Frombork

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Frombork
Frombork
Herb Flaga
Herb Fromborka Flaga Fromborka
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat braniewski
Gmina Frombork
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Małgorzata Wrońska
Powierzchnia 7,59 km²
Populacja (30.06.2012)
• liczba ludności
• gęstość

Red Arrow Down.svg 2470[1]
325,43 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 55
Kod pocztowy 14-530
Tablice rejestracyjne NBR
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Frombork
Frombork
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Frombork
Frombork
Ziemia 54°21′30″N 19°40′59″E/54,358333 19,683056Na mapach: 54°21′30″N 19°40′59″E/54,358333 19,683056
TERC
(TERYT)
6283502034
Urząd miejski
ul. Młynarska 5a
14-530 Frombork
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Frombork w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Frombork w Wikisłowniku
Strona internetowa

Frombork (niem. Frauenburg, łac. Castrum Dominae Nostrae) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Frombork. Jest położony na Równinie Warmińskiej, nad Zalewem Wiślanym, na północnym krańcu Wysoczyźny Elbląskiej. W miejscowości znajduje się port morski oraz morskie przejście graniczne.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka źródłowa o formującym się u stóp Wzgórza miasteczku pochodzi z 1278. Badania archeologiczne nie potwierdziły istnienia tutaj wcześniejszego osadnictwa. Kiedy po kolejnym powstaniu Prusów w 1275 doszczętnie spalono katedrę w Braniewie, biskup warmiński Henryk Fleming postanowił przenieść kapitułę warmińską i wybudować tu katedrę. Nazwę miasta przyjęto od Najświętszej Marii Panny, patronki katedry. Osadnicy niemieccy nazywali je – Frauenburg, a kanonicy warmińscy w swoich dokumentach pisali Castrum Dominae Nostrae – Gród Naszej Pani.

Powstały w wyniku tego wyboru w ostatniej ćwierci wieku XIII kompleks osadniczy składał się z dwóch, całkowicie od siebie niezależnych, jednostek: zespołu katedralnego na wzgórzu i miasta nad brzegiem Zalewu Wiślanego. Każda z nich posiadała odmienne podstawy prawne. Dopiero w końcu wieku XIX tarasy górny i dolny powiązano w jeden zespół, natomiast w roku 1926 Wzgórze Katedralne i miasto połączone zostały administracyjnie.

Frombork, rycina Krzysztofa Hartknocha z Altes und neues Preussen, 1684

Początkowo miasto stanowiło własność biskupów warmińskich, od 1320 należało do kapituły. Zwane było wówczas Civitas Warmiensis (Miasto Warmińskie). Tak też było w istocie, gdyż Frombork był stolicą Warmii. Pierwszą udokumentowaną datą nadania praw miejskich jest rok 1310.

Od czasów założenia życie mieszkańców miasta wiązało się głównie z rybołówstwem i rolnictwem. Z biegiem lat powstawały tutaj warsztaty rzemieślnicze świadczące głównie usługi dla kanoników i służby kościelnej. Już w średniowieczu wymieniano funkcjonowanie we Fromborku cechów krawców, piekarzy, piwowarów oraz gildii rybackiej.

Na mocy pokoju toruńskiego z 1466 miasto wraz całą Warmią weszło w skład Korony Królestwa Polskiego. We Fromborku przebywał Mikołaj Kopernik, który jako kanonik kapituły warmińskiej żył i pracował na Wzgórzu Katedralnym niemal nieprzerwanie od roku 1510 do dnia swojej śmierci w maju 1543 roku. Właśnie tutaj Mikołaj Kopernik opracował De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach sfer niebieskich) – dzieło, które odmieniło dotychczasowe pojęcia o wszechświecie. Zespół katedralny na wzgórzu stał się także miejscem pochówku astronoma.

Po kilkakrotnych zniszczeniach zabudowy miejskiej w czasie wojen szwedzkich rozpoczyna się w drugiej połowie wieku XVII upadek gospodarczy.

W 1772, po pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej, miasto znalazło się w granicach Prus.

Pewne ożywienie daje się zauważyć po 1837, kiedy przeniesiono tutaj siedzibę biskupstwa. Rozwój turystyki, który nastąpił w końcu wieku XIX, spowodowany m.in. uruchomieniem w roku 1899 linii kolejowej, sprzyjał dalszemu rozwojowi miasteczka jako znaczącego już ośrodka turystyczno-wypoczynkowego. Powstało wówczas kilka hoteli, gospód i pensjonatów.

W wyniku drugiej wojny światowej w 1945 Frombork został włączony do Polski (polska nazwa Frombork stanowi fonetyczne przyswojenie formy niemieckiej). Dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec. Z powodu znacznych zniszczeń i niewielkiej liczby mieszkańców pozbawiono Frombork praw miejskich. Odbudowa zniszczonego w ponad w 80% Fromborka była przedsięwzięciem bardzo poważnym. Wymagała dużych nakładów środków oraz sił. Przy odbudowie Fromborka pomagali harcerze oraz konserwatorzy zabytków. Tym drugim największy zaszczyt przyniosła odbudowa dzwonnicy Radziejowskiej. Wieża ta leży w południowo-zachodnim narożu murów obronnych. Ponad 20 lat później dzwonnice nadbudowano oraz przykryto barokową kopułą. Kopuła była z hełmem i latarnią.

W 1946 podjęto decyzję o zorganizowaniu Muzeum Mikołaja Kopernika. Muzeum to udostępniono zwiedzającym we wrześniu 1948. W 1959 Frombork odzyskał prawa miejskie.

W latach 1966-1973 prowadzono odbudowę Fromborka, w ramach akcji Związku Harcerstwa Polskiego pod kryptonimem "Operacja 1001-Frombork". 2391 instruktorów i harcerzy za swoją nienaganną pracę, trwającą co najmniej trzy turnusy, otrzymało najwyższe wyróżnienie – tytuł Honorowego Obywatela Fromborka (HOF). "Operacja 1001-Frombork" przygotowywała obchody 500. rocznicy urodzin Kopernika.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Wzgórze Katedralne, z archikatedrą i wieżą Radziejowskiego
Wnętrze archikatedry
  • Zespół katedralny na wzgórzu złożony z katedry i obwarowań katedralnych, otoczony budynkami dawnych kanonii
    • Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja
    • Wieża Radziejowskiego, w której znajduje się wahadło Foucaulta
    • Prywatna wieża Kopernika, niesłusznie uważana za jego dawne obserwatorium, a w rzeczywistości będąca jego formalnym mieszkaniem wewnątrz murów obronnych zespołu katedralnego na wypadek wojny
    • Muzeum Mikołaja Kopernika
    • 6 kanonii zewnętrznych z XVII-XVIII w., w tym kanonia św. Stanisława zbudowana na fundamentach starszego budynku należącego do Kopernika i będącego jego codziennym mieszkaniem
  • Cmentarz kanonicki
  • Nowy pałac biskupi
  • Dawny kościół parafialny św. Mikołaja
  • Zespół poszpitalny św. Ducha i kaplica św. Anny – Muzeum Historii Medycyny
  • Kościół poewangelicki, obecnie pogrzebowy
  • Kapliczka przydrożna św. Jerzego przy ul. Braniewskiej
  • Baszta Żeglarska z XV w. (fundamenty i ściany przyziemia, powyżej historyzująca nadbudowa z lat 80-tych XX w)
  • Wieża wodociągowa z XVI w., przebudowana w XVII-XVIII w.
  • Kanał wodny z początku XIV w.[2]
  • Domy z XVII-XVIII w.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz kanoników

Przez miasto przechodzą drogi:

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi Kościół rzymskokatolicki oraz Kościół Zielonoświątkowy Zbór we Fromborkuprotestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Widok baszty żeglarskiej od frontu

Co roku w mieście odbywa się Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej.

Miejscowość przedstawiona została w powieści i jednym filmie. We Fromborku i okolicach toczy się akcja powieści Zbigniewa Nienackiego z serii Pan Samochodzik zatytułowana "Pan Samochodzik i zagadki Fromborka". W miejscowości tej toczy się także akcja polskiego filmu "Królowa pszczół".

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Turystyka jest głównym źródłem dochodu mieszkańców Fromborka. Głównymi atutami tego miasta są: zabytki, spokój oraz dobre zaplecze hotelowo-gastronomiczne. Miasto jest również dobrą bazą turystyczną do wycieczek w okolice Fromborka. Główne atrakcje turystyczne miasta i okolic to rejsy po Zalewie Wiślanym, punkty widokowe, umocnienia pozostałe po II wojnie światowej, planetarium i obserwatorium astronomiczne. Planetarium znajduje się w ośmiobocznej wieży na wzgórzu katedralnym (tzw. oktogonie), posiada kopułę o średnicy 8 m mieszczącą 81 widzów. W obiekcie prezentowane są popularnonaukowe seanse astronomiczne.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Północna część miasta znajduje sie w obrębie obszarów Natura 2000 Zalew Wiślany i Mierzeja Wiślana (PLH280007) SOO oraz Zalew Wiślany (PLB280010) OSO[3].

Na terenie miasta znajduje się 10 pomników przyrody[4]:

Nr Lokalizacja Nazwa Obwód
przy powołaniu [cm]
Nr ew. Rok powołania Zdjęcie
1. w okolicy Muzeum Mikołaja Kopernika dąb szypułkowy 706 240/57 1957
2. przy skrzyżowaniu ul. Krasickiego i Katedralnej jesion wyniosły 445 241/57 1957
3. 100 m od skrzyżowania ul. Krasickiego i Katedralnej jesion wyniosły 356 242/57 1957
4. przy skrzyżowaniu ul. Krasickiego i Katedralnej koło kapliczki dąb szypułkowy 437 48/92 1992
5. park przy cmentarzu na ul. Sanatoryjnej buk zwyczajny 318 49/92 1992
6. park przy cmentarzu na ul. Sanatoryjnej klon zwyczajny 317 50/92 1992
7. przy skrzyżowaniu ul. Krasickiego i Katedralnej koło kapliczki dąb szypułkowy 280 1/93 1993
8. ul. Katedralna 10, koło Duszpasterstwa buk zwyczajny 314 237/96 1996
9. ul. Braniewska przy kapliczce, 30 m od skrzyżowania z ul. Związku Harcerstwa Polskiego klon zwyczajny 280 238/96 1996
10. ul. Katedralna 9, teren Zespołu Szkół jesion wyniosły 308 239/96 1996

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

We Fromborku działa klub piłkarski KS „Zalew” Frombork (klasa okręgowa, grupa warmińsko-mazurska II).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons