Ogród zoologiczny
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Sydney_taronga_zoo.jpg/220px-Sydney_taronga_zoo.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Warsaw_ZOO_-_Equus_Przewalskii.jpg/220px-Warsaw_ZOO_-_Equus_Przewalskii.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Verblijf_Mandrils.jpg/220px-Verblijf_Mandrils.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/1935_Brama_g%C5%82%C3%B3wna_teren%C3%B3w_wystawowych.jpg/220px-1935_Brama_g%C5%82%C3%B3wna_teren%C3%B3w_wystawowych.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Ragunan_Zoo_Gate.jpg/220px-Ragunan_Zoo_Gate.jpg)
Ogród zoologiczny, zoo – urządzony i zagospodarowany teren wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami funkcjonalnie z nim związanymi, gdzie przetrzymywane są oraz eksponowane publicznie przez co najmniej 7 dni w roku żywe zwierzęta gatunków dziko występujących, z wyjątkiem:
- cyrków;
- sklepów ze zwierzętami;
- miejsc, w których eksponowanych jest publicznie nie więcej niż 15 gatunków tych zwierząt i łącznie nie więcej niż 50 gadów, ptaków i ssaków[1].
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]Prawie taka sama definicja zawarta jest w art. 2 Dyrektywy Rady 1999/22/WE z dnia 29 marca 1999 r.:
Do celów niniejszej dyrektywy „ogrody zoologiczne” oznaczają wszelkie stałe instytucje, gdzie zwierzęta dzikich gatunków przetrzymywane są w celach pokazywania ich publiczności przez 7 lub więcej dni w roku, z wyjątkiem cyrków, sklepów ze zwierzętami oraz instytucji wyłączonych z obowiązku spełniania wymagań niniejszej dyrektywy w związku z faktem, że nie pokazują one publiczności znacznej liczby zwierząt lub gatunków, i że wyłączenie takie nie będzie zagrażać celom niniejszej dyrektywy.
Ogród zoologiczny ma pełnić przede wszystkim rolę edukacyjną i rekreacyjną, jednakże nowoczesne placówki tego typu zazwyczaj mają też bazę naukową potrzebną do systematycznych badań nad hodowanymi gatunkami. Ogrody zoologiczne mogą odgrywać pewną rolę w zachowaniu gatunków, które wyginęły w warunkach naturalnych lub są na granicy wyginięcia, przykładem może być proces przywracania przyrodzie żubra, konia Przewalskiego czy jelenia milu.
Ogrody zoologiczne kształtowane są w trzech systemach rozmieszczenia zwierząt:
- zoogeograficznym,
- według systematyki gatunków,
- na zasadach krajobrazowo-siedliskowych[3].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Ogrody zoologiczne mają długą historię, sięgającą starożytności. Już 2000 lat p.n.e. znane były w Chinach, Egipcie i Asyrii, stanowiąc zwykle rozrywkę i obiekt dumy władców, podobnie zresztą jak w średniowieczu i w czasach późniejszych. Taki zwierzyniec miał też w Polsce król Jan III Sobieski. Usytuowany był w Wilanowie na Morysinie i trzymano w nim wiele gatunków egzotycznych.
Menażerie, czy objazdowe zwierzyńce, organizowano też w celach zarobkowych. Zwierzęta wożono i pokazywano zwykle tak długo, aż padały z przemęczenia i złych warunków w ciasnych klatkach. W XIX wieku powstało w Warszawie kilka prywatnych zwierzyńców, ale przestawały istnieć po „wyczerpaniu” zasobów, czyli po śmierci najbardziej atrakcyjnych okazów.
Najstarszym istniejącym ogrodem zoologicznym jest ogród Tiergarten Schönbrunn założony w 1752 w Wiedniu[4]. Pierwszą placówką o charakterze ogrodu zoologicznego była paryska menażeria Jardin des Plantes otwarta w 1794 roku[5][4][6]. Stanowiła ona uzupełnienie istniejącego tam Ogrodu Botanicznego. Pierwszy ogród zoologiczny w faktycznym tego słowa znaczeniu posiadał Londyn, powstało ono w 1828 roku – ZSL London Zoo. Efekty tych przedsięwzięć sprawiły, że ogrody zoologiczne miały wkrótce również inne duże miasta:
- Dublin w 1831 – Dublin Zoo
- Bristol w 1836 – Bristol Zoo
- Amsterdam w 1838 – Natura Artis Magistra
- Antwerpia w 1843 – Zoo w Antwerpii
- Berlin w 1844 – Ogród Zoologiczny w Berlinie
- Rotterdam w 1857 – Rotterdam Zoo
- Frankfurt nad Menem w 1858 – Frankfurt Zoo
- Kopenhaga w 1859 – Kopenhaga Zoo
- Melbourne w 1862 – Melbourne Zoo
- Moskwa w 1864 – Ogród Zoologiczny w Moskwie
- Wrocław w 1865 – Ogród Zoologiczny we Wrocławiu
- Budapeszt w 1866 – Ogród Zoologiczny w Budapeszcie
- Poznań w 1874 – Stare Zoo w Poznaniu
- Cincinnati w 1875 – Cincinnati Zoo
- Tokio w 1882 – Ueno Zoo
- Buenos Aires w 1888 – Buenos Aires Zoo
- Dallas w 1888 – Dallas Zoo
- Giza w 1891 – Giza Zoo
Początkowo, zgodnie z doświadczeniami objazdowych menażerii, zwierzęta trzymano w ciasnych klatkach, co bardzo odbijało się na ich zdrowiu i możliwościach rozrodu. Z czasem dyrektorzy ogrodów zoologicznych zdali sobie sprawę, że jednym z warunków sukcesu hodowlanego jest zapewnienie zwierzętom lepszych warunków: większych wybiegów i możliwości „ukrycia” przed oczami zwiedzających.
Ogrody zoologiczne w Polsce
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Pierwszy polski ogród zoologiczny, mający charakter naukowo-dydaktyczny, założył w 1833 w Podhorodcach (od 1945 na Ukrainie[7]) Stanisław Konstanty Pietruski[8].
Najstarszym ogrodem zoologicznym w Polsce jest Ogród Zoologiczny we Wrocławiu otwarty 10 lipca 1865. Wrocławskie ZOO posiada największą w Polsce liczbę zwierząt (około 12 000) oraz największą liczbę gatunków zwierząt (około 1 100)[9].
Innym wiekowym ogrodem jest Stare Zoo w Poznaniu, założone w 1874, formalnie zarejestrowane w 1875[10][11].
Gdański Ogród Zoologiczny jest największą pod względem powierzchni placówką tego typu w kraju. Zajmuje powierzchnię 124 ha. Drugie pod względem wielkości Nowe Zoo w Poznaniu, zajmuje powierzchnię 121 ha.
Ideę ochrony gatunków poprzez działalność ogrodów zoologicznych na terenie Polski propagowali po II wojnie światowej m.in. Hanna i Antoni Gucwińscy, którzy na antenie Telewizji Polskiej prowadzili popularny program Z kamerą wśród zwierząt nagrywany we wrocławskim ZOO.
Najbardziej liczące się ogrody zoologiczne należą do Światowego Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów, europejskie ogrody dodatkowo do Europejskiego Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów. W Polsce do EAZA należy 11 ogrodów spełniających normy i wymogi EAZA – w Chorzowie, Gdańsku, Krakowie, Łodzi, Opolu, Płocku, Poznaniu, Toruniu, Warszawie, Wrocławiu i Zamościu. Istnieje także:
- Ogród Fauny Polskiej ZOO w Bydgoszczy, który jest jedynym zoo w Polsce ukierunkowanym głównie na ekspozycję krajową. Eksponowane są tam również zwierzęta egzotyczne.
- Ogród zoologiczny w Lubinie, który posiada największą kolekcję bażantów spośród wszystkich polskich ogrodów zoologicznych.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2022 r. poz. 916)
- ↑ CELEX: 31999L0022
- ↑ Robert Zubkowicz, Ogólne zasady urządzania ekspozycji w ogrodach zoologicznych, w: Przyroda Polska, nr 23/2023, s. 28
- ↑ a b Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. pwn.pl Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
- ↑ Karol Łukaszewicz , Ogrody zoologiczne, Wiedza Powszechna, 1975, s. 139 .
- ↑ Ménagerie du Jardin des Plantes [online], Les Zoos dans le Monde [dostęp 2013-09-09] [zarchiwizowane z adresu 2013-08-29] (fr.).
- ↑ Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz.U. z 1946 r. nr 2, poz. 5).
- ↑ Maciej Iłowiecki: Dzieje nauki polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1981, s. 186. ISBN 83-223-1876-6.
- ↑ Tomasz Pajączek , Tak Wrocław będzie świętował 150. urodziny ZOO [online], Onet.pl, 1 lipca 2015 [zarchiwizowane z adresu 2015-07-01] .
- ↑ Ogród Zoologiczny. Urząd Miasta Poznania. [dostęp 2009-03-17]. (pol.).
- ↑ Historia. [dostęp 2009-03-17]. (pol.).