EDTA

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
EDTA
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C10H16N2O8
Inne wzory [CH2N(CH2CO2H)2]2
Masa molowa 292,24 g/mol
Wygląd biały lub prawie biały, krystaliczny proszek[2]
Identyfikacja
Numer CAS 60-00-4
139-33-3 (sól disodowa)
14667-04-0 (sól magnezowa)
17421-79-3 (sól monosodowa)
2001-94-7 (sól dipotasowa)
24669-13-4 (sól chromowa)
53404-51-6 (sól monopotasowa)
6381-92-6 (sól disodowa, dihydrat)
7379-27-3 (sól potasowa)
7379-28-4 (sól sodowa)
7785-82-2 (sól wapniowa)
PubChem 6049[3]
DrugBank DB00974[4]
Podobne związki
Podobne związki tetraacetyloetylenodiamina, EGTA, kwas nitrylotrioctowy
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC V03 AB03

EDTA (kwas wersenowy, kwas edetynowy, komplekson II; łac. Acidum edeticum) – organiczny związek chemiczny, kwas polikarboksylowy i jednocześnie α-aminokwas. Z mocnymi wodorotlenkami tworzy sole werseniany. Jest szeroko stosowanym czynnikiem kompleksującym wiele kationów metali (Ca2+, Mg2+, Fe3+, zwykle w postaci soli disodowej (wersenian disodowy) ze względu na jej większą rozpuszczalność w wodzie (tzw. komplekson III).

Jego skrót pochodzi od nazwy angielskiej: ethylenediaminetetraacetic acid.

Ważnym zastosowaniem EDTA jest maskowanie jonów metali – na przykład bizmutu, chromu(III), cynku, cyrkonu, glinu, kadmu, kobaltu, magnezu, miedzi, niklu, ołowiu, toru, wanadu, żelaza(III) – które jest możliwe w wyniku tworzenia z nimi kompleksów chelatowych. Właściwości chelatujące kwasu wersenowego są na tyle silne, że tworzy on kompleksy nawet z berylowcami.

Zastosowania EDTA i jego soli[edytuj]

Kompleks chelatowy EDTA z jonem metalu (M)
Logarytmy stałych tworzenia kompleksów jonów metali z EDTA (log β1)
Ag+ 7,3[9] Al3+ 16,3[10] Ba2+ 7,9[10] Be2+ 8,7[potrzebny przypis]
Bi3+ 27,8[9] Ca2+ 10,7 Ce3+ 16,0[potrzebny przypis] Cd2+ 16,5[9]
Cf3+ 19,1[11] Co2+ 16,3[10] Co3+ 36,0[12] Cr2+ 13,0[potrzebny przypis]
Cr3+ 23,4[9] Cu+ 8,5[potrzebny przypis] Cu2+ 18,8[10] Eu2+ 10,2[potrzebny przypis]
Eu3+ 17,4[potrzebny przypis] Fe2+ 14,3[10] Fe3+ 25,1[10] Hg2+ 21,7[9]
K+ 0,5[potrzebny przypis] La3+ 15,5[12] Li+ 2,8[potrzebny przypis] Mg2+ 8,8[10]
Mn2+ 13,9[10] Na+ 1,8[potrzebny przypis] Ni2+ 18,6[10] Pb2+ 18,0[10]
Sc3+ 23,1[12] Sr2+ 8,7[10] Y3+ 18,1[12] Zn2+ 16,5[10]

Przypisy

  1. a b Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska IX. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2011, s. 4574. ISBN 978-8388157-77-6.
  2. a b Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska X. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276. ISBN 978-83-63724-47-4.
  3. EDTA (CID: 6049) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  4. EDTA (DB00974) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  5. a b c d e EDTA (ang.). [martwy link] The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-08-04].
  6. EDTA (nr 431788) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski.
  7. a b EDTA (ang.) w bazie ChemIDplus, United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-08-04].
  8. a b EDTA (ang.) w wykazie klasyfikacji i oznakowania Europejskiej Agencji Chemikaliów. [dostęp 2015-04-10].
  9. a b c d e D. Harvey: Modern Analytical Chemistry. McGraw-Hill, 2000, s. 740–741. ISBN 978-0072375473.
  10. a b c d e f g h i j k l J. Roger Hart: Ethylenediaminetetraacetic Acid and Related Chelating Agents. W: Ullmann's Encyclopedia of Chemical Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH Verlag, 2005. DOI: 10.1002/14356007.a10_095. ISBN 9783527306732.
  11. Lothar Koch: Transuranium Elements. W: Ullmann's Encyclopedia of Chemical Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH Verlag, 2005. DOI: 10.1002/14356007.a27_167. ISBN 9783527306732.
  12. a b c d N.N. Greenwood, A. Earnshaw: Chemistry of the elements. Wyd. 2. Oxford: Butterworth-Heinemann, 1997, s. 950. ISBN 978-0-7506-3365-9.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.