oznaczeniami – botaniczne nazwy. Powstające dzieła w zdecydowanej większości dotyczyły wyłącznie ziół, które były traktowane jako spisy dla medyków. W 1416 roku Christiannus de Prahatitz (Křišťan z Prachatic), medyk, teolog, matematyk, były rektor Uniwersytetu Karola w Pradze napisał łaciński „Codex: Ex herbario Mgri Christianni de Prahatits per manus Mathie de Zlyn scriptus in Kunitz 1416”. Rękopis zawierał czeskie nazwy 156 roślin[8]. Na początku XV wieku powstał kodeks „Mandinus. De herbis” nieznanego autora. Przy opisach i nazwach łacińskich rękopis ma oznaczenia nazw polskich roślin, a na marginaliach – naniesione różnymi charakterami pisma – dodatkowe noty, także zawierające polskie nazwy zwyczajowe roślin oraz liczne synonimy. „Anthibolomennum Benedicti Parthi”, rękopis na pergaminie z 1472 obejmuje łacińskie, niemieckie i polskie nazwy zwierząt i roślin[8].

W 1508 franciszkanin Jan Bosak z Vodňan napisał (a w 1511 wydał drukiem w Pilźnie) „Wokabularž Lactifer od Otce brata Jana Bosaka z Wodnian, tistieno w nowem Pilsni skrze Mikulasse Bakalarie, a to lete od porodu paneńskeho pietisteho gedanaczteho. Skrzedu po swatym Wawržinczem dokonawano”. Była to pierwsza wydana w języku czeskim publikacja poświęcona roślinom. Zawierała ponad 500 botanicznych lokalnych nazw zwyczajowych[8][9]. W 1532 (oraz w 1537) Szymon z Łowicza wydał herbarium z działem rozpoczynającym się od słów: „Nomenclatura variarum herbarum cum synonimis earundem...” i zawierający zwyczajowe polskie nazwy roślin[8].

W 1745 Karol Linneusz opublikował „Flora Svecica”[10], katalog zawierający także szwedzkie dwumianowe nazwy wernakularne roślin[11][12]. Dwumianowy system wernakularny poprzedzał więc jego dwumianowy system nazewnictwa naukowego, który po raz pierwszy został wprowadzony w X edycji „Systema Naturae” (1758)[11]. Pierwszą pracę w języku polskim wprost podejmującą temat uporządkowania nazewnictwa zwyczajowego napisał Stanisław Bonifacy Jundziłł w 1805 – „O potrzebie układowej nomenklatury w przedmiocie historyi naturalnej”[13][14]. W pracy tej zwracał uwagę na zmienność i brak precyzji nazw ludowych i konieczność ich kodyfikacji poprzez wprowadzenie dwuwyrazowych nazw odpowiadających naukowej taksonomii binominalnej[13][14].

Polskie nazewnictwo zwierząt[edytuj | edytuj kod]

Polskie nazewnictwo ssaków[edytuj | edytuj kod]

Polskie nazwy ssaków w publikacjach naukowych zaczęły się upowszechniać w XIX wieku:

  • Stanisław Bonifacy Jundziłł – „Zoologia krótko zebrana. Część pierwsza. Zwierzęta ssące” (1829)[15],
  • Aleksander Zawadzki – „Fauna der galizisch-bukowinischen Wirbeltiere” (1840)[16],
  • Gustaw Belke – „Mastologia, czyli historya naturalna źwierząt ssących” (1847)[17],
  • Szymon Pisulewski – „Zoologia krótko zebrana czyli Opisanie najważniejszych z działu zwierząt stworzeń, tak pod względem korzyści, jako i szkód które zrządzają” (1852)[18],
  • Erazm Majewski – „Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich, zawierający ludowe oraz naukowe nazwy i synonimy polskie, używane dla zwierząt i roślin od XV-go wieku do chwili obecnej, źródłowo zebrane i zestawione z synonimami naukowemi łacińskiemi w podwójnym porządku alfabetycznym i pomnożone porównawczym materyałem, zaczerpniętym z innych języków słowiańskich” (1894)[8].

W 1910 powstała obszerna publikacja „Klucz do oznaczania zwierząt kręgowych ziem polskich” pod refakcją ówczesnego rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego, lekarza, zoologa, anatoma i profesora anatomii porównawczej, Henryka Ferdynanda Hoyera[19].

Opublikowany w 1945 układ systematyczny ssaków pod redakcją profesora zoologii na Uniwersytecie Columbia Geore'a Simpsona zawierał odniesienie do stosowanych anglojęzycznych nazw wernakularnych[20]. W latach późniejszych stał się podstawą ustalania układu jednostek taksonomicznych przez Polskie Towarzystwo Zoologiczne[3].

W miarę rozwoju idei prowadzenia ogrodów zoologicznych tworzono polskojęzyczne nazwy zwierząt egzotycznych, które się w nich pojawiały. Nazwy te zostały zebrane dopiero w wydanej w 1968 publikacji Komisji Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych Polskie Towarzystwa Zoologicznego pod redakcją prof. Zygmunta Kraczkiewicza „Polskie nazewnictwo zoologiczne” 1968[3][1]. Wiele nazw wernakularnych ssaków zebrał w „Małym słowniku zoologicznym: Ssaki” (1973) prof. Kazimierz Kowalski[21][1].

Publikacja „Polskie nazewnictwo ssaków świata” (2015)[edytuj | edytuj kod]

W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” autorzy zaproponowali wprowadzenie polskiej wersji binominalnego nazewnictwa wernakularnego ssaków i przypisali dla rodzajów nazwy rodzajowe (rzeczowniki) i konsekwentne dopasowanie epitetów gatunkowych (głównie przymiotniki)[1].

Autorzy zwrócili uwagę, że brak polskich nazw wernakularnych dla większości znanych gatunków ssaków powoduje liczne błędy w tłumaczeniach obcojęzycznych publikacji, w których zawodowi tłumacze nie obeznani ze specyfiką systematyki biologicznej, przypisują błędnie nazwę do innego zwierzęcia, a w wielu przypadkach dochodzi do prób tłumaczenia wprost z języka obcego (najczęściej angielskiego) obcej nawy wernakularnej na język polski. Autorzy przyznali, że są świadomi, iż u części czytelników niektóre rozwiązania wzbudzą kontrowersje, ale podkreślili, że porządki w nazewnictwie są niezbędne. Autorzy unikali stosowania homonimów, nazw występujących w innych działach zoologii i przyjęli zasadę, że polskie nazewnictwo wernakularne musi nadążać za zmianami zachodzącymi w systematyce zwierząt[1].

Polskie nazewnictwo ryb[edytuj | edytuj kod]

Uporządkowania nazewnictwa ryb spotykanego w piśmiennictwie polskim podjęli się Eugeniusz Grabda i Tomasz Heese w „Polskie nazewnictwo popularne krągłouste i ryby – Cyclostomata et Pisces” (1991)[5].

Polskie nazewnictwo grzybów[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjne, ludowe nazwy grzybów[22][23][24][25][26][27][28][29] były tworzone spontanicznie na podstawie obserwacji owocników oraz ich otoczenia. Przyjęte regionalnie określenia były, w regionach wiejskich, przekazywane z pokolenia na pokolenie[23]. Według językoznawcy, prof. Barbary Bartnickiej-Dąbkowskiej (1964)[22] polskie nazwy ludowe nadawane były głównie tym gatunkom grzybów, które były uznawane za jadalne i miały wyraźne odróżniające cechy morfologiczne lub smakowe. Grzybom z gatunków niejadalnych lub trujących nazwy nadawano tylko tym, które wykazywały przydatność użytkową dla człowieka – np. purchawki (w lecznictwie), czy muchomory (w gospodarstwach domowych). Inne, oceniane jako nieprzydatne nazywane były zbiorczym określeniem „psie grzyby”. Literatura przeznaczona dla polskich mykologów i grzybiarzy jest obfita, jednak tematyka polskojęzycznego zwyczajowego nazewnictwa grzybów jest ubogo opracowana[30].

Najszerszą obecnie publikacją polskich nazw grzybów jest opracowana przez Władysława Wojewodę w 2003 roku Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Zawiera ponad 5 tysięcy nazw polskich, 6 tysięcy naukowych i obejmuje około 400 rodzajów i około 2650 gatunków grzybów podstawkowych. Są w niej zebrane nazwy stosowane w publikacjach naukowych, podani autorzy nazw i rok wprowadzenia nazwy. W. Wojewoda dokonał uporządkowania nazewnictwa grzybów, w licznych przypadkach zaproponował nowe polskie nazwy grzybów, zastępując nimi dawniej używane nazwy nietrafne, nieuzasadnione, bezsensowne, czy wręcz mylące i błędne. Zmiany w taksonomii powodują, że coraz więcej podanych w tym opracowaniu polskich nazw staje się niespójne z nazwą naukową[31]. Nadal jednak praca ta jest podstawowym opracowaniem w zakresie nazewnictwa podstawczaków[31].

Atlasy czy poradniki wydawane z myślą o grzybiarzach opisują od kilkudziesięciu do kilkuset gatunków grzybów, największe z nich nawet około 800[32][33], są to jednak opracowania popularne. Pozytywnym wyjątkiem jest mająca naukowy charakter publikacja „Grzyby i ich oznaczanie” (Warszawa, 1985) Barbary Gumińskiej i Władysława Wojewody, w której autorzy (po kilku uzupełnieniach) opisali około 800 gatunków grzybów i wskazali ich nazwy wernakularne[34].

Wszystkie nazwy zwyczajowe znanych do 2003 r. gatunków porostów i grzybów naporostowych podaje publikacja Wiesława Fałtynowicza The Lichenes, Lichenicolous and allied Fungi of Poland. Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski[35].

Liczne nazwy zwyczajowe workowców podaje publikacja M.A. Chmiel Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów workowych Polski z 2006 r.[36] W taksonomii tej grupy grzybów oraz grzybów niższych, zwłaszcza grzybów mikroskopijnych, pod koniec XX i w XXI wieku nastąpiły ogromne zmiany i jest to dynamicznie trwający proces. Dawniej utworzone nazwy zwyczajowe stały się w ogromnej części niespójne z nazwą naukową i wręcz mylące. W związku z tym odchodzi się od używania ich, praktyką, zwłaszcza w fitopatologii stało się używanie wyłącznie nazw naukowych[37].

W Polskim Towarzystwie Mykologicznym w 2017 r. powstała Komisja do spraw polskiego nazewnictwa grzybów. Ma już pewne osiągnięcia w ustalaniu nazw zwyczajowych grzybów[38].

Polskie nazewnictwo roślin[edytuj | edytuj kod]

Polskie nazwy ludowe roślin notowane są w różnych dokumentach od XIII wieku. Pierwszą publikacją polskojęzyczną stosującą naukowe nazewnictwo binominalne była praca Krzysztofa Kluka „Dykcjonarz roślinny, w którym podług układu Linneusza są opisane rośliny nie tylko krajowe, dzikie, pożyteczne albo szkodliwe” (1786–1788). Autor powiązał nazwy zwyczajowe z naukowymi, tworząc analogiczny do binominalnego nazewnictwa łacińskiego system nazw polskich opierając się przy ich tworzeniu na „Zielniku” Syreniusza (1613), dodając nazwy pospolicie używane lub tłumacząc nazwy z innych języków lub nazw naukowych. W późniejszych publikacjach do przełomu XIX i XX w. wprowadzano polskie nazwy dość dowolnie, a do wyjątków należała „Botanika stosowana” Stanisława Bonifacego Jundziłła, który poprzestał na podaniu nazw naukowych dla roślin obcych. Jundziłł wśród różnych zmian w nazewnictwie zwyczajowym (w znacznej części nieprzyjętych) zdecydował się zastąpić wszelkie wcześniej będące w użyciu dwuwyrazowe nazwy rodzajowe (u Kluka było ich 72) na nazwy jednowyrazowe (np. „lisi ogon” zmieniając na wyczyńca, a „ostre ziele” na lepczycę). Część nazw zmienił preferując rodzaj męski i liczbę pojedynczą w nazwach rodzajowych wbrew spopularyzowanym wówczas nazwom ludowym (tak powstały nazwy m.in. wrotycz oraz pałka zamiast „pałki”). Jego bratanek – Józef Jundziłł – w 1830 we florze Litwy, Wołynia i Podola konsekwentnie wprowadzał nazwy przymiotnikowe zamiast rzeczowników w miejsce nazw gatunkowych[14], co później został przyjęte za standard i rzeczownikowe nazwy gatunkowe stały się systematycznie eliminowanymi wyjątkami (np. bez lilak stał się lilakiem pospolitym, a topola białodrzew – topolą białą)[39].

W odniesieniu do nazw rodzin w połowie XIX wieku ujednolicone ich mianownictwo z końcówką -ate wprowadzać zaczął Jakub Ignacy Waga, podczas gdy inni autorzy wcześniejsi i ówcześni pisali albo kończąc nazwy na -owe lub dowolnie – na podobieństwo rodów ludzkich tj. np. „rdesty, portulaki, bażanowce”[14].

Generalnie w XIX wieku panowała dowolność w zakresie używania i tworzenia nazw polskich, różnie te same gatunki i rodzaje określali ogrodnicy i botanicy, autorzy nie zwracali uwagi na dorobek poprzedników tworząc lub zmieniając podawane nazwy. Gdy jedni wymyślali oryginalne nazwy polskie, inni spolszczali nazwy naukowe[39]. Zestawienia wszelkich opublikowanych nazw podjął się Erazm Majewski („Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich”[8], 1894), ale praca ta została skrytykowana przez współczesnych mu botaników. Pierwszą uznaną próbą usystematyzowania i uporządkowania mianownictwa zwyczajowego roślin (jego kodyfikacji) była praca Józefa Rostafińskiego – „Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin” z 1900[14]. Autor podkreślił samowolę w tworzeniu nazw poprzedników, w tym „bałamuctwami” nazywając wydaną niewiele wcześniej pracę Majewskiego[14].

Na „Słowniku...” Rostafińskiego oparli się przy podawaniu nazw rodzajowych autorzy kluczowego dla piśmiennictwa polskiego w XX wieku dzieła pt. „Rośliny polskie” z 1924[40], wydanym po zmianach po raz drugi w 1953 i później wielokrotnie jeszcze wznawianym[41]. Nazwy gatunkowe w wydaniu pierwszym z 1924 były w wielu wypadkach tworzone przez autorów[40]. W wydaniu z 1953 wprowadzono nieliczne zmiany wynikające z wyróżnienia większej liczby rodzajów. Zmieniono też nazwy użyte w pierwszym wydaniu, które mogły być mylące (zrezygnowano np. z nazwy „zanokciczka” dla rodzaju Pterocallis ze względu na jej podobieństwo do nazwy rodzajowej zanokcica). W kolejnych wznowieniach tej publikacji zmian nie wprowadzano[41].

O ile dla flory polskiej polskie nazewnictwo stosowane przez większą część XX wieku ustaliły „Rośliny polskie”, o tyle problem pozostawał z nazwami roślin obcego pochodzenia. W 1962 powołana została Komisja Nazewnictwa Roślin Uprawnych, której przewodniczyła prof. Ludmiła Karpowiczowa. Przy ustalaniu nazw polskich posiłkowano się w niej „Słownikiem...” Rostafińskiego, ważniejszymi publikacjami uznanych autorów i zespołów autorskich w zakresie ogrodnictwa i kwiaciarstwa oraz słownikami botanicznymi w różnych językach. Przyjęte zostały dodatkowo następujące zasady tworzenia nazw polskich[42]:

  • spolszczano nazwy naukowe pochodzące od nazwisk (np. bauhinia, begonia, kamelia);
  • spolszczano łacińskie nazwy rodzajowe używane i znane w języku polskim.

Wynikiem prac komisji było wydanie w 1973 „Słownika nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polskiego i polsko-łacińskiego”[42]. Członek komisji, Zbigniew Podbielkowski, był także autorem wielokrotnie wznawianego „Słownika roślin użytkowych”[43][44].

W 1995 wydano „Krytyczną listę roślin naczyniowych Polski” podając też szereg zasad jakimi kierowano się ustalając nazwy polskie taksonów[45], powtórzonych w wydaniu uzupełnionym i poprawionym z 2002 roku[46]. Do zasad przyjętych dla zestawiania nazw polskich przyjęto[45][46]:

  • unikanie zmian w stosunku do przyjętego nazewnictwa z wyjątkiem sytuacji wynikających ze względów porządkowych (zmian w taksonomii roślin);
  • preferowanie nazw popularnych współcześnie zamiast nazw dawno opublikowanych i nie będących w użyciu (np. kleome zamiast podanych w XIX wieku i później zapomnianych nazw „chełpa, pigułecznik”);
  • dawne propozycje nazw wykorzystywane były w przypadku taksonów, dla których nie istnieją nazwy współczesne (np. zaproć);
  • przy zmianie statusu taksonomicznego z gatunku na podgatunek, epitet podgatunkowy tworzony jest od nazwy gatunkowej (np. gorczycznik łękowaty po zaliczeniu w randze podgatunku do gatunku gorczycznik pospolity nazwany został gorczycznikiem pospolitym łękowatym);
  • przy podziale rodzaju dotychczasową nazwę zachowują te gatunki, które w nim pozostają, podczas gdy wydzielone otrzymują nowe nazwy (np. rdest i wydzielone z niego rdestówka oraz rdestowiec);
  • w przypadku zmiany nazwy naukowej rodzaju nie skutkującej podziałem taksonu – zachowywana jest nazwa rodzajowa bez zmian (np. rodzaj elisma dawniej noszący nazwę naukową Elisma, zmienioną na Luronium);
  • w przypadku konieczności ustalenia nowych nazw polskich tworzono je w wyniku tłumaczenia lub spolszczenia (w przypadku nazw własnych), ewentualnie wymyślano je, jeśli powstałe nazwy były mylące, podobne do istniejących lub niezręczne;
  • w przypadku występowania wielu nazw będących w użyciu preferowane były nazwy najczęściej używane, o ile spełniały ww. zasady ogólne.

W odniesieniu do nazw polskich mchów przez długi czas jedynym przekrojowym źródłem podającym i ustalającym nazwy zwyczajowe było dwutomowe wydawnictwo pt. „Mchy (Musci)” opracowane przez Bronisława Szafrana w 1957[47]. Zaktualizowana, pełna lista występujących w Polsce mchów z aktualnym nazewnictwem zarówno naukowym jak i zwyczajowym wydana została w 2003[48]. Podobne zestawienie nazw dla wątrobowców i glewików ukazało się w 2006[49].

W 2008 roku opublikowany został „Słownik roślin zielnych” zestawiający polskie i naukowe nazwy rodzajów i gatunków dziko rosnących w Polsce (z kilkoma wyjątkami powtarzając w tym zakresie nazwy podane w „Krytycznej liście...” z 2002), gatunki zielne uprawiane w gruncie oraz jako tarasowe i balkonowe. Podane w nim po raz pierwszy polskie nazwy rodzajowe powstały w wyniku spolszczenia nazw naukowych (np. elytrygia dla rodzaju Elytrygia, sparaksys dla Sparaxis). Nazwy gatunkowe utworzono w wyniku tłumaczenia naukowych nazw gatunkowych[50].

Przegląd obszernego piśmiennictwa dotyczącego nazewnictwa roślin w języku polskim z zakresu etnolingwistki, etnobotaniki, semantyki oraz prac historyczno-kulturowych na ten temat, prac o historii nazw i nazwach gwarowych przedstawiła Jadwiga Waniakowa w 2012[51].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  2. a b encyklopedia.pwn.pl: Biologiczne nazewnictwo (pol.). Wydawnictwo Naukowe PWN. [dostęp 2018-11-18].
  3. a b c d Zygmunt Kraczkiewicz: SSAKI. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne – Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
  4. Marek Bunalski. Nowe trendy w systematyce rodzinowej żuków Coleoptera, Scarabaeoidea) a nazewnictwo wernakularne. „Biuletyn Entomologiczny”. 4 (16), 1996 (pol.). 
  5. a b Eugeniusz Grabda, Tomasz Heese: Polskie nazewnictwo popularne krągłouste i ryby – Cyclostomata et Pisces. Koszalin: Wyższa Szkoła Inżynierska w Koszalinie, 1991.
  6. Ludwika Wajda-Adamczykowa: Polskie nazwy drzew. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź: PAN Komitet Językoznawstwa, 1989, s. 5. ISBN 83-04-03219-8.
  7. Michael G. Simpson: Plant systematics. Amsterdam, Boston, Heidelberg, London i in.: Elsevier, 2010, s. 612-613. ISBN 978-0-12-374380-0.
  8. a b c d e f Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich, zawierający ludowe oraz naukowe nazwy i synonimy polskie, używane dla zwierząt i roślin od XV-go wieku do chwili obecnej, źródłowo zebrane i zestawione z synonimami naukowemi łacińskiemi w podwójnym porządku alfabetycznym i pomnożone porównawczym materyałem, zaczerpniętym z innych języków słowiańskich. T. 2. Słownik łacińsko-polski. Warszawa: Noskowski, 1894, s. 178.
  9. Josef Dobrovský: Geschichte der Böhmischen Sprache und ältern Literatur. Hasse: 1818, s. 318-319.
  10. Karol Linneusz: Flora Svecica: exhibens plantas per regnum Sveciæ crescentes, systematice cum differentiis specierum, synonymis autorum, nominibus incolarum, solo locorum, usu pharmacopæorum. Sztokholm: Stockholmiæ: Sumtu & literis L. Salvii, 1745, s. 450.
  11. a b Oana Tatu, Marinela Burada: 10th Conference on British and American Studies – Crossing Boundaries. Cambridge: Cambridge Scholars Publishing, 2014, s. 154. ISBN 978-1-4438-6312-4.
  12. Carl von Linné: Flora Svecica: Enumerans Plantas Sueciae Indigenas Cum Synopsi Classium Ordinumque, Characteribus Generum, Differentiis Specierum, Synonymis Citationibusque Selectis – Locis Regionibusque Natalibus – Descriptionibus Habitualibus Nomina Incolarum Et Qualitat. Sztokholm: 1755, s. 419.
  13. a b Stanisław Bonifacy Jundziłł. O potrzebie układowej nomenklatury w przedmiocie historyi naturalnej. „Dziennik Wileński”. II, s. 163-173, 1805. 
  14. a b c d e f Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900.
  15. Stanisław Bonifacy Jundziłł: Zoologia krótko zebrana. Część pierwsza. Zwierzęta ssące. Wilno: Nakładem i drukiem Józefa Zawadzkiego, 1829, s. 264.
  16. A. Zawadzki: Fauna der galizisch-bukowinischen Wirbeltiere. Stuttgart: E. Shweizerbart Verlagshandlung, 1840, s. 38-72.
  17. Gustaw Belke: Mastologia, czyli historya naturalna źwierząt ssących. Wilno: G. Belke, 1847, s. 383.
  18. S. Pisulewski: Zoologia krótko zebrana czyli Opisanie najważniejszych z działu zwierząt stworzeń, tak pod względem korzyści, jako i szkód które zrządzają. Drukarnia Olgerbranda, 1852, s. 326.
  19. Henryk Ferdynand Hoyer jr. (Red.), J. M. Kowalski, Edward Lubicz Niezabitowski, Władysław Szeliga-Mierzeyewski, S. Udziela: Klucz do oznaczania zwierząt kręgowych ziem polskich. Kraków: Drukarnia Związkowa, Nakładem Kółka Przyrodników U. U. J., 1910, s. 313.
  20. George Gaylord Simpson. The principles of classification and a classification of mammals. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 85, s. 1-350, 1945. American Museum of Natural History (ang.). 
  21. Kazimierz Kowalski (redaktor naukowy), Adam Krzanowski, Henryk Kubiak: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973. ISBN 83-214-0637-8.
  22. a b Barbara Bartnicka-Dąbkowska: Polskie ludowe nazwy grzybów. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydaw. PAN, 1964, s. 144.
  23. a b Ewa Referowska Chodak. Ludowe nazwy grzybów w Polsce. „Studia i Materiały CEPL w Rogowie”. 44 (3), s. 218-238, 2015. Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej – SGGW. ISSN 1509-1414 (pol.). 
  24. Jerzy Kuźmiuk. Nazwy grzybów w języku potocznym okolic Bielska Podlaskiego. „Białostocczyzna”. 16 (4/4), s. 34-36, 1989. Białostockie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-4096 (pol.). 
  25. Jerzy Kuźmiuk. Regionalne nazwy grzybów jadalnych między Biebrzą a Narwią na Białostocczyźnie. „Białostocczyzna”. 22 (6/2), s. 30-32, 1991. Białostockie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-4096 (pol.). 
  26. Jerzy Kuźmiuk. Etymologia nazw grzybów znanych na Białostocczyźnie. „Białostocczyzna”. 30 (8/2), s. 79-85, 1993. Białostockie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-4096 (pol.). 
  27. Jerzy Kuźmiuk: Nazwy niektórych grzybów w gwarach między Bugiem a Narwią [w:] Badania dialektów i onomastyki na pograniczu polsko-wschodniosłowiańskim (pod red. Michała Kondratiuka). Białystok: Uniwersytet Warszawski. Filia w Białymstoku. Zakład Filologii Wschodniosłowiańskich, 1995, s. 137. ISBN 83-86423-28-5.
  28. K. Kopczyński, Maria Ławrynowicz: Polskie regionalne nazwy grzybów [w: Maria Lisiewska, Maria Ławrynowicz (red.) Monitoring grzybów]. Poznań-Łódź: Polskie Towarzystwo Botaniczne, 2000, s. 133-142. ISBN 83-86292-31-8.
  29. Andrzej Chlebicki. Zawiłości etymologiczne i znaczeniowe nazw „huba” i „hubka”. „Wiadomości Botaniczne”. 54 (1/2), s. 35–39, 2010. Polskie Towarzystwo Botaniczne. ISSN 2543-6503 (pol.). 
  30. Przemysław Jóźwikiewicz. Oficjalne ukraińskie i polskie nazwy grzybów jadalnych. „Roczniki Humanistyczne”. LXIV (7), s. 201-217, 2016. DOI: http://dx.doi.org/10.18290/rh.2016.64.7-13. ISSN 0035-7707 (pol.). 
  31. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  32. Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  33. Ewald Gerhardt, Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Stefan Łukomski (tłum.), Warszawa: Klub dla Ciebie – Bauer-Weltbild Media, 2006, s. 480, ISBN 83-7404-513-2, OCLC 836313700.
  34. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: Państ. Wydaw. Rolnicze i Leśne, 1983, s. 503.
  35. Wiesław Fałtynowicz: The Lichenes, Lichenicolous and allied Fungi of Poland.Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003. ISBN 83-89648-06-7.
  36. Maria Alicja Chmiel: Checklist of Polish Larger Ascomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów workowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 978-83-89648-46-4.
  37. red.: Selim Kryczyński i Zbigniew Weber: Fitopatologia. Tom 1. Podstawy fitopatologii. Poznań: PWRiL, 2010. ISBN 978-83-09-01-063-0.
  38. Komisja do spraw polskiego nazewnictwa grzybów. [dostęp 2018-11-20].
  39. a b Ludwika Wajda-Adamczykowa: Polskie nazwy drzew. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź: PAN Komitet Językoznawstwa, 1989, s. 85-87. ISBN 83-04-03219-8.
  40. a b Szafer Władysław, Kulczycki Stanisław, Pawłowski Bogumił: Rośliny polskie. Lwów-Warszawa: Książnica-Atlas, 1924.
  41. a b Szafer Władysław, Kulczycki Stanisław, Pawłowski Bogumił: Rośliny polskie. Wyd. VI. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988.
  42. a b Karpowiczowa Ludmiła (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  43. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Wyd. VI. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  44. Zbigniew Podbielkowski, Sudnik-Wójcikowska Barbara: Słownik roślin użytkowych. Wyd. VII. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2003.
  45. a b Mirek Zbigniew, Piękoś-Mirkowa Halina, Zając Adam, Zając Maria: Vascular plants of Poland a checklist. Kraków: Polish Academy of Sciences, W. Szafer Institute of Botany, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  46. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular plants of Poland – a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. IB PAN, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  47. Bronisław Szafran: Mchy (Musci). Tom I i II. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, PAN, 1957, seria: Flora polska.
  48. Ryszard Ochyra: Census Catalogue of Polish Mosses. Kraków: Polish Academy of Sciences, Institute of Botany, 2003. ISBN 978-83-85444-84-8.
  49. Jerzy Szweykowski: An Annotated Checklist of Polish Liverworts and Hornworts. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 978-83-89648-33-4.
  50. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.
  51. Jadwiga Waniakowa: Polskie gwarowe nazwy dziko rosnących roślin zielnych na tle słowiańskim. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2012, s. 17-20. ISBN 978-83-233-3429-3.