Obidoksym

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Obidoksym
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C14H16N4O3
Masa molowa 288,30 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 114-90-9
PubChem 5485192[1]
Podobne związki
Podobne związki azoksym, pralidoksym

Obidoksym, toksogoninaorganiczny związek chemiczny z grupy oksymów, stosowany jako odtrutka po kontakcie z insektycydami fosforanoorganicznymi, bojowymi środkami trującymi o działaniu paralityczno-drgawkowym, między innymi gazami serii V (np. VX) lub gazami serii G (tabun, sarin, soman). W Wojsku Polskim mieszanina obidoksymu z atropiną nazywana jest toksatr (od „toksogonina” i „atropina”).

Obidoksym najczęściej jest używany w postaci soli chlorkowej, a w lecznictwie także jako mesylan. Oksymy należą do grupy odtrutek zwanych reaktywatorami acetylocholinoesterazy. Innymi lekami o podobnym działaniu są pralidoksym i azoksym (znany jako HI-6). Środki te są podawane razem z atropiną, ale nie mogą jej zastępować. Przy uśmierzaniu drgawek po zatruciu gazami bojowymi lub insektycydami fosforanoorganicznymi obidoksym stanowi lek wspomagający diazepam.

Sposób działania[edytuj]

W normalnych nikotynowych zakończeniach synaptycznych, w tym zakończeniu płytki motorycznej, acetylocholina jest uwalniana z kolbki synaptycznej aksonu, zaś receptor acetylocholinowy jest obecny na błonie komórki mięśniowej. Acetylocholina po wydzieleniu z zakończeń presynaptycznych dyfunduje poprzez szczelinę synaptyczną i wiąże się z receptorami typu nikotynowego na błonie postsynaptycznej. To powoduje wystąpienie potencjału czynnościowego lub indukuje skurcz mięśni na końcu płytki motorycznej.

W celu zapobieżenia nadmiernej stymulacji lub przesycenia synapsy acetylocholina jest bardzo szybko rozkładana przez enzym acetylocholinoesterazę. Poprzez usunięcie acetylocholiny synapsa zostaje doprowadzony do stanu, gdy jest ona gotowa do kolejnego aktywacji. Przesycenie synapsy występuje, gdy istnieje nadmiar acetylocholiny w szczelinie synaptycznej.

Związki fosforanoorganiczne hamują działanie acetylocholinoesterazy przez fosforylację enzymu (a dokładniej przez nieodwracalną fosforylację seryny w miejscu aktywnym enzymu). Obidoksym przywraca funkcjonowanie esterazy cholinowej przez usunięcie grupy fosforylującej, która związana jest z grupą estrową. Jest przy tym znacznie skuteczniejszy niż pralidoksym, za względu na dwie grupy oksymowe w jednej cząsteczce obidoksymu.

Zastosowanie i dawkowanie[edytuj]

Jest stosowany wraz z atropiną jako lek pomocniczy w zatruciu bojowymi środkami trującymi.

Zalecane dawkowanie, w zależności od źródeł:

  • dorośli: 10 mg/kg (zwykle 220–700 mg), dożylnie lub domięśnio, z ewentualnym powtórzeniem 15–60 minut później, aż do osiągnięcia maksymalnej dawki dobowej
  • dzieci: 15 mg/kg

Dawkowanie w ampułkostrzykawkach:

  • atropina 2 mg, obidoksym 220 mg
  • atropina 2 mg, pralidoksym 600 mg

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  1. Jerrold B., Leikin, Robin B. McFee: Handbook of Nuclear, Biological, and Chemical Agent Exposures. CRC Press Inc., 2007. ISBN 978-1-4200-4477-5. (ang.)
  2. Robert James Flanagan, Alison L. Jones: Antidotes: Principles and Clinical Applications. Informa HealthCare, 2001. ISBN 0748409653. (ang.)
  3. Graham L. Patrick: Chemia medyczna Podstawowe zagadnienia. Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 2003. ISBN 8320428335. (pol.)

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.