Pieczarka dwuzarodnikowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pieczarka dwuzarodnikowa
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pieczarkowate
Rodzaj pieczarka
Gatunek pieczarka dwuzarodnikowa
Nazwa systematyczna
Agaricus bisporus (J.E. Lange) Imbach
Mitt. naturf. Ges. Luzern 15: 15 (1946)
2014-02-12 Agaricus bisporus (J.E. Lange) Imbach 403677.jpg
Owocniki z upraw
Podstawki i zarodniki

Pieczarka dwuzarodnikowa (Agaricus bisporus (J.E. Lange) Imbach) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1]. Rośnie dziko, ale jest też powszechnie uprawiana w pieczarkarniach i sprzedawana w sklepach[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Agaricus, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1926 r. Jakob Emanuel Lange nadając mu nazwę Psalliota hortensis f. bispora. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1946 r. Emil Imbach[1].

Niektóre synonimy naukowe[3]:

  • Agaricus brunnescens Peck 1900
  • Agaricus hortensis (Cooke) Pilát 1951
  • Agaricus hortensis (Cooke) S. Imai 1938
  • Psalliota bispora (J.E. Lange) F.H. Møller & Jul. Schäff. 1938
  • Psalliota hortensis (Cooke) J.E. Lange 1926

Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: pieczarka ogrodowa, pieczarka polna odmiana ogrodowa, bedłka polna odmiana ogrodowa[4].

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Średnicy 4-10 cm, barwy białej, szarobiałej do brązowawej. Skórka od promieniowo-włókienkowej do przylegająco łuskowatej[5].

Blaszki

Nie dochodzą do trzonu. U młodych okazów są białawe, później różowe, na koniec ciemnobrązowe[5].

Trzon

Wysokość 3–8 cm, grubość do 3 cm, walcowaty, pełny. Posiada wyraźny pierścień. Kolor biały, poniżej pierścienia czasami jest łuskowaty[6].

Miąższ

Słabo czerwieniejący, o słabym, przyjemnym zapachu[5].

Wysyp zarodników

Brązowy. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, o średnicy 5,5‒8,5 × 4‒6,5 µm. Podstawki zawsze dwuzarodnikowe[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Na naturalnych siedliskach występuje w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie, Azji, Australii i na wielu wyspach[7]. W Polsce jej rozprzestrzenienie i częstość występowania nie są znane. W piśmiennictwie naukowym do 2003 r. podano 5 jej stanowisk[4].

Rośnie od maja do września, na polach, w parkach, w miejscach nawożonych obornikiem, na stosach kompostowych, rzadko w lasach. W naturalnym środowisku jest rzadka. Pospolicie natomiast jest uprawiana[2].

Znaczenie[edytuj]

Doskonały grzyb jadalny, powszechnie uprawiany. Saprotrof[5].

W październiku 2012 r. francuskim naukowcom z Institut National de la Recherche Agronomique w Nancy udało się rozszyfrować jej genom[8].

Wartości odżywcze[edytuj]

W śladowych ilościach w pieczarce dwuzarodnikowej występuje MMH (monometylohydrazyna): lotna pochodna hydrazyny o wzorze sumarycznym CH3N2H3, substancja która jest wykorzystywana jako paliwo hipergolowe w silnikach rakietowych. Nie powinno się spożywać pieczarek na surowo ze względu na obecność rakotwórczych pochodnych hydrazyny[9].

Jak widać w tabeli poniżej, pieczarki są źródłem głównie miedzi, ryboflawiny (wit. B2), niacyny (wit. B3) i kwas pantotenowego. W mniejszym stopniu mogą być źródłem m.in. selenu (17% RDA w 100 g), fosforu (12% RDA), witaminy B6 (6–8% RDA), potasu (7% AI) i tiaminy (wit. B1; 7% RDA).

Wartość odżywcza
Pieczarka dwuzarodnikowa
surowa
(100 g)
Wartość energetyczna 93 kJ (22 kcal)
Białka 3,09 g
Węglowodany 3,26 g
Tłuszcze 0,34 g
Woda 92,45 g
Etanol 0,0 g
Kofeina 0 mg
Dane liczbowe na podstawie: USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28, full version[10]
Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health[12]

Uprawa[edytuj]

Uprawa prowadzona jest głównie w wysokotowarowych zakładach produkcyjnych. Grzyby uprawia się na podłożu organicznym, którym jest w Europie głównie nawóz koński, w Ameryce Północnej – słoma kukurydziana, w Azji – słoma ryżowa. Przed procesem kompostowania do nawozu dodaje się do 20% dodatków (wióry drzewne lub nawozy mineralne). W trakcie kompostowania w wyniku fermentacji przeprowadzanej przez bakterie następuje rozkład węglowodanów, podczas gdy białka i lignina pozostają. W temperaturze ok. 60 °C w jakiej przeprowadza się kompostowanie giną owady znajdujące się w nawozie w różnych stadiach rozwoju. Po przygotowaniu podłoża miesza się je z wilgotnymi ziarnami zbóż obrośniętymi grzybnią pochodzącą z czystych kultur i umieszcza w warunkach inkubacyjnych tj. w temperaturze 24 °C i wilgotności powietrza 60%, co sprzyja rozrastaniu się strzępek. W celu przyśpieszenia rozwoju osobników podłoże przysypuje się ciężką ziemią, obniża temperaturę poniżej 22 °C, zwiększa wilgotność powietrza do ok. 95% i dba się o odpowiednie przewietrzanie pomieszczeń. Zbiór owocników trwa przez kilka tygodni i uzyskuje się do 14 kg pieczarek z 1 m² (100 kg z 1 m³) podłoża[13].

Produkcja światowa pieczarek w 1950 wynosiła 53 tys. ton, w 1980 już 800 tys. ton[13], na początku lat 90. XX wieku – 1,5 mln ton[14]. Polska jest największym producentem pieczarek w Europie (330 tys. ton rocznie)[15].

Gatunki podobne[edytuj]

Pieczarkę dwuzarodnikową można pomylić z trującą pieczarką karbolową (Agaricus xanthodermus), ale także z jadalnymi: pieczarką łąkową (Agaricus campestris) oraz pieczarką białawą (Agaricus arvensis). Spośród wszystkich tych gatunków pieczarka dwuzarodnikowa ma najgrubszy, najbardziej mięsisty kapelusz[16].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  4. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  5. a b c d Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 60. ISBN 83-7404-513-2.
  6. a b Agaricus bisporus: The Button Mushroom. W: MushroomExpert.Com [on-line]. [dostęp 2013-02-25].
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
  8. Krzysztof Kowalski: Pieczarka bez tajemnic. Rzeczpospolita.pl, 09-10-2012. [dostęp 2012-10-10].
  9. C. Hashida, K. Hayashi, L. Jie, S. Haga, M. Sakurai, H. Shimizu. Quantities of agaritine in mushrooms (Agaricus bisporus) and the carcinogenicity of mushroom methanol extracts on the mouse bladder epithelium. „Nihon Koshu Eisei Zasshi”. 37 (6), s. 400‒405, 1990. 
  10. „11260, Mushrooms, white, raw” [Scientific Name: Agaricus bisporus]. „USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28, full version”, wrzesień 2015, wersja poprawiona maj 2016. Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA) (ang.).  (zob. zarchiwizowany wyciąg html).
  11. a b (na podstawie USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 21): Mushrooms, white, raw. W: Self Nutrition Data [on-line]. Condé Nast.. [dostęp RRRR-MM-DD].
  12. Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)
  13. a b Emil Müller, Wolfgang Loeffler: Zarys mikologii. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1987, s. 186-187. ISBN 83-09-01137-7.
  14. Chang ST. (1993). "Mushroom biology: the impact on mushroom production and mushroom products". W: Chiu S-W, Buswell J, Chang S-T. Mushroom Biology and Mushroom Products. Hong Kong: The Chinese University Press. ss. 3–20. ISBN 962-201-610-3
  15. Polska stała się pieczarkową potęgą, bo UE dała na to pieniądze. W: pap.pl [on-line]. PAP. [dostęp 2015-07-12].
  16. Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.