Homofobia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
„Bóg nienawidzi pedałów” – członek Kościoła WBC (Westboro Baptist Church of Topeka) podczas demonstracji w USA

Homofobia – irracjonalny strach przed homoseksualizmem i osobami orientacji homoseksualnej, awersja, nieufność, nienawiść i wrogość do osób homoseksualnych skutkujące nierzadko ich dyskryminacją (prześladowaniem)[1][2][3][4][5][6][7].

Homofobia ma liczne i wielowymiarowe skutki na poziomie indywidualnym oraz społecznym, z licznymi efektami wtórnymi, np. w gospodarce. Według raportu Komisji Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) straty w wyniku istnienia homofobii szacuje się na 32 miliardy dolarów rocznie dla gospodarki rozmiaru Indii ()[8].

Termin[edytuj | edytuj kod]

Definicje[edytuj | edytuj kod]

Termin „homofobia” został wprowadzony do dyskursu naukowego przez psychologa i działacza na rzecz równouprawnienia osób homoseksualnych George’a Weinberga w 1972 w książce Society and the Healthy Homosexual[9][10]. To określenie stało się ważnym narzędziem dla osób homoseksualnych, ich sojuszników, a także organizacji równościowych. Pozwalało przedstawić sytuację gejów i lesbijek na gruncie zawodowym i prywatnym[11]. W 1969 roku został użyty przez amerykański tygodnik „Time[12]. W rozumieniu Weinberga, homofobia to irracjonalny lęk o podłożu społecznym i religijnym[13].

Inny społecznik, Warren J. Blumenfeld[14] zdefiniował homofobię jako przekonanie, że heteroseksualizm powinien być jedyną akceptowaną orientacją seksualną oraz jako strach i nienawiść do osób, które pociąga ta sama płeć[15].

18 stycznia 2006 Parlament Europejski w swojej rezolucji zdefiniował homofobię jako „nieuzasadniony lęk i niechęć wobec homoseksualizmu oraz osób homoseksualnych, biseksualnych i transseksualnych, oparte na uprzedzeniach, podobnie jak rasizm, ksenofobia, antysemityzm i seksizm[16].

Podobny termin opisujący koncepcję homofobii, „homoerotofobia” ukuł Wainwright Churchill w książce Homosexual Behavior Among Males: A Cross-cultural and Cross Species Investigation (1967)[17][18]. Termin ten nie jest jednak często używany.

Debaty nad terminem[edytuj | edytuj kod]

Termin „homofobia” jest przedmiotem dyskusji z kilku względów:

  1. Amerykańska organizacja NARTH (obecnie Alliance for Therapeutic Choice and Scientific Integrity, lub ATCSI) zajmująca się pseudonaukowymi próbami zmiany orientacji seksualnej (terapią konwersyjną[19]) stwierdziła, że termin „homofobia” jest często używany nieodpowiednio, na opisanie każdego zjawiska, która sprzeciwia się zachowaniom homoseksualnym opierając się na przesłankach moralnych, psychologicznych czy medycznych[20]. Jednocześnie edukacyjne i społeczne organizacje amerykańskie kwestionują działalność NARTH, jako niezgodną z wiedzą medyczną[21], a sam założyciel NARTH, Arthur Abba Goldberg, został skazany w 1989 za oszustwa i malwersacje[22].
  2. Zdaniem niektórych naukowców, termin nie spełnia żadnych kryteriów nozologicznych fobii[23][24][25]Niektórzy badacze uważają, że termin homofobia jest nadużywany[24]. Zaproponowano kilka alternatywnych terminów – homonegatywizm, heteroseksizm[24][26] czy uprzedzenie względem homoseksualistów[23]. Niektórzy badacze proponują zastąpienie terminu „homofobia” słowem „homouprzedzenie”[23].
  3. Termin homofobia jest silnie zależny od kolokacji – ma kilka znaczeń[27].
  4. Agencja prasowa Associated Press zrezygnowała z używania terminu „homofobia” w kontekście politycznym, gdyż zdaniem jej edytora słowo fobia kojarzy się z zaburzeniem psychicznym[28]
  5. Psycholog kliniczny George Weinberg, który jest popularyzatorem terminu, stanął w obronie tezy, że homofobia wykazuje cechy fobii. W swojej argumentacji powołał się na gwałtowne reakcje wobec homoseksualizmu w latach 60. i 70. XX wieku, kiedy termin został stworzony. Zaznacza on, że ludzie gwałtownie reagowali nawet w stosunku do własnych dzieci, kiedy dowiadywali się o tym, że są one homoseksualne. Zdaniem Weinberga dowodzi to, że homofobia jest oparta na strachu i ma silne zabarwienie emocjonalne. Weinberg i inni naukowcy stosowali też ten termin, by opisać niechęć lub strach przed bliskim kontaktem z osobami homoseksualnymi i dyskomfort związany z przebywaniem w ich towarzystwie. Weinberg podkreśla, że w tamtym czasie przeprowadzano niewiele badań naukowych na temat skłonności ludzi do utraty racjonalnego myślenia w kontekście homoseksualizmu. Obecne badania neurobiologów potwierdzają powiązania między instynktem, który zwykle chroni człowieka przed niebezpieczeństwem zanim dana osoba pomyśli o nim (ale też mogącym wprowadzać w błąd), a uprzedzeniami. Badania wykazują, że instynktowne odczucia strachu lub obrzydzenia pomagają teraz w zrozumieniu uprzedzeń, zwłaszcza negatywnych reakcji wobec homoseksualizmu[29][30].

Możliwe przyczyny[edytuj | edytuj kod]

Wczesne hipotezy[edytuj | edytuj kod]

W 1890 William James założył, że poczucie odstręczenia od homoseksualności jest instynktowne i istnieje częściej u mężczyzn, niż u kobiet. Ponadto w kulturach, gdzie homoseksualność jest obecna, instynktowna awersja została zastąpiona przez zwyczaj. James założył też, że tolerancja wobec homoseksualności jest wyuczona, a odstręczenie jest wrodzone, a nie odwrotnie. Gregory M. Herek w krytyce hipotezy Jamesa stwierdził, że to niespodziewany wniosek, gdyż James zakłada „zarodkową możliwość” pociągu do osób tej samej płci, co wskazuje na jej naturalność.

W 1908 Edward Westermarck w swojej analizie wyszedł poza wyjaśnienia oparte o instynkt w swoim międzykulturowym studium moralności. Zasugerował on, że społeczna cenzura homoseksualności jest pokierowana „poczuciem niechęci wobec idei stosunków homoseksualnych, które są wywołane u dorosłych, którzy wykształcili swoje seksualne instynkty w zwyczajnych warunkach”. Mimo to, stwierdził, że to wyjaśnienie jest satysfakcjonujące w kwestii gwałtownych reakcji wobec homoseksualności w religiach żydowskiej, chrześcijańskiej i zoroastriańskiej. Doszedł do wniosku, że ta wrogość istnieje, ponieważ homoseksualność historycznie utożsamiano z bałwochwalstwem i herezją, a te były potępiane przez prawa i zwyczaje.

Psychoanalitycy zaproponowali perspektywę socjo-psychologiczną. W 1905 Sigmund Freud stwierdził, że wyłączne heteroseksualna orientacja seksualna nie jest przejawem biologicznych czynników, ale też wynikiem wpływu społecznych zakazów w kwestii homoerotyczności, jak i wczesnych doświadczeń rodzinnych. Założył, że wszyscy mężczyźni i kobiety mają silną więź z rodzicem tej samej płci. Więź jest zwykle uciskana przez kompleks Edypa. Jednak w niektórych przypadkach, regresja jest niepełna. Na tej podstawie w 1914 r. Sandor Ferenczi zasugerował, że niechęć, wrogość i odstręczenie wobec męskiej homoseksualności są symptomami reakcji obronnej względem uczuć względem osób tej samej płci.

Współczesne teorie i hipotezy[edytuj | edytuj kod]

Niewiedza[edytuj | edytuj kod]

Teoria Judd Marmor z 1980 zakłada, że homofobia bierze się z braku wiedzy na temat tego, czym jest bycie osobą homoseksualną, lub wiedzy opartej o nieprawdziwe informacje[31][32].

Oportunizm polityczny[edytuj | edytuj kod]

Jako jedną z przyczyn homofobii oraz utrzymania sytuacji, w której osoby homoseksualne pozbawione są równych praw podaje się też chęć czerpania korzyści politycznych z wysokiego poziomu homofobii. Zamiast niwelowania homofobii, politycy wykorzystują ją w kampaniach[33], np. w Afryce homofobiczne hasła służą do zjednywania głosów homofobicznych wyborców, a w krajach bez równości małżeństw, politycy kierowani oportunizmem politycznym argumentują chęć utrzymania stanu obecnego tym, że społeczeństwo nie jest gotowe na równe traktowanie obywateli[34][35]. Inne przykłady używania homofobii w oportunizmie politycznym:

  • w 2014 Marek Jakubiak zyskał popularność dzięki homofobicznym wypowiedziom, które pomogły mu w zostaniu posłem[36].
  • w 2018 prezydent Ghany zapewnił o bliskiej współpracy organizacji kościelnych i rządu i oświadczył wyborcom, że nie zamierza dekryminalizować homoseksualizmu[37],
  • w 2018 prezydent Lublina zakazał przeprowadzania marszu równości, by podczas wyborów samorządowych pozyskać głosy wyborców prawicowych[38].

Przyczyny psychologiczne i psychiatryczne[edytuj | edytuj kod]

Wbrew sformułowaniom pochodzącym z kampanii organizacji LGBT[39] i wypowiedziom niektórych polityków lewicy[40][41] homofobia nie jest uznawana za chorobę, bo nie jest klasyfikowana jako zaburzenie psychiczne ani przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne[42], ani przez Światową Organizację Zdrowia[43].

Homofobia nie jest rozpoznaniem psychiatrycznym, jednakże niektórzy psycholodzy i psychiatrzy postulują dodanie jej do klasyfikacji DSM[10][44][45] ze względu na jej szkodliwość dla osoby przejawiającej ją, osób trzecich oraz ze względu na zaburzenia psychiczne tkwiące u jej podstaw[46][47].

James Gardner, który dla celów terapeutycznych przyjął popularny podział fobii na trzy zasadnicze klasy: agorafobię, fobie specyficzne i fobie społeczne (ang. social phobia), homofobię zaklasyfikował do grupy fobii specyficznych. Homofobia w jego klasyfikacji związana jest z wczesnym doświadczeniem, emocją i uczuciem lub wrażeniem[48].

Zaburzenie lękowe[edytuj | edytuj kod]

Weinberg pod nazwą „homofobia” opisał obsesyjny lęk przed zetknięciem się z osobami homoseksualnymi, lęk przed własnym homoseksualizmem oraz byciem skategoryzowanym jako osoba homoseksualna. Jego zdaniem homofobia w takim rozumieniu stanowi partykularny rodzaj fobii izolowanej na równi z innymi fobiami[9]. To jednak nie przełożyło się na ujęcie homofobii w przeszłych i aktualnych klasyfikacjach chorób i zaburzeń (ICD-10 i DSM-IV)[49].

Homofobia zinternalizowana[edytuj | edytuj kod]

Homofobia zinternalizowana – negatywny stosunek do własnego homoseksualizmu[50].

W badaniu Chińskiej Akademii Nauk homofobię zinternalizowaną powiązano z poczuciem beznadziei i samotności[51].

Samopostrzeganie[edytuj | edytuj kod]

Prof. Gregory M. Herek w swoim artykule z 1986 r. rozwodzi się nad teoriami o przyczynach homofobii. Jako jedną z nich wskazuje strach przed własnym ukrytym homoseksualizmem albo niepewność co do własnej męskości lub kobiecości[52].

Niektórzy teoretycy, np. Judith Butler[53], rozważają możliwość strachu przed byciem postrzeganymi w kategoriach osób homo- lub biseksualnych jako czynnika wpływającego na homofobię. Zwolennicy tej teorii wskazują, że wyrażanie homofobicznych emocji i poglądów może nie tylko służyć ekspresji sądów o osobach LGBT, ale również stanowić czynną próbę zdystansowania się od tej kategorii ludzi i przypisywanego jej statusu społecznego. Zachowując się w sposób homofobiczny (w homofobicznych środowiskach), dana osoba utwierdza się w przekonaniach o własnej heteroseksualności i tym samym zabezpiecza się przed byciem postrzeganą i traktowaną – i w konsekwencji naznaczoną – przez resztę grupy jako osoba homo- bądź biseksualna[54].

Dwubiegunowe postrzeganie społeczeństwa (dobrzy „my” i źli „oni”), rodzi możliwość bardzo poważnych zaburzeń koegzystencji społecznej: od werbalnej deprecjacji osób skategoryzowanych jako „oni”, „obcy”, „inni” do ich fizycznej eksterminacji (np. w III Rzeszy)[55].

W 1996 zostało opublikowane badanie dotyczące związku homofobii z podnieceniem. Zgodnie z wynikami testu na homofobię 64 heteroseksualnych mężczyzn podzielono na dwie grupy: homofobiczną i niehomofobiczną. Pierwsza składała się z 35, a druga z 29 mężczyzn. Test na agresję nie wykazał różnicy między grupami, więc hipoteza mówiąca o tym, że osoby homofobiczne są agresywne nie została potwierdzona. Uczestników poddano również badaniu pletyzmografem prąciowym. Obie grupy wykazały podniecenie seksualne podczas oglądania seksu z udziałem zarówno kobiet heteroseksualnych, jak filmów z seksem lesbijek. Następnie obydwu grupom zaprezentowano materiały z seksem gejowskim, który zdecydowanie podniecił 54% homofobicznych mężczyzn, umiarkowanie 26%, a wcale 20%. W przypadku niehomofobicznych mężczyzn, wyniki prezentowały się odpowiednio: 24%, 10% i 66%. W obu grupach podniecenie seksualne podczas oglądania seksu lesbijskiego i heteroseksualnego było wyższe niż podczas oglądania pornografii gejowskiej. Autorzy badania przedstawili dwa wyjaśnienia odnośnie do tego, dlaczego seks gejów podniecił bardziej homofobicznych mężczyzn niż niehomofobicznych. Przyczyną może być pochodząca z psychoanalizy koncepcja ukrytego homoseksualizmu. Zaistniałą sytuację można też wyjaśnić rolą lęku, który może powodować podniecenie seksualne i erekcję (oznaczałoby to, że reakcja homofobów na gejowskie bodźce seksualne wynika z zagrożenia, a nie z podniecenia). Problemem, na jaki natrafili autorzy badania, było dokładne zdefiniowanie homofobii i jej pomiar[56].

Badanie, które ukazało się w czasopiśmie naukowym „Journal of Research in Personality” w 2006 roku wskazało, że obronna forma homofobii wynika z ukrytej niechęci, a nie z ukrytego homoseksualizmu[57].

W 2012 jako czynnik wpływający na homofobiczne postawy podano też nienawiść do samego siebie[58].

Opresja kulturowa[edytuj | edytuj kod]

Naukowcy zajmujący się teorią queer krytykują wyjaśnianie marginalizacji mniejszości seksualnych przez homofobię rozumianą jako niechęć czy nienawiść względem osób homoseksualnych. Ich rozumienie homofobii bazuje na przekonaniu, że problem wykluczenia społecznego osób LGBT wynika ze szczególnych postaw jednostek społeczeństwa ukształtowanego przez heteronormatywność kultury. Innymi słowy, marginalizacja osób LGBT nie jest ich zdaniem problemem spowodowanym uprzedzeniami przejawianymi przez indywidualne osoby, lecz wynika z uwarunkowań kulturowych[59].

Role płciowe[edytuj | edytuj kod]

Parrott twierdzi, że agresywne reakcje homofobiczne mogą być skutkiem postrzegania homoseksualizmu jako odstępstwa od ról płciowych[60].

Uprzedzenia i stereotypy[edytuj | edytuj kod]
Anonimowe homofobiczne hasła na drzwiach Arcigay (włoskiej organizacji LGBT), Włochy, Grosseto.

Badania psychologiczne pokazują[61], że postawy homofobiczne najbardziej rozpowszechnione są wśród osób, które nie znają osobiście żadnego geja lub lesbijki. Osobista znajomość z przedstawicielami mniejszości seksualnych zmniejsza poziom niechęci względem nich. Stąd psychologowie są zdania, iż homofobia spowodowana jest stereotypami i błędnymi mniemaniami dotyczącymi homoseksualizmu, np. fałszywym[62] przekonaniem, że łączy się on z pedofilią[63], opiniami jakoby osoby homoseksualne były defektywne[64] (choć 90% pedofilów to heteroseksualni mężczyźni[65]), lub tym, że wirus HIV powiązany jest wyłącznie z homoseksualizmem i biseksualizmem[66][67] (to błąd poznawczy, który daje złudne poczucie bezpieczeństwa heteroseksualnej populacji[68]).

W Stanach Zjednoczonych główne organizacje zawodowe psychologów, nauczycieli i wykładowców podkreślają, że zasadniczym narzędziem zwalczania aktów nienawiści i homofobii jest edukacja społeczeństwa i zbudowanie takiego systemu szkolnictwa, gdzie kwestie seksualności są naukowo i obiektywnie przekazywane uczniom i wychowankom. Organizacje takie, jak APA (American Psychologist Association) oraz NASP (National Association of School Psychologist) podkreślają to, jak bardzo ważna jest ochrona mniejszości seksualnych przed atakami nienawiści i przemocy powodowanej homofobią, np. poprzez wprowadzenie prawnego zakazu mowy nienawiści. Zdaniem tych organizacji, potwierdzone naukowo informacje o ludzkiej seksualności, w tym homoseksualizmie, są szczególnie ważne dla młodych ludzi, którzy dopiero odkrywają swoją seksualność[69][70]. Edukowaniu społeczeństwa na gruncie szkolnym służy szeroko zakrojona akcja koalicji The Safe Schools Coalition – Doorway pracowników służby zdrowia, organizacji rządowych i społecznych. Jej celem jest szerzenie idei reformy szkolnictwa i systemu prawnego, co pozwoli stworzyć szkolnictwo bezpieczne i tolerancyjne środowisko wychowywania młodego pokolenia obywateli[71][72].

W 1997 badaczka historyczna Linda Dowling opublikowała pracę, w której doszukuje się przyczyn homofobii w strukturach państwowych starożytnych państw, będących u podstaw późniejszych społeczeństw. Zauważa ona, że mężczyźni homoseksualni mogli być postrzegani w starożytnej Grecji jako niezdolni do pełnego wypełniania obowiązków wobec polis. Opinie tego typu nie brały pod uwagę wkładu społecznego osób homoseksualnych w innych aspektach[73].

W 2002 historyk David Halperin opublikował książkę, w której zwraca on uwagę na to, że historyczne oczekiwania wobec zachowań seksualnych (hetero- i homoseksualnych) były bardziej elastyczne, a obecne sztywne ramy mogą przyczyniać się do wzmacniania stereotypów, a tym samym też homofobii[74].

Błędy merytoryczne w publikacjach[edytuj | edytuj kod]

Według słownika Kopalińskiego homofobia była pobudzana przez epidemię AIDS, która pierwotnie zaatakowała tę społeczność[3]. W rzeczywistości pierwotną grupą osób zarażonych wirusem HIV byli mieszkańcy Kinszasy w latach 20. XX wieku, którzy niekoniecznie byli homoseksualni[75][76]. Słownik ten nie wspomina o innych teoriach na temat genezy homofobii.

Niektóre podręczniki „przygotowania do życia w rodzinie” (zwłaszcza wydane przez firmy powiązane z instytucjami religijnymi) zaliczają homoseksualizm do „dewiacji seksualnych” lub opisują go w rozdziałach „zaburzeń i patologii”, a zachowania seksualne takie, jak seks oralny, analny i masturbację ujmują jako potencjalnie szkodliwe dla dalszego rozwoju jednostki (niezależnie od orientacji)[77]. Ujmowanie problematyki homoseksualizmu w kategoriach dewiacji, mylenie homoseksualizmu z pedofilią lub nierozróżnianie ich zdarza się również w podręcznikach akademickich[78], jak również w wypowiedziach polityków[79] i aktywistów konserwatywnych[80].

Geny[edytuj | edytuj kod]

Z badań nad bliźniakami wynika, że na homofobię ma większy wpływ środowisko niż geny, jednak prace źródłowe nie rozstrzygają o dziedziczności środowiskowej lub genowej homofobii. Ponadto, bardziej homofobiczne są statystycznie osoby płci męskiej niż żeńskiej, oraz osoby heteroseksualne częściej niż nieheteroseksualne[81][82].

Religia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Religie a homoseksualizm.

Wielu przedstawicieli religii lub ich gałęzi, np. rzymskiego katolicyzmu, prawosławia, konserwatywnego protestantyzmu, konserwatywnego islamu, mormonizmu i konserwatywnego judaizmu, wypowiada się negatywnie o osobach homoseksualnych.

Autorzy książek lub naukowcy (np. prof. Ireneusz Krzemiński[83]) wskazują na religijne kaznodziejstwo[84][85] oraz istnienie korelacji pomiędzy przejawianiem różnorodnych uprzedzeń, w tym także dotyczących orientacji seksualnej, a pewnymi typami postaw religijnych (fundamentalizm[86], religijność), przy czym wyznanie ma odgrywać rolę drugorzędną. Z kolei inne typy religijności, takie jak zewnętrzna i poszukująca orientacja religijna, powiązane są z niższym poziomem uprzedzeń lub w ogóle nie wykazują związku z uprzedzeniami[87][88].

Chrześcijaństwo[edytuj | edytuj kod]

Obecna wersja Biblii, zarówno w Starym (Rdz 19,1–29; Księga Kapłańska 18,22), jak i w Nowym Testamencie (List do Rzymian 1, 24–27; 1. List do Koryntian 6, 9; 1. List do Tymoteusza 1, 10) piętnuje homoseksualizm. Z badania przeprowadzonego na tekście Księgi Kapłańskiej wynika jednak, że wczesna Biblia nie zawierała fragmentów potępiających homoseksualizm, które zostały dodane później[89].

W USA niechęć względem równouprawnienia gejów żywią najczęściej ugrupowania chrześcijańskich fundamentalistów[90].

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

W przypadku Kościoła katolickiego, od czasów Soboru Watykańskiego II wzmocnione zostało pierwotnie istniejące rozróżnienie „grzechu” i „grzesznika”[91]. Zgodnie z tą koncepcją osoba homoseksualna nie posiada tożsamości homoseksualnej[92] i może liczyć na akceptację, jeżeli wyrzeknie się „czynów homoseksualnych”, wymagających bezwzględnego potępienia[93].

Katechizm Kościoła Katolickiego jednoznacznie wskazuje, że każda osoba ma niezbywalną godność osobistą, bez względu na orientację seksualną. Jednakże w ideologii katechizmu szacunek dla osoby nie jest równoznaczny z tolerancją „czynów homoseksualnych”, które przez katolicyzm są potępiane. Kościół potępia też wszelakie praktyki seksualne odbywające się pomiędzy ludźmi niebędącymi w związku małżeńskim, jednak jednocześnie nie uznaje małżeństw osób tej samej płci[94].

Wobec takiego traktowania homoseksualizmu[95], włoski pisarz Alfredo Ormando dokonał samospalenia na Placu św. Piotra w Watykanie jako formy protestu. W swoim liście skrytykował on postawę kościoła katolickiego wobec homoseksualnych chrześcijan[96].

Protestantyzm i anglikanizm[edytuj | edytuj kod]

Wiele Kościołów protestanckich i anglikańskich odchodzi od konserwatywnego stanowiska wobec seksualności człowieka. Bywa to powodem poważnych sporów teologicznych i może grozić schizmą między kościołami w różnych krajach[97]. 2 września 2007 roku nigeryjski, anglikański biskup Isaac Orama, w wywiadzie dla nigeryjskiej agencji prasowej stwierdził, że geje i lesbijki „nie zasługują, by żyć, gdyż stanowią bunt wobec Boskiego celu człowieka”[98]. W Nigerii, jak i w kilku innych krajach, za kontakty homoseksualne grozi kara śmierci[99].

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Według Świadków Jehowy stosunki seksualne są zarezerwowane tylko dla pary: mężczyzna i kobieta i wyłącznie w obrębie małżeństwa. Choć nie pochwalają oni homofobii, ponieważ Biblia nakazuje szanować wszystkich, to nie aprobują też homoseksualności[100][101][102][103].

Islam[edytuj | edytuj kod]

Teksty islamskie generalnie potępiają osoby homoseksualne[104], choć w niektórych krajach otwierane są meczety przyjazne osobom LGBT[105].

Inne religie[edytuj | edytuj kod]
 Osobny artykuł: Religie a homoseksualizm.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Jak wykazują badania psychologiczne, homofobia występuje częściej u osób z wysokimi wynikami na skali F (faszyzm) osobowości autorytarnej[106]. Na podstawie badań (Hereka z 1984 r. i 1991 r. oraz Kite'a z 1991 r.) wyróżniono następujące czynniki powiązane z homofobią (korelaty homofobii)[107][108][109]:

  • osoby homofobiczne z reguły nigdy nie poznały osobiście otwartego geja lub lesbijki,
  • są mniej skłonne do samookreślania się jako gej lub lesbijka oraz rzadziej deklarują własne zachowania homoseksualne,
  • są bardziej skłonne do uznawania własnych rówieśników jako osoby przyjmujące negatywne postawy (dotyczy to zwłaszcza mężczyzn),
  • są bardziej skłonne do wyrażania konserwatywnych i restrykcyjnych postaw w kwestii ról płciowych,
  • jest większe prawdopodobieństwo, że mieszkały (zwłaszcza w trakcie dojrzewania) w miejscach, w których negatywny stosunek do osób homoseksualnych był norma (np. w czasach, kiedy przeprowadzono badania takimi miejscami nazwał Herek Środkowo-Zachodnie (Midwest) i Południowe Stany USA, prerie kanadyjskie, oraz małe miasta i tereny wiejskie),
  • są częściej osobami starszymi,
  • są częściej osobami o niskim poziomie wykształcenia,
  • są częściej osobami religijnymi, regularnie chodzącymi do świątyń lub przynależącymi do konserwatywnych ideologii religijnych.

W 2015 badacze z uniwersytetów w L’Aquila, we Florencji oraz uniwersytetów Tor Vergata i La Sapienza w Rzymie opublikowali artykuł naukowy na temat kwestionariusza wypełnionego przez 500 studentów. Badanie wskazało na korelację między osobami wrogo nastawionymi do osób homoseksualnych a osobami wykazującymi psychotyczność, zdefiniowaną jako agresywność i wrogość wobec innych ludzi. Osoby o homofobicznym nastawieniu charakteryzowały się też niedojrzałymi mechanizmami obronnymi[110].

Przejawy[edytuj | edytuj kod]

Instytucje[edytuj | edytuj kod]

Homofobia zinstytucjonalizowana (lub instytucjonalna)[111] to zjawisko polegające na celowej (bezpośredniej) dyskryminacji osób homoseksualnych przez organy państwowe[112], związki religijne i media, oraz wspieraniu tej dyskryminacji na różnych polach, np. w systemie edukacji[113], służbie zdrowia[114], prawie spadkowym, prawie małżeńskim[115], prawie rodzinnym (np. kwestia adopcji). Instytucje mogą również rozpowszechniać mity na temat osób homoseksualnych oraz instygować ich odczłowieczające traktowanie[116]. Poniższe listy przywołują przykłady zinstytucjonalizowanej homofobii w różnych instytucjach społecznych.

Państwo:

  • nieuznawanie przez państwo związków osób tej samej płci[117] (np. pod pozorem „obrony moralności publicznej”[118]),
  • obecność gay defence panic w prawie[119],
  • cenzurowanie dzieł kulturalnych przez instytucje państwowe ze względu na wątki homoseksualne[120],
  • zaniedbywanie obowiązków państwa w kwestii zapewnienia bezpieczeństwa osobom homoseksualnym (również utrudnienia w zgłaszaniu przestępstw nienawiści na policji)[121],
  • marginalizacja polityczna osób homoseksualnych[122] lub nawoływanie do niej[123],
  • stosowanie różnego wieku przyzwolenia dla par homoseksualnych, niż dla par heteroseksualnych[124],
  • powstrzymywanie działalności społecznej osób homoseksualnych (np. przez próby utrudniania jej[125][126], prześladowania[127], uniemożliwianie[128] lub instytucjonalne utrudnianie jej[129]),
  • odmawianie azylu osobom homoseksualnym będących obywatelami państw, gdzie homoseksualność jest karana, przez państwa, gdzie jest ona legalna[130],
  • arbitralne kwestionowanie orientacji seksualnej, np. osoby starającej się o azyl[131][132],
  • ujawnianie orientacji seksualnej osób homoseksualnych bez ich wyraźnej zgody (celowe lub wynikające z zaniedbania), zwłaszcza wtedy, gdy naraża to daną osobę na przemoc[133],
  • stosowanie testów mających na celu ustalanie orientacji seksualnej (sama procedura jest odczłowieczająca przez np. pseudomedyczne testy analne, ale również przeprowadzanie jej w celu odmawiania osobom homoseksualnym wiz wjazdowych lub w penalizacji)[134],
  • stosowanie kar cielesnych wobec osób homoseksualnych[135] (np. biczowania[136]),
  • arbitralne aresztowanie osób homoseksualnych[137],
  • szantażowanie osób homoseksualnych[138],
  • zbieranie materiałów na temat orientacji seksualnej danej osoby (np. Akcja „Hiacynt”), także w konkretnym celu, np. wymuszania współpracy z agencją wywiadowczą[139],
  • więzienie osób homoseksualnych[140],
  • torturowanie osób homoseksualnych[141],
  • homofobiczne wypowiedzi osób sprawujących władzę w państwie[142][143] (włącznie z proponowaniem kary więzienia i grzywny dla osób wchodzących w związek jednopłciowy[144], grożeniem pobiciem przez polityka[145] lub podżeganiem polityków do stosowania przemocy wobec osób homoseksualnych[146]),
  • próby organizowania przemocy wobec osób homoseksualnych lub zwolenników ich równouprawnienia (np. tworzenie przez polityka manifestu stworzenia chrześcijańskiej armii do prowadzenia "biblijnej świętej wojny" z "niewiernymi"[147]),
  • zabijanie osób homoseksualnych[148] (również masowe[149]).

Media:

  • używanie przez osobowości radiowe i telewizyjne fałszywych, hańbiących i pogardliwych komentarzy wobec osób homoseksualnych[150],
  • obwinianie osób LGBT o niezawinione przez nie skandale[151],
  • pobłażliwe traktowanie mowy nienawiści w mediach[152],
  • cenzurowanie scen okazywania sobie uczuć przez pary osób tej samej płci, ze względu na uznanie ich za skandaliczne lub nieadekwatne dla widzów danej grupy wiekowej, choć identyczne lub podobne zachowania heteroseksualne nie są poddawane cenzurze (np. w październiku 2012, w wyemitowanym na antenie greckiej telewizji publicznej serialu produkcji brytyjsko-amerykańskiej Downton Abbey wycięto scenę pocałunku dwóch mężczyzn. Po fali protestów zwracających uwagę na to, że pocałunek osób tej samej płci nie jest pokazywany, podczas gdy pocałunek heteroseksualny jest, zarząd telewizji ERT poinformował, że materiał został ocenzurowany ze względu na ramy czasowe w jakich został wyemitowany oraz przyznaną kategorię wiekową[153][154]).

Instytucje edukacyjne:

  • bezczynność nauczycieli i innych pracowników szkół wobec homofobii[155][156],
  • usuwanie osób homoseksualnych z listy uczniów, np. przez instytucje edukacyjne prowadzone przez związki wyznaniowe[157],
  • przemoc ze strony nauczycieli[158].

Instytucje religijne:

  • tworzenie wrogiego otoczenia wobec osób homoseksualnych[159][160] (również poprzez interwencje polityczne[161]),
  • tworzenie zasad, zgodnie z którymi osoby heteroseksualne muszą wyrzec się swoich homoseksualnych krewnych lub przyjaciół (i/lub przyzwolenie na tego typu postawy)[162],
  • brak akceptacji wobec osób homoseksualnych[163][164][165],
  • uznawanie osób homoseksualnych za nieczyste[166],
  • upokarzanie ze strony duchownych[167] (włącznie z obwinianiem osoby homoseksualne o problemy w organizacjach religijnych[168][169]),
  • brak reakcji na upokarzanie przez duchownych[170],
  • brak wsparcia dla osób cierpiących z powodu przejawów homofobii współtworzonych przez instytucje religijne[171],
  • obwinianie osób homoseksualnych (np. przez duchowne instytucje prawodawcze) o prowokowanie gniewu bożego przejawiającego się katastrofami naturalnymi[172],
  • zakłócanie pogrzebów osób homoseksualnych lub pogrzebów w krajach, gdzie pary osób tej samej płci są uznawane (np. przez Westboro Baptist Church),
  • stosowanie kar cielesnych przez instytucje religijne, włącznie z religijnymi sądami istniejącymi w obrębie prawa (np. poprzez biczowanie[173]).

Społeczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Osoby homoseksualne spotykają się z homofobią w formie słownej i fizycznej. Dotyka ona również osoby uznawane za homoseksualne, niezależnie od ich rzeczywistej orientacji seksualnej[174]. Przemoc homofobiczna bywa również kontynuowana po śmierci osoby będącej jej ofiarą (np. w formie zawistnych komentarzy internetowych[175][176][177], organizowania homofobicznych protestów podczas pogrzebu[178] czy bezczeszczenia zwłok, również tych wykopanych z grobu[179]).

Przejawy przemocy słownej i innej nie będącej przemocą fizyczną to między innymi:

  • znęcanie się[180][181] (również on-line), np. przez rozpowszechnianie filmików[182], plotek i stosowanie szantażu[183],
  • niszczenie flag osób LGBT[184],
  • niszczenie publikacji na temat osób homoseksualnych (np. palenie książek[185]),
  • upublicznianie orientacji (z ang. outing) osoby homoseksualnej (zwłaszcza osoby żyjącej w homofobicznym otoczeniu) bez jej wyraźnej zgody lub grożenie upublicznieniem (np. z powodów ideologicznych[186] lub w celu szantażowania jej, zwłaszcza w homofobicznym otoczeniu[187])[188],
  • używanie obelg wobec osób homoseksualnych z powodu orientacji seksualnej[189][190][191],
  • przyrównywanie osób homoseksualnych do zwierząt[192][193],
  • nazywanie okazywania uczuć przez osoby homoseksualne „obnoszeniem się” lub uznawanie ich za skandaliczne lub nieadekwatne dla widzów danej grupy wiekowej (zwłaszcza wtedy, gdy podobne zachowanie u innych grup nie jest tak nazywane[194] oraz atakowanie ich z tego powodu[195],
  • celowe wymazywanie historii osób homoseksualnych jako ofiar Holokaustu[196],
  • przedmiotowe traktowanie osób homoseksualnych[197][198] i degradujące komentarze na temat tych osób[199] oraz ich związków[200][201],
  • uznawanie rodziny heteroseksualnej jako jedynej możliwej formy rodziny (heteroseksizm)[202],
  • odmawianie osobie homoseksualnej dostępu do dóbr (np. wynajmu mieszkania[203]) i usług (np. odmowa świadczenia usług zdrowotnych[204], odmawianie wykonania zlecenia[205]) z powodu jej orientacji,
  • obwinianie osób homoseksualnych (np. przez konserwatywnych dziennikarzy) o problemy w organizacjach (np. w kościele katolickim)[206],
  • nadmierna „seksualizacja” osób homoseksualnych (np. zakładanie, że osoby homoseksualne są wyłącznie istotami seksualnymi, bez osobowości poza aspektem seksualnym)[207]),
  • etykietowanie homoseksualności jako problemu[208],
  • odmawianie widoczności osobom homoseksualnym, np. przez zakładanie, że każdy jest heteroseksualny lub wypytywanie o to, czy osoba znalazła partnera bądź partnerkę przeciwnej płci[209],
  • sugerowanie jakoby osoby homoseksualne były chore[210][211][212], nienaturalne[213] lub niepełnowartościowe[214][215],
  • izolowanie, odrzucanie i ostracyzmowanie wobec osób homoseksualnych w kręgach społecznych[216] (np. odmawianie osobie homoseksualnej bliskiej przyjaźni ze względu na ich orientację seksualną[217]), również przez krewnych[218], oraz namawianie lub zmuszanie osób heteroseksualnych do kończenia znajomości z osobami homoseksualnymi ze względu na orientację homoseksualną[219],
  • fizyczna izolacja osoby homoseksualnej (np. przez rodzinę[220]),
  • twierdzenie, jakoby osoby homoseksualne były zepsute moralnie[221],
  • używanie fundamentalizmu religijnego jako uzasadnienia dyskryminacji[222][223],
  • zakładanie jakoby osoby homoseksualne wybierały swoją orientację seksualną[224][225],
  • redukowanie homoseksualizmu do mody[226],
  • poddawanie osób homoseksualnych pseudonaukowym procedurom, tzw. „terapii konwersyjnej[227] (włącznie z nieletnimi[228], również poprzez „eksperymentalne metody”[229]),
  • oskarżenia, jakoby osoby homoseksualne były złym wpływem lub zagrożeniem dla innych osób (np. dzieci[230][231][232]),
  • groźby wobec osób homoseksualnych prowadzących działalność społeczną[233][234][235],
  • prezentowanie nieprawdziwych informacji (mitów) na temat osób homoseksualnych jako prawdy i rozpowszechnianie ich[236], również celowe[237], (np. poprzez umieszczanie ich na billboardach[238][239] lub na okładkach gazet[240] lub komentarze internetowe[241]),
  • przypisywanie osobom homoseksualnym nieprawdziwych postaw (np. zakładanie, że lesbijki nienawidzą mężczyzn[242]),
  • przypisywanie osobom homoseksualnym nieprawdziwych cech[243] (włącznie z przyrównywaniem ich do przestępców seksualnych[244][245] lub osób wspierających przestępców seksualnych[246]),
  • przypisywanie osobom homoseksualnym nieprawdziwych celów (np. chęci zniszczenia społeczeństwa[247], tradycji i zagrażanie chrześcijaństwu[248]),
  • przypisywanie osobom LGBT nieprawdziwych czynów, np. stosowania terroryzmu[249][250] (również w odniesieniu do wydarzeń związanych z osobami homoseksualnymi, np. wystawy muzealnej[251]),
  • przypisywanie osobom homoseksualnym bycia przyczyną kryzysów (np. niepowodzeń historycznych[252]) i katastrof naturalnych[253] (np. pożarów[254][255], trzęsień ziemi[256], huraganów[257], powodzi[258], tsunami[259] itd.),
  • przypisywanie osobom homoseksualnym obrażania[260] lub prowokowania gniewu bóstw[261] (również podczas pogrzebu ofiar zamachu terrorystycznego[262]),
  • obarczanie osoby homoseksualnej ciężarem edukowania na temat społeczności[263],
  • generalizowanie dotyczące społeczności LGBT na podstawie jednostek (zakładanie, że jedna osoba LGBT reprezentuje całą społeczność)[264],
  • wyrażanie chęci więzienia osób homoseksualnych[265],
  • stosowanie przemocy ekonomicznej lub grożenie nią, np. poprzez wyrzucanie osoby homoseksualnej z domu[266][267] (włącznie z niepełnoletnimi[268]), zwalnianie osoby homoseksualnej z pracy ze względu na orientację seksualną[269] lub blokowanie jej rozwoju zawodowego (np. szklany sufit[270]),
  • namawianie lub zmuszanie osoby homoseksualnej do stworzenia związku (zwłaszcza zawarcia małżeństwa) z osobą innej płci (lawendowe małżeństwo). Przy tym heteroseksualny partner często pozostaje nieświadomy w kwestii rzeczywistej orientacji osoby, z którą bierze ślub[271] lub poinformowanej zgody,
  • grożenie przemocą fizyczną[272],
  • grożenie zgwałceniem osoby homoseksualnej przez osobę innej lub tej płci w rzekomym celu zmiany orientacji seksualnej[273],
  • wyrażanie chęci zabijania osób homoseksualnych (również niepełnoletnich[274]),
  • wyrażanie chęci masowego zabijania osób homoseksualnych[275][276][277]
  • wzywanie do zabijania osób homoseksualnych[278] (włącznie z napisami na murach[279]).

Przemoc fizyczna przejawia się między innymi przez:

  • naruszanie nietykalności cielesnej (np. pobicie[280], dźganie nożem lub kamienowanie[281]), mogące powodować trwałe uszkodzenie ciała[282],
  • niszczenie mienia osób homoseksualnych (np. domu[283]) lub organizacji zrzeszających, bądź też działających na rzecz osób homoseksualnych[284],
  • stosowanie tortur jako formy kary lub nienaukowej "terapii"[285] (również przez członków rodziny[286]),
  • zgwałcenie osoby homoseksualnej przez osobę innej płci w celu rzekomej zmiany orientacji seksualnej[287][288] (również osoby niepełnoletniej[289]) lub jako forma penalizacji (‘ukarania’)[290][291][292],
  • zabijanie osób homoseksualnych (np. przez morderstwo lub lincz; powszechnie znany przykład zdarzenia Matthew Sheparda) lub uznawanych za osoby homoseksualne, włącznie z zabijaniem osób niepełnoletnich[293],
  • organizowanie zamachów terrorystycznych w miejscach będących z założenia centrami społeczności osób LGBT (np. w dyskotece[294]).

Skutki[edytuj | edytuj kod]

Postawy homofobiczne mają znaczący wpływ na sytuację mniejszości seksualnych, na debatę wokół ich praw obywatelskich, a także resztę społeczeństwa w wielu wymiarach. Skutki zarówno incydentalnej, jak i regularnie doświadczanej homofobii mogą utrzymywać się przez całe życie[295].

Wpływ na osoby homoseksualne[edytuj | edytuj kod]

Istnieje wiele skutków homofobii na poziomie indywidualnym. Osoby dotknięte homofobią indywidualną często wykazują zachowania autodestrukcyjne typowe dla jednostek prześladowanych, m.in.:

  • stany i zaburzenia lękowe[296],
  • obniżona samoocena[297][298][299][300][301][302],
  • stany depresyjne[303][304][305] i depresja[306] (np. spowodowana odrzuceniem, ostracyzmem lub przemocą słowną i fizyczną),
  • trudna i demoralizująca potrzeba ukrywania orientacji seksualnej ze strachu przed jej upublicznieniem (zwłaszcza w otoczeniu lub środowiskach homofobicznych)[307],
  • poczucie samotności (np. powiązane z homofobią zinternalizowaną[308]),
  • izolowanie się od społeczeństwa (wycofanie aspołeczne)[309][310][311],
  • trudności w nauce[312][313][314] i braki w edukacji[8][315],
  • dysmorfofobia[316],
  • wyższa skłonność do uzależnień[317][318][319],
  • zachowania ryzykowne[320][321][322] (np. wyższa skłonność do seksu bez zabezpieczenia[323], również wynikająca z braku edukacji seksualnej biorącej pod uwagę homoseksualność lub braku edukacji seksualnej w ogóle)[324][325][326],
  • zaburzenia snu[327][328][329],
  • niższa produktywność (np. pracownicza)[330],
  • samookaleczanie[331][332][333][334],
  • bezdomność (spowodowana np. wykluczeniem przez rodzinę, wyrzuceniem z domu, ubóstwem lub depresją)[335],
  • straty finansowe w wyniku działalności osób i organizacji prowadzących nienaukowe "terapie" (np. NARTH prowadzone przez osoby skazane za oszustwa finansowe),
  • myśli samobójcze[336],
  • podejmowanie prób samobójczych (np. wśród nastoletnich gejów i lesbijek znacznie wyższe niż dla ich rówieśników[337][338][339][340][341]),
  • utrata życia w wyniku samobójstwa[342], również w proteście przeciwko doświadczanej homofobii (np. samospalenie Alfredo Ormando),
  • trwałe uszkodzenie ciała w wyniku przestępstwa nienawiści[343],
  • utrata życia w wyniku morderstwa nienawiści[344].

Pośrednio, aktywne seksualnie osoby homoseksualne są 18 razy bardziej narażone na zarażenie wirusem HIV, ze względu na prawne ograniczenia i kulturowe tabu stojące na przeszkodzie edukacji seksualnej obejmującej osoby homoseksualne[345].

Wpływ na społeczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Koszt homofobii nie ogranicza się do poziomu indywidualnego, ale ma też wpływ na resztę społeczeństwa przez:

  • tworzenie wrogiego i potępiającego otoczenia wobec jakiejkolwiek formy inności[346][337][347],
  • ograniczanie różnorodności społeczeństwa, poprzez utrudnianie funkcjonowania jednostkom z cechami, które nie są powszechne czy dominujące[348],
  • utrudnianie osobom heteroseksualnym nawiązywanie bliskich przyjaźni (z osobami tej samej płci niezależnie od orientacji), ze względu na strach bycia postrzeganym jako osoby homoseksualne i ewentualną późniejszą homofobię[349],
  • utrudnianie wolności wyrażania się i kreatywności przez ograniczanie jednostek żyjących w społeczeństwie do binarnych ról płciowych[350] (np. przez zniechęcanie ludzi do podejmowania nowej kariery uważanej za homoseksualną[351]),
  • utrudnianie edukacji seksualnej (również przez tabuizowanie seksu) kluczowej w czasie epidemii choroby wenerycznej (np. AIDS), narażające ludzi na zarażenie się lub śmierć z jej powodu[352],
  • opresję osób heteroseksualnych, które są postrzegane jako osoby homoseksualne[353], jak i rodzin osób homoseksualnych lub ich przyjaciół (dyskryminacja przez asocjację)[354],
  • utrata potencjału wynikającego z pink dollar,
  • trudności przedsiębiorstw, np. gdy przedsiębiorca zostaje ofiarą przemocy pokierowanej homofobią[355],
  • przyczynianie się przedwczesnych kontaktów seksualnych, mogących skutkować ciążą lub zarażeniem chorobą weneryczną, gdyż młodzi ludzie każdej orientacji tkwią pod presją tego, by rozpocząć heteroseksualne życie uczuciowe i dowieść, że są heteroseksualni (jak ich rówieśnicy[356]),
  • legitymizowanie przemocy i okrutnego traktowania za względu na naturalnie wykształcone cechy[357][337][358],
  • wywoływanie efektów sekundarnych homofobii (np. problemy zdrowotne osób homoseksualnych, ich mniejsze uczestnictwo na rynku zatrudnienia i niższa produktywność o przekładają się na niższe wyniki gospodarcze kraju, które mają wpływ na dobrobyt społeczeństwa[359]),
  • kreowanie sytuacji, w której osoby heteroseksualne poślubiane są, często bez ich świadomej zgody, osobom homoseksualnym, które z kolei są do tego nakłaniane lub zmuszane[360],

Skutki homofobii na poziomie państwowym[edytuj | edytuj kod]

Kraje z homofobicznymi prawami ponoszą następujące konsekwencje:

  • niższy poziom turystyki[361],
  • niższy poziom pomocy gospodarczej[362] (np. Wielka Brytania uzależnia pomoc humanitarną od poziomu praw człowieka[363]),
  • utracone inwestycje[364],
  • ryzyko emigracji osób LGBT, wraz z ich kapitałem[365], zwłaszcza ludzkim (ludzi z konkretnymi zdolnościami lub talentami)[8] lub finansowym[366],
  • obniżenie produktywności (np. w wyniku utraty kapitału ludzkiego na skutek emigracji lub jego ograniczenie u jednostek cierpiących z powodu depresji lub niepełnosprawności wywołanej przez przejawy homofobii)[367][8],
  • obniżenie ogólnego poziomu kreatywności[8],
  • dodatkowy koszt dla służby zdrowia ze względu na fizyczne (np. leczenie i rekonwalescencja osób pobitych) i psychiczne (np. leczenie depresji lub zaburzeń lękowych) problemy zdrowotne wywołane przez przejawy homofobii[368],
  • straty finansowe wynikające ze stosowania pseudonaukowych praktyk mających na celu zmianę orientacji seksualnej (np. Malezja przeznaczyła na ten cel 200 milionów dolarów[369]).

Kanada[edytuj | edytuj kod]

W 2003 przygotowano w Kanadzie obszerny raport i studium analizy literatury związanej ze społecznym i ludzkim kosztem homofobii w tym kraju[370]. Jednym z efektów tego opracowania było wyodrębnienie socjalno-ekonomicznej ceny, jaką społeczeństwo płaci za skutki homofobii i heteroseksizmu. Oszacowane koszty w roku 2001 dla tego kraju to około 8 miliardów dolarów kanadyjskich. Według raportu, wiążą się to nie tylko z bezpośrednimi skutkami zarejestrowanej homofobii na poziomie indywidualnym, ale też z ogólnospołecznymi kosztami systematycznej dyskryminacji społeczności LGBT w kraju. Od kwestii czysto socjalnych (zamieszkanie, zatrudnienie, opieka zdrowotna) poczynając, na przykładach homofobii w codziennym życiu społecznym i prywatnym kończąc. Autorzy raportu sięgnęli do bardzo szerokiej literatury badań statystyczno-socjalnych w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i Nowej Zelandii. W podsumowaniu zgrupowano tabele i obliczenia statystyczne śmiertelności osób ze środowiska LGBT, porównując te same grupy ze wynikami dla ogółu społeczeństwa. W każdym z cytowanych przykładów śmiertelność osób LGBT była wielokrotnie wyższa. Raport ten był pierwszym tego typu całościowym opracowaniem kosztów szeroko rozumianego pojęcia homofobii i jej skutków[371].

Badania statystyczne[edytuj | edytuj kod]

Polska[edytuj | edytuj kod]

Według sondażu ze stycznia 2007 wykonanego na zlecenie Unii Europejskiej 59% Polaków uważa, że dyskryminacja ze względu na orientację seksualną jest rozpowszechniona w kraju. Jednocześnie 41% jest zdania, że zwiększyła się w ciągu ostatnich pięciu lat (w obu przypadkach ankietowani mogli udzielić kilku odpowiedzi)[372].

Według raportu KPH oraz Lambda Warszawa o sytuacji osób homo- i biseksualnych w Polsce, opublikowanego 4 kwietnia 2007, 17,6% badanych osób o orientacji homo- i biseksualnej doznało w ciągu ubiegłych dwóch lat jakiejś formy przemocy fizycznej (w 85,1% przypadków policja nie została powiadomiona o zdarzeniu), 51% doświadczyło w podanym czasie przemocy psychicznej, w tym 75% zaczepek słownych lub agresji słownej[373]. Przykładem znanych i publicznie manifestacyjnych działań skrajnie homofobicznych są akcje Młodzieży Wszechpolskiej podczas wieców i pochodów polskich środowisk LGBT. Te kontrmanifestacje polegają na wyszydzaniu i porównywaniu osób LGBT do zoofilów lub innych parafilii seksualnych[374], po nawoływanie do fizycznej eksterminacji ("pedały do gazu"[375]).

Według raportu „Schoolmates” (przygotowanego m.in. przez Kampanię Przeciw Homofobii[376]), w polskich szkołach z agresją fizyczną i psychiczną lub niechęcią wobec osób homoseksualnych lub uznanych za homoseksualne spotkało się 80% uczniów i nauczycieli. Z osamotnieniem lub wykluczeniem innych w szkole z powodu podejrzeń o bycie gejem spotkało się 44,4% badanych. Według raportu, polscy uczniowie prezentują najniższy poziom wiedzy na temat homoseksualizmu. Powszechne są stereotypy, że homoseksualizm to przejściowy okres w rozwoju młodego człowieka (tak myśli 35% badanych)[377][378].

W 2011 Fundacja Wiedza Lokalna rozpoczęła program, którego celem jest wdrożenie monitorowania treści publikowanych przez internautów w Polsce pod kątem zawartej tam mowy nienawiści i języka wrogości wobec mniejszości etnicznych, seksualnych, religijnych i innych. Jak wynika z badania, homoseksualiści są trzecią (za społecznością żydowską i rosyjską) najbardziej narażoną grupą na nietolerancyjne treści[379].

Stany Zjednoczone[edytuj | edytuj kod]

Jak podają statystyki FBI, w samych USA w 2004 roku 15,6% zgłoszonych zbrodni nienawiści było motywowanych odmienną orientacją seksualną ofiar. W większości ofiarami tych ataków byli geje[380].

Wielka Brytania[edytuj | edytuj kod]

Fundacja chrześcijańska Oasis opublikowała w 2016 raport dotyczący związku związków religijnych z homofobią. Według niego, osoby homo- i biseksualne (w raporcie wspomniane jako LGB) cierpią częściej (w porównaniu z ogółem społeczeństwa) z powodu depresji, lęku, problemów z postrzeganiem obrazu własnego ciała, samookaleczania i myśli samobójczych. Wynika to z doświadczania homofobii oraz uprzedzeń heteroseksistowskich w społeczeństwie sugerujących, że heteroseksualność to norma, i wszystko poza nią jest podrzędne. Raport nadmienia, że w Wielkiej Brytanii miejscowe kościoły to największe organizacje szerzące dyskryminację osób LGB, a chrześcijanie są w tym kraju największą grupą ludzi podtrzymującą negatywny stosunek do związków osób tej samej płci w mediach i społeczeństwie. Raport zaleca, by kościół uznał swoją winę za przyczynianie się do problemów gejów, lesbijek i osób biseksualnych[381].

Przeciwdziałanie i eliminacja[edytuj | edytuj kod]

Walka z wykluczeniem, według naukowców zajmujących się teorią queer nie powinna polegać na walce z poszczególnymi homofobami, lecz na walce z opresywnymi mechanizmami przemocy, sankcjonowanymi przez kulturę i jej ograniczenia[382]. Przeciwdziałanie homofobii opiera się często na ujawnianiu i niwelowaniu jej przyczyn przez np. kampanie społeczne i integrację. Poza działaniami w przestrzeni publicznej w wielu krajach przedsięwzięto kroki legislacyjne zabraniające dyskryminacji, nawoływania do nienawiści lub aktów nienawiści ze względu na orientację seksualną.

Akcje społeczne[edytuj | edytuj kod]

Przemoc homofobiczna nie zawsze jest w pełni świadoma (na przykład ze strony rodziny osoby homoseksualnej), co było motywacją rozpoczęcia kampanii społecznej Jeśli to słyszysz, jeśli to mówisz, dotyczącej przemocy domowej wobec osób LGBT[383].

Z okazji Światowego Dnia Zapobiegania Samobójstwom piosenkarz Olly Alexander wraz z portalem Gay Times stworzyli kampanię, która ma na celu zachęcenie młodych osób LGBTQ do otwartego mówienia o swoich problemach psychicznych i sięgania po pomoc. Symbolem kampanii stała się tęczowa flaga z wyrwanymi dwoma pasami, symbolizującymi dwie na sześć osób LGBTQ, które statystycznie podejmują próby samobójcze z powodu dyskryminacji, prześladowania i problemów psychicznych wynikających z braku akceptacji[384].

W ramach cyklicznej akcji społecznej Tęczowy piątek zainicjowaną przez Kampanię przeciw Homofobii, uczniowie, nauczyciele i rodzice organizuja w szkołach zajęcia poświęcowne integracji osób LGTB. Założeniem jej jest to, żeby pokazać młodzieży LGBT, że w szkole jest miejsce również dla niej – że może czuć się w niej bezpiecznie i w pełni realizować swój potencjał[385].

Działania indywidualne[edytuj | edytuj kod]

W 1967 r. Pierre Trudeau pełniący rolę ministra sprawiedliwości Kanady ogłosił, że nie ma miejsca dla państwa w sypialniach narodu (autorem słów jest Martin O'Malley)[386].

W 2017 r. Piotr Szczęsny dokonał samospalenia w Warszawie, m.in. w proteście przeciw homofobii[387].

W 2018 r. artysta Vasilisa Nezabarom, wstrzymał ruch na jednej z ulic w Zielonej Górze. Nie pozwalał przejechać samochodowi jeżdżącemu z homofobicznym billboardem na ulicach miasta[388]. Bilboard nawiązuje do prac pseudonaukowych prac Paula Camerona na temat homoseksualizmu, odrzucanych przez środowiska naukowe[389]. Prace i działalność Camerona zostały skrytykowane przez Stowarzyszenie Pracownia Różnorodności, które nazwało go pseudonaukowcem, za co Cameron wytoczył mu proces, który ostatecznie przegrał[390].

Protesty przeciw homofobii i jej przejawom wyrażane są przez gwiazdy sportu[391], aktorów[392], polityków[393].

Wsparcie osób LGBT w obliczu homofobii okazywane jest też poprzez uczestnictwo w wydarzeniach LGBT[394].

W obliczu homofobicznych zachowań podejmowane są też próby podejmowania dialogu i szukania punktów wspólnych[395] lub symboliczny kontratak jako forma samoobrony[396].

Działania lokalne[edytuj | edytuj kod]

Na różnych szczeblach organizacji stosunków międzynarodowych, krajowych, lokalnych podejmowane są akcje i kroki prawne przeciw zachowaniom homofobicznym. Często najbardziej skuteczne są te podejmowane na szczeblu lokalnym. Przykładem tego może być spółdzielnia mieszkaniowa (housing co-op) w Wielkiej Brytanii, która opierając się na państwowej inicjatywie Government’s Respect Agenda, określiła homofobię jako jeden z przykładów zachowań antyspołecznych, które nie będą tolerowane w kontaktach między jej członkami i mieszkańcami[397].

Integracja mniejszości[edytuj | edytuj kod]

Obchody Dnia Milczenia w 2008 w Bydgoszczy. Uczestnicy akcji składają jednodniowe śluby milczenia, symbolicznie wyrażające ciszę, na jaką są skazane ofiary homofobii (oraz bifobii i transfobii).

Społeczność LGBT w walce z homofobią przede wszystkim stara się dać poznać reszcie społeczeństwa, wychodząc z założenia, że homofobia wynika głównie z niewiedzy. Dlatego aktywiści LGBT urządzają wydarzenia takie jak Christopher Street Day (w Polsce – Parady Równości, Marsz Równości, Marsz Tolerancji), a na co dzień część osób LGBT manifestuje swoją przynależność do dyskryminowanej grupy[398]. Niektóre aspekty tych manifestacji są krytykowane zarówno przez niektórych wewnątrz społeczności LGBT, jak i na zewnątrz. Przeciwnicy tego typu wydarzeń wskazują na takie elementy manifestacji, które umacniają ich zdaniem stereotypy dotyczące ich grupy, przez np. obecność drag queens, przewagę koloru różowego, typową dla stylu karnawałowego (mardi gras) atmosferę seksualności i erotyki, która z kolei zwraca uwagę na problem AIDS. Zwolennicy parad uważają, że są one okazją do przełamania tych właśnie stereotypów i wykazania wewnętrznego zróżnicowania społeczności LGBT, jak i ich rozmaitych stylów życia (podobnie jak zróżnicowane są osoby heteroseksualne i ich style życia). Przykładem takiego zróżnicowania jest obecność w marszach par i rodzin LGBT, różnych środowisk LGBT, grup zawodowych. Parady uczęszczane są też przez osoby heteroseksualne: rodziny osób LGBT, osoby heteroseksualne lub grupy spoza LGBT przyjazne osobom LGBT (np. Gay-Straight Alliance), które wykazują tym sposobem swoje poparcie dla ideałów społeczeństwa tolerancyjnego, gdzie wszyscy mają takie same prawa i przywileje[399].

17 maja 2005 po raz pierwszy obchodzono Międzynarodowy Dzień Przeciw Homofobii (ang. International Day Against Homophobia – IDAHO); do obchodów przyłączyły się organizacje z 40 krajów świata, m.in. z Francji, Polski i Szwecji.

Pełna asymilacja osób homoseksualnych może jednak rodzić ryzyko zaniku subkultury, do której stworzenia zmuszone były osoby homoseksualne[400].

Izolacja mniejszości[edytuj | edytuj kod]

W Hiszpanii emeryt Federico Armenteros, który doświadczył wykluczenia ze strony innych rezydentów z powodu seksualności, zainicjował stworzenie domu spokojnej starości dla osób LGBT. Jego celem jest zapewnienie osobom LGBT, które wcześniej doświadczyły homofobii lub nie mogły żyć otwarcie jako osoby homoseksualne, miejsca pozwalającego im dożyć do końca w miejscu pełnym szacunku[401][402].

Sztuka[edytuj | edytuj kod]

Kultura odgrywa ważną rolę w redukcji poziomu homofobicznego nastawienia u dorosłych osób, np. poprzez dzieła literackie[403]. Badacz, pisarz i aktor Sky Gilbert zauważył, że sztuka może też umacniać homofobiczne nastawienie, nawet wtedy, kiedy nie jest to jej celem (np. przez szydzenie z delikatności mężczyzn[404]).

Zaangażowanie duchowieństwa[edytuj | edytuj kod]

W 2017 r. Vazken Movsesian, wysokiej rangi duchowny reprezentujący najstarszy kościół chrześcijański (Apostolski Kościół Ormiański), stanął w obronie uznania małżeństw osób tej samej płci. W wywiadzie dla radia w Los Angeles przyrównał on przeszłe prześladowania Ormian w Turcji i armeński holocaust do czynów osób odrzucających osoby LGBT. Dodał też: "jako ormiański chrześcijanin jak mogę zamykać oczy na to, co się dzieje na świecie? To nie tylko w Armenii, ale też wszędzie jest ta nietolerancja"[405].

W 2018 homoseksualny pastor Wyn Thomas z walijskiej parafii Llwynrhydowen w ramach protestu przeciw zawistnym komentatorom internetowym grożącym mu pozbawieniem zycia przez pocałowanie męża. Wezwał do konfrontacji z trollami: “Nie chcę dawać im uwagi, której tak szukają, ale z drugiej strony to bardzo ważne, by młodzi ludzie w Walii i poza nią zdawali sobie sprawę, że to tylko mniejszość, która nienawidzi nie tylko osób LGBT, ale też każdego, kto się jakoś wyróżnia.”[406].

Zaangażowanie organizacji międzynarodowych[edytuj | edytuj kod]

Organizacji Narodów Zjednoczonych[edytuj | edytuj kod]

Kampania Free and Equal[edytuj | edytuj kod]

W 2013 Organizacja Narodów Zjednoczonych rozpoczęła kampanię Free and Equal (Wolni i równi), której celem jest edukowanie społeczeństwa, by zapewnić większy szacunek dla praw osób homoseksualnych (ale też biseksualnych, transseksualnych i interseksualnych) na całym świecie[407]. W filmie inaugurującym kampanię zatytułowanym The Riddle (Zagadka) Komisarz ds. Praw Człowieka przypomina o tym, że każdy naród jest zobowiązany przez międzynarodowe prawo do ochrony wszystkich osób homoseksualnych (oraz innych grup, na których skupiona jest kampania) przed torturami, dyskryminacją i przemocą, a Sekretarz Generalny ONZ Ban Ki-moon dodaje też, że prawa osób LGBT są prawami człowieka[408]. Kampania zwraca uwagę na aspekty powiązane z homofobią (np. nadreprezentację osób LGBT jako młodych bezdomnych[409]) i form jej ograniczania( np. znaczenie sojuszników dla osób LGBT[410]).

Filmiki kampanii są jednymi z najbardziej popularnych materiałów opublikowanych przez ONZ, a sama kampania dotarła do 2,4 miliarda ludzi na całym świecie[411].

Niezależny ekspert ONZ[edytuj | edytuj kod]

W 2016 roku Rada Praw Człowieka przy Organizacji Narodów Zjednoczonych powołała po raz pierwszy niezależnego eksperta (SOGIE), który ma monitorować dyskryminację ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową. Powoływany na trzyletnią kadencję ma zajmować się implementacją międzynarodowych zapisów, dotyczących praw człowieka ze szczególnym uwzględnieniem zwalczania przemocy i dyskryminacji ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową oraz m.in. poszukiwaniem ich przyczyn[412][413].

Parlament Europejski[edytuj | edytuj kod]

18 stycznia 2006 Parlament Europejski wystąpił z rezolucją potępiającą homofobię w Europie. Członkowie Parlamentu wezwali państwa członkowskie UE i Komisję Europejską do stanowczego potępienia nienawistnych wypowiedzi oraz zwiększenia wysiłków na rzecz walki z homofobią poprzez edukację. Jako przykład takiego działania podali kampanie prowadzone przeciwko homofobii w szkołach. Europosłowie zaapelowali też o stosowanie i rozpowszechnianie zasady równości w społeczeństwach i porządkach prawnych Europy oraz o przyjęcie przepisów prawnych uniemożliwiających dyskryminację, jakiej doświadczają partnerzy tej samej płci w takich dziedzinach jak m.in.: prawo spadkowe, prawo własności, prawo najmu, emerytury, podatki i ubezpieczenia społeczne.

W tej samej rezolucji Parlament Europejski poparł obchody Międzynarodowego Dnia Walki z Homofobią 17 maja, ponadto zaś z osobna wezwał Komisję Europejską do przedstawienia propozycji gwarantujących swobodę przemieszczania się obywateli Unii i członków ich rodzin oraz zarejestrowanych partnerów bez względu na płeć. Europosłowie zaapelowali do państw członkowskich, aby formalnie uznały osoby homoseksualne za ofiary reżimu nazistowskiego (osoby homoseksualne nie tylko nie otrzymały nigdy kompensaty finansowej, ale też były izolowane w obozach koncentracyjnych i więzieniach nawet po zakończeniu wojny)[16].

15 czerwca 2006 Parlament Europejski przyjął rezolucję „w sprawie nasilenia przemocy powodowanej rasizmem i homofobią w Europie”, w której wyraził poważne zaniepokojenie wzrostem nietolerancji powodowanej rasizmem, ksenofobią, antysemityzmem i homofobią[414].

26 kwietnia 2007, Parlament Europejski uchwalił kolejną rezolucję „w sprawie homofobii w Europie”, w której 12 na 18 punktów dotyczyło Polski. Wezwał w niej „władze polskie do publicznego potępienia oświadczeń osób publicznych wzywających do dyskryminacji i nienawiści ze względu na orientację seksualną i do zastosowania środków przeciwko tego rodzaju wystąpieniom”[415][416].

Zaangażowanie urzędów krajowych[edytuj | edytuj kod]

Na poziomie krajowym problemem homofobii zajmować się może ombudsman, jak i specjalny urzędnik, np. przeciwdziałaniem homofobii w Polsce od 25 czerwca 2002 do 3 listopada 2005 zajmował się z urzędu Pełnomocnik Rządu do spraw Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn.

W Australii, po ujawnieniu raportu o uczniach wyrzuconych ze szkoły ze względu na ich orientację seksualną, dyskutowany jest projekt ustawy zakazujący tej praktyki[417].

Organizacje pozarządowe[edytuj | edytuj kod]

Na świecie działa wiele organizacji pozarządowych zajmujących zwalczaniem homofobii, jej monitoringiem oraz działaniami politycznymi zmierzającymi do równouprawnienia osób LGBT, np. Kampania Przeciw Homofobii oraz Amnesty International zajmującą się monitorowaniem sytuacji osób LGBT na świecie.

Ochrona prawna[edytuj | edytuj kod]

Ochrona prawna przez penalizację przejawów homofobii została skrytykowana przez Judith Butler jako forma nadawania nienawiści pozytywnej wartości przez zachęcanie do czynu zabranianego, lub jako forma ograniczenia wolności wypowiedzi przez Roger Scrutona[418]. Jest ona jednak uzasadniana jako konieczna, biorąc pod uwagę częstość, skalę i efekty aktów przemocy wobec osób LGBT[419].

W niektórych krajach prezentowanie postaw homofobicznych traktowane jest prawnie jako mowa nienawiści i stanowi przestępstwo. W Unii Europejskiej prawo zakazujące mowy nienawiści ze względu na orientację seksualną istnieje w 12 krajach członkowskich: Belgii, Danii, Niemczech, Estonii, Hiszpanii, Francji, Irlandii, na Litwie, w Holandii, Portugalii, Rumunii i Szwecji oraz w niektórych częściach Wielkiej Brytanii[420]. W niektórych krajach, np. w Polsce od 2003, prawo krajowe chroni przed dyskryminacją ze względu na orientację seksualną, ale tylko w miejscu pracy (zobacz więcej).

Rozwiązania prawne kwestii homofobicznych i transfobicznych zbrodni i mowy nienawiści w Europie:

     Homofobiczne zbrodnie i mowa nienawiści rozpoznawane przez system prawny

     Homofobiczne i transfobiczne zbrodnie i mowa nienawiści rozpoznawane przez system prawny

     Brak regulacji prawnych

Kraje z ochroną prawną przed homofobią:

  •  Holandia (1987): ustawa penalizująca „publiczne znieważanie bazujące na orientacji seksualnej”. Podobnie jak w przypadku Norwegii, publiczne znieważanie obejmuje grzywnę lub karę do dwóch lat pozbawienia wolności[421],
  •  Norwegia (1989): pierwszy kraj na świecie, który wprowadził prawny zakaz okazywania postaw homofobicznych w formie mowy nienawiści[422],
  •  Irlandia (1989)[421],
  •  Australia
  •  Szwecja (2002): zakaz mowy nienawiści, między innymi ze względu na orientację seksualną[424],
  •  Szwajcaria (2018): homofobia jest traktowana na równi z rasizmem[425].

1 lipca 2008 Europejska Agencja Praw Podstawowych w swoim raporcie na temat homofobii i dyskryminacji zaapelowała o wprowadzenie regulacji prawnej na poziomie UE zwalczającej homofobię m.in. poprzez penalizację mowy nienawiści ze względu na orientację seksualną[420][426].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Cambridge Dictionaries Online (ang.). [dostęp 2012-01-21].
  2. Merriam-Webster Dictionary (ang.). [dostęp 2012-01-21].
  3. a b Słowniku wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych Władysława Kopalińskiego. [dostęp 2012-01-21].
  4. Słownik języka polskiego PWN. [dostęp 2012-01-21].
  5. Collins Dictionary (ang.). [dostęp 2012-01-21].
  6. Oxford Dictionaries (ang.). [dostęp 2012-01-21].
  7. American Heritage Dictionary (ang.). [dostęp 2012-01-21].
  8. a b c d e The Price of Exclusion.
  9. a b George H. Weinberg: Society and the healthy homosexual. Gerrards Cross: Smythe, 1972. ISBN 0-901072-16-8.
  10. a b 19.1 Normal human sexuality. W: Benjamin J. Sadock, Harold I. Kaplan, Virginia A. Sadock: Kaplan Sadock’s comprehensive textbook of psychiatry. Philadelphia: Lippincott Williams Wilkins, 2000. ISBN 978-0-683-30128-1.
  11. Gregory M. Herek. Beyond „Homophobia”: Thinking About Sexual Prejudice and Stigma in the Twenty-First Century. „Sexuality Research & Social Policy”. 1 (2), s. 6–24, April 2004. DOI: 10.1525/srsp.2004.1.2.6. 
  12. The Homosexual: Newly Visible, Newly Understood, Time Magazine, 31. Oct 1969.
  13. Gregory M. Herek. Beyond „Homophobia”: Thinking About Sexual Prejudice and Stigma in the Twenty-First Century. „Sexuality Research & Social Policy”. 1 (2), s. 7, April 2004. DOI: 10.1525/srsp.2004.1.2.6. 
  14. Daniel C. Stevenson. Homophobia Talk, Discussion Opens Line of Communication. „The Tech”. 114 (13), 1994. [dostęp 2012-01-21]. 
  15. Wells A. Homophobia and nursing care. „Nursing Standard”. 12 (6), s. 41–42, 1997. PMID: 9407870. 
  16. a b Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie homofobii w Europie P6_TA-PROV(2006)0018, punkt A. Środa, 18 stycznia 2006, Strasburg.
  17. Gregory Herek: Hating Gays: An Overview of Scientific Studies (ang.). pbs.org. [dostęp 2018-08-25].
  18. Gregory M. Herek. Beyond ‘Homophobia’: A Social Psychological Perspective on Attitudes Toward Lesbians and Gay Men. „Journal of Homosexuality”. 10 (1/2), s. 1–15, 1984. 1 (ang.). 
  19. https://web.archive.org/web/20120205052919/http://www.narth.com/menus/positionstatements.html.
  20. NARTH Position Statements.
  21. opinia Amerykańskiego Stowarzyszenia Pedagogów (APA) s. 5.
  22. Norm Kent: National Anti Gay Leader Is a Convicted Felon, Con Man (ang.). southfloridagaynews.com, 2010-02-15. [dostęp 2018-09-29].
  23. a b c Logan CR. Homophobia? No, homoprejudice. „Journal of homosexuality”. 3 (31), s. 31–53, 1996. DOI: 10.1300/J082v31n03_03. PMID: 8895027. 
  24. a b c Williamson IR. Internalized homophobia and health issues affecting lesbians and gay men. „Health education research”. 1 (15), s. 97–107, luty 2000. PMID: 10788206. 
  25. pch24.pl. Roger Scruton: prawo przeciw homofobii jak stalinizm i maoizm. . 
  26. Hudson WW., Ricketts WA. A strategy for the measurement of homophobia. „Journal of homosexuality”. 4 (5), s. 357–372, 1980. DOI: 10.1300/J082v05n04_02. PMID: 7204951. 
  27. The PhobiaList.
  28. The Associated Press drops the term ‘homophobia’ from its Stylebook.
  29. Nathaniel Frank: The Associated Press Bans Homophobia. slate.com, 2012-11-27. [dostęp 2018-05-08].
  30. Eric L. Uhlmann, Brian A. Nosek. My culture made me do it: Lay theories of responsibility for automatic prejudice.. „Social Psychology”. 43 (2), s. 108–113, 2012. 
  31. Judd Marmor: Homosexual behavior: a modern reappraisal. Nowy Jork: Basic Books.
  32. Herek, G.M. (1986) The Social Psychology of Homophobia: Toward a Practical Theory, New York University Review of Law & Social Change, s. 923.
  33. Sean Macleish: The Cost of Homophobia in CARICOM (ang.). Caricom. [dostęp 2018-08-21].
  34. Judit Takács, Ivett Szalma. Homophobia and same-sex partnership legislation in Europe. „Equality, Diversity and Inclusion: An International Journal”. 30 (5), s. 356–378, 2011-04. Emerald Publishing. DOI: 10.1108/02610151111150627. ISSN 2040-7149 (ang.). 
  35. Peter Tatchell: As CHOGM Ends, The Commonwealth Remains A Bastion Of Homophobia. huffingtonpost.co.uk, 2018-04-20. [dostęp 2018-07-28].
  36. Ewa Wanat: Przeprosić homofoba (pol.). wprost.pl, 2018-04-08. [dostęp 2018-08-19].
  37. Nick Duffy: President of Ghana ‘reassures’ church leaders that he won’t decriminalise homosexuality (ang.). PinkNews, 2018-08-10. [dostęp 2018-08-17].
  38. "TAZ": Marsz Równości w Lublinie sukcesem środowisk LGBT (ang.). onet.pl, 2018-10-15. [dostęp 2018-10-18].
  39. Porozumienie Lesbijek: 17 maja 2005: otwarcie Poradni Antyhomofobicznej Porozumienia Lesbijek (LBT). [dostęp 2012-03-06].
  40. Senyszyn kontra „szowiniści orientacji seksualnej”. TVN24.pl, 2009-06-13. [dostęp 2012-03-06].
  41. Inga Czerny: Debata o homofobii w UE: polski rząd pod obstrzałem. Money.pl, 2007-04-25. [dostęp 2012-03-08].
  42. Kryteria diagnostyczne według DSM-IV-TR. Jacek Wciórka (red.). Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2008. ISBN 978-83-7609-000-9.
  43. Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka (redaktorzy): Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10: Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Kraków–Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, Instytut Psychiatrii i Neurologii, 2000. ISBN 83-85688-25-0.
  44. The Medical Basis of Psychiatry / Hrsg. S. Hossein Fatemi. Totowa: Humana Press, 2007, s. 427. ISBN 978-1-58829-917-8.
  45. Mairwen K. Jones PhD, „Psychiatric Disorder or Straight Prejudice? The Role of Education in Overcoming Homophobia”, School of Behavioural and Community Health Sciences, Faculty of Health Sciences, Cumberland Campus, University of Sydney, Journal of Gay & Lesbian Social Services, 14(2), ISSN 1053-8720.
  46. Giacomo Ciocca, Bogdan Tuziak, Erika Limoncin, Daniele Mollaioli, Nicolina Capuano, Alessia Martini, Eleonora Carosa, Alessandra D. Fisher, Mario Maggi, Cinzia Niolu, Alberto Siracusano, Andrea Lenzi, Emmanuele A. Jannini. Psychoticism, Immature Defense Mechanisms and a Fearful Attachment Style are Associated with a Higher Homophobic Attitude. „The Journal of Sexual Medicine”. 12 (9), s. 1953-1960, 2015-09-10. John Wiley & Sons, Inc.. DOI: https://doi.org/10.1111/jsm.12975 (ang.). 
  47. Dysfunctional Personality Traits Linked to Homophobia (ang.). medicalresearch.com, 2015-09-10. [dostęp 2018-09-29].
  48. Phobias and how to overcome them, J. Gardner i A.H. Bell, wyd. Catle Books, USA, s. 101–102, ​ISBN 978-0-7858-2409-1​.
  49. ICD-10. V rozdział. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, 2000. ISBN 83-85688-25-0.
  50. Herek et al. Correlates of Internalized Homophobia in a Community Sample of Lesbians and Gay Men. „Journal of the Gay and Lesbian Medical Association”. 2 (1), s. 17–25, 1998. [dostęp 2010-03-25]. 
  51. Xiaoyou Su, A. Ning Zhou, Jianjun Li, Ling-en Shi, Xiping Huan, Hongjing Yan, Chongyi Wei. Depression, Loneliness, and Sexual Risk-Taking Among HIV-Negative/Unknown Men Who Have Sex with Men in China. „Archives of Sexual Behavior”. 47 (7). s. 1959–1968. 
  52. Herek, G.M. (1986) The Social Psychology of Homophobia: Toward a Practical Theory, New York University Review of Law & Social Change, s. 923.
  53. Crossdressing and Cultural Anxiety.
  54. Homophobia- American Psychoanalytic Foundation Public Forum.
  55. West, D.J. Homosexuality re-examined. Minneapolis: University of Minessota Press, 1977.
  56. Adams HE, Wright LW Jr, Lohr BA. Is homophobia associated with homosexual arousal?. „Journal of Abnormal Psychology”. 105 (3), s. 440–445, 1996. DOI: 10.1037/0021-843X.105.3.440. PMID: 8772014. [dostęp 2012-03-17]. [zarchiwizowane z adresu 18 czerwca 2011]. 
  57. Meier et al. A secret attraction or defensive loathing? Homophobia, defense, and implicit cognition. „Journal of Research in Personality”. 40 (4), s. 377–394, 2006. DOI: 10.1016/j.jrp.2005.01.007. 
  58. http://www.rochester.edu/news/show.php?id=4040.
  59. innastrona.pl · BE.QUEER Dyskusja redakcyjna: Homofobia a sprawa polska (Jacek Kochanowski: Homofobia czy heteronormatywność?) – portal gej i les.
  60. Dominic J. Parrott. (2009) Aggression Toward Gay Men as Gender Role Enforcement: Effects of Male Role Norms, Sexual Prejudice, and Masculine Gender Role Stress. Journal of Personality 77:4, 1137–1166.
  61. http://www.apahelpcenter.org/articles/article.php?id=31 What Can Be Done to Overcome the Prejudice and Discrimination that Gay Men, Lesbians, and Bisexuals Experience?
  62. http://www.apa.org/topics/orientation.html#mentalillness.
  63. „Działacz PiS: Homoseksualiści promują pedofilię”, gazeta.pl, 7 czerwca 2006.
  64. Homoseksualiści to ludzie z defektem, queer.pl [dostęp 2018-01-30].
  65. Sexual Orientation Myths & Facts (ang.). Case Western Reserve University. [dostęp 2018-10-13].
  66. Gregory M. Herek, John P. Capitanio, AIDS Stigma and Sexual Prejudice, University of California, Davis, 1999, [1].
  67. Zgodnie ze światowymi statystykami epidemiologicznymi ponad 80% zakażeń HIV następuje w drodze kontaktów heteroseksualnych. W niektórych krajach wysokorozwiniętych notuje się wyższy procent infekcji HIV u homoseksualistów i biseksualistów (więcej w HIV/AIDS Statistics oraz AIDS Epidemic Update 2007). W Polsce według raportu PZH za lata 2002–2006 powodem 12,6% infekcji HIV są kontakty homoseksualne, zaś 19% heteroseksualne, zaś największym powodem zakażeń jest przyjmowanie dożylne narkotyków (53,3%). Więcej w Zakażenia HIV i zachorowania na AIDS w Polsce.
  68. Waldemar Halota, Jacek Juszczyk: HIV/AIDS. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Poznań: Wydawnictwo Termedia, 2006, s. 9–22. ISBN 83-89825-01-5.
  69. Why Is it Important for Society to be Better Educated About Homosexuality?
  70. Making School Safer for Sexual Minority Youth.
  71. NASP Resources S.
  72. School Psychology Review (2008, t37), Dr. D.J. Tharinger (University of Texas).
  73. Linda Dowling: Hellenism and Homosexuality in Victorian Oxford. Oxford: Cornell University Press, 1997.
  74. David Halperin: How to Do the History of Homosexuality. Listopad 2002.
  75. ORIGIN OF HIV & AIDS. Global information and education on HIV and AIDS. [dostęp 2018-03-29].
  76. Nuno R. Faria, Andrew Rambaut, Marc A. Suchard, Guy Baele, Trevor Bedford, Melissa J. Ward, Andrew J. Tatem, João D. Sousa, Nimalan Arinaminpathy, Jacques Pépin, David Posada, Martine Peeters, Oliver G. Pybus, Philippe Lemey. The early spread and epidemic ignition of HIV-1 in human populations. „Science”. 346 (6205), s. 56–61, 3/10/2014. American Association for the Advancement of Science. DOI: 10.1126/science.1256739. 
  77. Sprawozdanie z badania gimnazjalnych podręczników z wychowania do życia w rodzinie.
  78. Karolina Franke: Obraz homoseksualności, biseksualności i transpłciowości w powszechnie dostępnych podręcznikach akademickich dla studentów psychologii, pedagogiki i resocjalizacji. W: Raport o homo-, biseksualności i transpłciowości w polskich podręcznikach akademickich. Agata Loewe (red.). Warszawa: Kampania Przeciw Homofobii, 2010. ISBN 978-83-930480-4-5. [dostęp 2010-12-12]. (pol.)
  79. Paweł Kośmiński: Komisja Etyki Poselskiej nie chce oceniać słów posłanki Pawłowicz. "To jest zadanie dla społeczeństwa" (pol.). wyborcza.pl, 2014-02-25. [dostęp 2018-11-03].
  80. #WięźCytuje. Adam Żak SJ: Obarczanie winą za pedofilię w Kościele „lobby homoseksualnego” to ignorancja i uproszczenie (pol.). wiez.com, 2018-08-29. [dostęp 2018-11-03].
  81. Verweij et al. Genetic and environmental influences on individual differences in attitudes toward homosexuality: an Australian twin study. „Behavior Genetics”. 38 (3), s. 257–265, 2008. DOI: 10.1007/s10519-008-9200-9. PMID: 18347968. PMCID: PMC2292426. 
  82. Eaves LJ, Hatemi PK. Transmission of Attitudes Toward Abortion and Gay Rights: Effects of Genes, Social Learning and Mate Selection. „Behavior Genetics”. 38 (3), s. 247–256, 2008. DOI: 10.1007/s10519-008-9205-4. PMID: 18373189. 
  83. Religia w szkołach przestanie szerzyć homofobię?
  84. Homophobia Perpetuated.
  85. Sexual Orientation and Human Rights: Putting Homophobia on Trial.
  86. Eric D. Hill, Heather K. Terrell, Adam B. Cohen and Craig T. Nagoshi. The Role of Social Cognition in the Religious Fundamentalism-Prejudice Relationship. „Journal for the Scientific Study of Religion”. 49 (4), s. 724–739, grudzień 2010 (ang.). 
  87. Nelson Todd D.: Psychologia uprzedzeń, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2003, s. 134–140.
  88. Whitley Bernard E. Jr.: Religiosity and Attitudes Toward Lesbians and Gay Men: A Meta-Analysis. „International Journal for the Psychology of Religion” 2009, nr 19, s. 21–38.
  89. Iden Dershowitz. Revealing Nakedness and Concealing Homosexual Intercourse: Legal and Lexical Evolution in Leviticus 18. „Hebrew Bible and Ancient Israel”. 6 (4), s. 510–526, 2017-12-01. Mohr Siebeck. DOI: https://doi.org/10.1628/219222717X15235367195677 (ang.). 
  90. Geje i lesbijki. Życie i kultura. Robert Aldrich (red.). Kraków: Universitas, 2009, s. 348. ISBN 97883-242-0851-7.
  91. Czystość i homoseksualizm.
  92. Jezuici.pl – Towarzystwo Jezusowe w Polsce – Artykuły.
  93. Aldrich R. (red) Geje i lesbijki – życie i kultura, Universitas 2006 s. 351.
  94. Prezydium KEP: Kampania „Przekażmy sobie znak pokoju” rozmywa jednoznaczne wymagania Ewangelii. episkopat.pl. [dostęp 2016-09-18].
  95. Alfredo Ormando (wł.). www.liguria.cgil.it. [dostęp 10 grudnia 2010].
  96. Fabrizio Peronaci, Mariolina Iossa. Gay si da’ fuoco davanti a San Pietro. „Corriere della Sera”, s. 14, 1998-01-14. ISSN 1120-4982 (wł.). 
  97. The Sunday Times (podgląd z dn. 25.11.2010).
  98. Nigerian Bishop: Gays ‘Not Fit to Live’ « Akinola, Repudiate Anti-Gay Violence.
  99. Nigeria To Criminalize Gay Marriage & LGBT Meetings (ang.). www.365gay.com. [dostęp 5 grudnia 2010].
  100. Watchtower: Co Biblia mówi o homoseksualizmie?. jw.org. [dostęp 2014-06-02].
  101. Watchtower. Co Biblia mówi o seksie? Dziesięć pytań – biblijne odpowiedzi. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 7, 1 listopada 2011. 
  102. Watchtower. Co Biblia mówi na temat homoseksualizmu?. „Przebudźcie się!”, s. 7–9, 4/2016. 
  103. Watchtower. Jak wyjaśnić biblijny pogląd na homoseksualizm?. „Przebudźcie się!”, s. 27, grudzień 2010. 
  104. Sura al-Araf (Wzniesione krawędzie) (7,79), Sura asz-Szuara (Poeci) (26,166).
  105. Alina Polianskaya: Gay Imam plans to open Australia's first LGBT-friendly mosque (ang.). independent.co.uk, 2018-01-10. [dostęp 2018-09-29].
  106. Nelson T.D. (2003). Psychologia uprzedzeń. GWP. Gdańsk. rozdział 4: Uprzedzona osobowość.
  107. Robert P. Cabaj, Terry S. Stein: Textbook of homosexuality and mental health. s. 104.
  108. Gregory Herek: Hating Gays: An Overview of Scientific Studies (ang.). pbs.org. [dostęp 2018-08-25].
  109. Gregory M. Herek. Beyond ‘Homophobia’: A Social Psychological Perspective on Attitudes Toward Lesbians and Gay Men. „Journal of Homosexuality”. 10 (1/2), s. 1–15, 1984. 1 (ang.). 
  110. Giacomo Ciocca. Psychoticism, Immature Defense Mechanisms and a Fearful Attachment Style are Associated with a Higher Homophobic Attitude. „The Journal of Sexual Medicine”. DOI: 10.1111/jsm.12975. 
  111. Warren J. Blumenfeld, Diane Christine Raymond: Looking at gay and lesbian life. Boston: Beacon Press, 1993, s. 252. ISBN 0-8070-7923-5.
  112. Tully, C.T. (2000). Lesbians, gays & the empowerment perspective. Columbia University Press. ​ISBN 0-231-10959-8​.
  113. Equity and inclusion in physical education and sport, Sid Hayes, Gary Stidder, London: Routledge, 2003, s. 99, ISBN 0-415-28225-X, OCLC 52182571.
  114. Gay poet writes in his own blood to protest donation ban (pol.). PinkNews, 2018-07-30. [dostęp 2018-08-17].
  115. Stewart, C. (2001). Homosexuality and the law: a dictionary. ABC-CLIO. s. 145–146. ​ISBN 1-56032-038-9​.
  116. HOMOPHOBIA AND HIV (ang.). avert.org, 2018-04-23. [dostęp 2018-11-03].
  117. State-Sponsored Homophobia (ang.). ILGA Europe. [dostęp 2018-08-17].
  118. ILGA LAUNCHES STATE-SPONSORED HOMOPHOBIA REPORT 2017 (ang.). ilga.org, 2017-05-19. [dostęp 2018-08-17].
  119. Cyntia Lee. „University of California Davis Law Review”. 42 (2), s. 471–566, 2008. University of California. 
  120. Josh Jackman: Indian film banned for ‘glorifying homosexuality’ to finally be shown after gay sex ruling (ang.). PinkNews, 2018-10-04. [dostęp 2018-10-07].
  121. Homophobic and transphobic violence (ang.). UNFE.org. [dostęp 2018-08-18].
  122. Agnieszka Wiśniewska: Bez seksizmu i homofobii proszę (pol.). krytykapolityczna.pl, 2017-07-20. [dostęp 2018-08-19].
  123. Wałęsa ostro o homoseksualistach: Oni muszą wiedzieć, że są mniejszością (http://www.tvn24.pl) (pol.). tvn.pl, 2013-03-01. [dostęp 2018-08-18].
  124. Michael Flood, Clive Hamilton: Mapping Homophobia in Australia (ang.). Australia Institute, 2005-07. [dostęp 2018-08-22].
  125. Strasburg: polskie władze naruszyły prawa człowieka (pol.). wp.pl, 2007-05-03. [dostęp 2018-10-07].
  126. Lublin: radni PiS chcą odwołania Marszu Równości (pol.). queer.pl, 2018-10-02. [dostęp 2018-10-07].
  127. Ludmiła Anannikova: Prześladowania gejów w Czeczenii. Od lat są stałym obiektem szantażu. W kraju Kadyrowa gej jest nikim (pol.). wyborcza.pl, 2017-08-14. [dostęp 2018-08-17].
  128. Krzysztof Tomasik: Jak warszawskiego Ruchu Homoseksualnego nie zarejestrowano (pol.). queer.pl, 2018-08-03. [dostęp 2018-10-28].
  129. ILGA LAUNCHES STATE-SPONSORED HOMOPHOBIA REPORT 2017 (ang.). ilga.org, 2017-05-19. [dostęp 2018-08-17].
  130. Christopher Schuetze, Christine Hauser: Afghan teenager denied asylum in Austria because he didn’t ‘act’ gay enough (ang.). independent.co.uk, 2018-08-18. [dostęp 2018-10-28].
  131. Christopher Schuetze, Christine Hauser: Afghan teenager denied asylum in Austria because he didn’t ‘act’ gay enough (ang.). independent.co.uk, 2018-08-18. [dostęp 2018-10-28].
  132. Tom Batchelor: Iraqi man refused asylum in Austria over 'fake gay' claim fears for life after being ‘outed by immigration officers’ (ang.). independent.co.uk, 2018-08-27. [dostęp 2018-10-28].
  133. Tom Batchelor: Iraqi man refused asylum in Austria over 'fake gay' claim fears for life after being ‘outed by immigration officers’ (ang.). independent.co.uk, 2018-08-27. [dostęp 2018-10-28].
  134. Homophobic and transphobic violence (ang.). UNFE.org. [dostęp 2018-08-18].
  135. State-Sponsored Homophobia (ang.). ILGA Europe. [dostęp 2018-08-17].
  136. LGBT rights: Malaysia women caned for attempting to have lesbian sex (ang.). bbc.co.uk, 2018-09-03. [dostęp 2018-09-04].
  137. Ruth Michaelson: LGBT people in Egypt targeted in wave of arrests and violence (ang.). theguardian.com, 2017-10-08. [dostęp 2018-10-28].
  138. Exclusive: Police are ‘blackmailing gay and bisexual men’ in Kyrgyzstan (ang.). Pinknews, 2018-08-31. [dostęp 2018-10-28].
  139. Phillip Knightley: The History of the Honey Trap (ang.). foreignpolicy.com, 2010-03-12. [dostęp 2018-10-28].
  140. Relacja ofiary „polowania na gejów” w Czeczenii: Elektrowstrząsy i „cele zalane krwią” (pol.). wprost.pl, 2017-07-17. [dostęp 2018-08-17].
  141. Relacja ofiary „polowania na gejów” w Czeczenii: Elektrowstrząsy i „cele zalane krwią” (pol.). wprost.pl, 2017-07-17. [dostęp 2018-08-17].
  142. Wojciech Jagielski: Afryka zabija gejów (pol.). wyborcza.pl, 2010-03-05. [dostęp 2018-08-18].
  143. W Polsce sodomici, w Austrii.. pedały (pol.). queer.pl, 2018-08-23. [dostęp 2018-10-28].
  144. Patrick Kelleher: Ukraine MP tries to ban same-sex relationships with new draft bill. 2018-10-28. [dostęp 2018-10-28].
  145. Faworyt na prezydenta Brazylii wolałby martwego syna niż syna geja (pol.). queer.pl, 2018-10-09. [dostęp 2018-10-07].
  146. Wierzejski o gejach: zlać ich pałami! Więcej: http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,3337662.html (pol.). wyborcza.pl. [dostęp 2018-08-18].
  147. Nick Duffy: Republican lawmaker admits writing ‘death to gays’ manifesto (pol.). pinknews.co.uk, 2018-11-02. [dostęp 2018-11-03].
  148. Masowa egzekucja gejów w Czeczenii? Gazeta publikuje listę zamordowanych (pol.). wprost.pl, 2017-07-11. [dostęp 2018-08-17].
  149. PERSECUTION OF HOMOSEXUALS IN THE THIRD REICH (ang.). Holocaust Encyclopedia. [dostęp 2018-08-17].
  150. Michael Flood, Clive Hamilton: Mapping Homophobia in Australia (ang.). Australia Institute, 2005-07. [dostęp 2018-08-22].
  151. Oliwa do ognia: błoto zostało rzucone (pol.). queer.pl, 2018-08-27. [dostęp 2018-11-03].
  152. "Zboczeńcy" i "zezwierzęcenie" w TVP Info, KRRiT nie dopatrzyła się nieprawidłowości. 2018-09-19. [dostęp 2018-10-28].
  153. Downton Abbey gay kiss cut by Greek state television (ang.). 16 paź 2012. [dostęp 2012-10-17].
  154. TVN24: Pocałunek gejów wycięty. „To akt skrajnej homofobii” (pol.). 17 paź 2012. [dostęp 2012-10-17].
  155. Maciej Suchorabski: Szkoła ponosi odpowiedzialność za homofobię. Jest wyrok sądu i przeprosiny (pol.). gazetaprawna.pl, 2017-12-13. [dostęp 2018-10-08].
  156. Wojciech Karpieszuk: Pierwszy taki wyrok w Polsce. Jakub pozwał szkołę za homofobię. Dlaczego to zrobił? (pol.). gazeta.pl, 2018-01-12. [dostęp 2018-10-08].
  157. Sofia Persio: Christian college kicks out student because he’s gay (ang.). PinkNews, 2018-09-12. [dostęp 2018-10-08].
  158. Anna Dryjańska: "Kolega założył różową bluzę, nauczycielka potępiła gejów". Młodzi napisali do kandydatów na prezydenta Warszawy (pol.). gazeta.pl, 2018-09-03. [dostęp 2018-10-08].
  159. Moderator Issues Letter of Repentance to LGBTQI Community (ang.). The Presbyterian Church in Canada, 2017. [dostęp 2018-08-18].
  160. Wojciech Jagielski: Afryka zabija gejów (pol.). wyborcza.pl, 2010-03-05. [dostęp 2018-08-18].
  161. Sofia Persio: Gay sex ban shouldn’t be repealed, Singapore Archbishop says (ang.). PinkNews, 2018-09-19. [dostęp 2018-10-07].
  162. Moderator Issues Letter of Repentance to LGBTQI Community (ang.). The Presbyterian Church in Canada, 2017. [dostęp 2018-08-18].
  163. Patrick Kelleher: LGBT people made to feel like ‘lepers’ by Catholic Church, says priest (ang.). PinkNews, 2018-08-24. [dostęp 2018-08-25].
  164. David P. Gunshee: Without full acceptance by Christians, gays are demeaned and hurt (ang.). nytimes.com, 2016-06-16. [dostęp 2018-08-18].
  165. Julie Rodgers: Christians must repent for devaluing L. G. B. T. people (ang.). nytimes.com, 2016-06-16. [dostęp 2018-08-18].
  166. Duchowny "oczyścił" miasto wodą święconą po... paradzie (pol.). queer.pl, 2018-08-24. [dostęp 2018-10-07].
  167. Moderator Issues Letter of Repentance to LGBTQI Community (ang.). The Presbyterian Church in Canada, 2017. [dostęp 2018-08-18].
  168. Wiktoria Beczek: Beczek: Pedofilia to nie problem Kościoła? Zwalanie winy na "lobby homoseksualne" to podłość Więcej: http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,161770,23863218,beczek-pedofilia-to-nie-problem-kosciola-zwalanie-winy-na.html#Z_BoxOpinionImg (pol.). gazeta.pl, 2018-09-05. [dostęp 2018-10-07].
  169. Ksiądz o homoseksualizmie w polskim Kościele. Jak twierdzi, to przez plagę "pedalstwa" Więcej: http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114883,23965456,ksiadz-mowi-o-homoseksualizmie-w-polskim-kosciele-jak-twierdzi.html#s=BoxNewsImg4&a=167&c=125 (pol.). gazeta.pl, 2018-09-25. [dostęp 2018-10-07].
  170. Moderator Issues Letter of Repentance to LGBTQI Community (ang.). The Presbyterian Church in Canada, 2017. [dostęp 2018-08-18].
  171. Moderator Issues Letter of Repentance to LGBTQI Community (ang.). The Presbyterian Church in Canada, 2017. [dostęp 2018-08-18].
  172. LGBT people cause deadly natural disasters, say religious lawmakers in Malaysia (ang.). PinkNews, 2018-10-05. [dostęp 2018-10-07].
  173. LGBT rights: Malaysia women caned for attempting to have lesbian sex (ang.). bbc.co.uk, 2018-09-03. [dostęp 2018-09-04].
  174. Karolina Błażejowska: Homofobia zabija (pol.). Tygodnik Powszechny, 2015-07-02. [dostęp 2018-08-04].
  175. Karolina Błażejowska: Chłopcy, hejt i homofobia (pol.). Tygodnik Powszechny, 2015-05-07. [dostęp 2018-08-04].
  176. W sieci fala nienawiści po śmierci Dominika. Powstaje masa fanpage’y. „Dobrze, że zdechł” (pol.). natemat.pl, 2015-07-03. [dostęp 2018-08-04].
  177. Bezmyślne komentarze po samobójstwie 9-latka: "Kto w wieku dziewięciu lat zna swoją orientację seksualną?" (pol.). gazeta.pl, 2018-08-31. [dostęp 2018-10-08].
  178. 'Angels' protect Orlando funeral from anti-gay Westboro protesters (ang.). bbc.co.uk, 2016-06-19. [dostęp 2018-09-29].
  179. Even after death, the abuse against gays continues (ang.). nbcnews.com, 2010-11-04. [dostęp 2018-09-29].
  180. Polska przesuwa się na wschód. Nowy raport o homofobii (pol.). oko.press, 2018-05-17. [dostęp 2018-08-18].
  181. Tomasz Ławnicki: "Miał tego pecha, że urodził się gejem w Polsce". W przejmującym wpisie Dehnel ujawnia kulisy śmierci 14-letniego Kacpra. 2017-09-18. [dostęp 2018-10-08].
  182. Cecylia Jakubczak: Homofobia zabija po cichu (pol.). krytykapolityczna.pl, 2018-05-17. [dostęp 2018-08-18].
  183. What is homophobic bullying? (ang.). Bullying UK. [dostęp 2018-08-04].
  184. Ella Braidwood: Catholic priest in Chicago proudly cuts up and burns LGBT flag (ang.). pinknews.co.uk, 2018-09-17. [dostęp 2018-10-28].
  185. Nick Duffy: Man films himself burning LGBT children’s books from local library (ang.). pinknews.co.uk, 2018-10-23. [dostęp 2018-10-28].
  186. Ella Braidwood: Teacher says student is ‘gay and is using girlfriend for cover’ (ang.). pinknews.co.uk, 2018-10-26. [dostęp 2018-10-28].
  187. L. Cook-Daniels. [http:// www.tandfonline.com/doi/abs/10.1300/J084v09n02_04 Lesbian, gay male, bisexual and transgendered elders: Elder abuse and neglect issues]. „Journal of Elder Abuse & Neglect”. 2 (9), s. 35–49, 1998 (ang.). 
  188. What is homophobia? (ang.). plannedparenthood.org. [dostęp 2018-08-21].
  189. Kaja Godek: Irlandia nie może nazywać się krajem katolickim. wp.pl. [dostęp 2018-07-28].
  190. Radykalna działaczka prawicy o homoseksualistach: są zboczeni (pol.). queer.pl, 2018-06-01. [dostęp 2018-07-28].
  191. Monika Olejnik: „Washington Post” o paradzie wojskowej nie napisał. O homofobii Błaszczaka już tak. Gratulacje! [OLEJNIK] (pol.). gazeta.pl, 2018-08-17. [dostęp 2018-08-17].
  192. Wojciech Jagielski: Afryka zabija gejów (pol.). wyborcza.pl, 2010-03-05. [dostęp 2018-08-18].
  193. Geje to zwierzęta i wysłannicy diabła (pol.). queer.pl, 2008-08-07. [dostęp 2018-08-18].
  194. Jaś Kapela: Nowoczesna homofobia (pol.). krytykapolityczna.pl, 2016-09-24. [dostęp 2018-08-19].
  195. Paweł Wojciechowski: Dwóch mężczyzn pobito na gdańskiej plaży. Bo trzymali się za ręce (pol.). wyborcza.pl, 2018-08-21. [dostęp 2018-08-21].
  196. Anna Hájková: Why We've Suppressed the Queer History of the Holocaust (ang.). haaretz.com, 2018-02-18. [dostęp 2018-10-08].
  197. Scott Bronstein, Jessi Joseph: Therapy to change ‘feminine’ boy created a troubled man, family says (ang.). CNN.com, 2011-06-10. [dostęp 2018-08-18].
  198. Homofobiczne wpadki polityków (od lewicy do prawicy) (pol.). polityka.pl. [dostęp 2018-08-18].
  199. Węgrzyn: nie jestem homofobem. To moja troska (http://www.tvn24.pl) (ang.). tvn24.pl, 2011-06-11. [dostęp 2018-08-17].
  200. Straszni politycy na Halloween (pol.). queer.pl, 2016-10-31. [dostęp 2018-07-28].
  201. Homofobiczne wpadki polityków (od lewicy do prawicy) (pol.). polityka.pl. [dostęp 2018-08-18].
  202. Homofobiczne wpadki polityków (od lewicy do prawicy) (pol.). polityka.pl. [dostęp 2018-08-18].
  203. What is homophobia? (ang.). plannedparenthood.org. [dostęp 2018-08-21].
  204. Michael Flood, Clive Hamilton: Mapping Homophobia in Australia (ang.). Australia Institute, 2005-07. [dostęp 2018-08-22].
  205. Sąd ostatecznie zdecydował, czy drukarz miał prawo odmówić wykonania pracy dla Fundacji LGBT (pol.). Vice.com, 2018-06-14. [dostęp 2018-08-22].
  206. Sofia Lotto Persio: Conservative columnist claims homosexuality, not pedophilia, is the problem with priests (ang.). Pinknews.co.uk, 2018-09-30. [dostęp 2018-10-28].
  207. Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). Case Western Reserve University. [dostęp 2018-10-13].
  208. Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). Case Western Reserve University. [dostęp 2018-10-13].
  209. Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). Case Western Reserve University. [dostęp 2018-10-13].
  210. Straszni politycy na Halloween (pol.). queer.pl, 2016-10-31. [dostęp 2018-07-28].
  211. Matt Moore: Protests held against Japanese MP who made a slew of homophobic comments (ang.). GayTimes, 2018-07-28. [dostęp 2018-08-04].
  212. Maya Oppenheim: Vegan group sparks backlash for saying ‘chemical pollutants’ make people gay and transgender (ang.). independent.co.uk, 2018-07-18. [dostęp 2018-08-18].
  213. Homofobiczne wpadki polityków (od lewicy do prawicy) (pol.). polityka.pl. [dostęp 2018-08-18].
  214. Japonia: partia rządząca krytykuje homofobiczne słowa ministry (pol.). Queer.pl, 2018-08-03. [dostęp 2018-08-05].
  215. Homofobiczne wpadki polityków (od lewicy do prawicy) (pol.). polityka.pl. [dostęp 2018-08-18].
  216. Julie Rodgers: Christians must repent for devaluing L. G. B. T. people (ang.). nytimes.com, 2016-06-16. [dostęp 2018-08-18].
  217. Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). Case Western Reserve University. [dostęp 2018-10-13].
  218. James Guay: My Hellish Youth in Gay Conversion Therapy and How I Got Out (ang.). Time.com, 2014-07-15. [dostęp 2018-08-18].
  219. Louis Stamples: These 6 stories of homophobic abuse should be a wake up call for everyone (ang.). indy100.com. [dostęp 2018-08-25].
  220. Włochy: rodzice więzili córkę lesbijkę przez rok (pol.). queer.pl, 05-10-2018. [dostęp 2018-10-20].
  221. Homofobiczne wpadki polityków (od lewicy do prawicy) (pol.). polityka.pl. [dostęp 2018-08-18].
  222. Eric D. Hill, Heather K. Terrell, Adam B. Cohen and Craig T. Nagoshi. The Role of Social Cognition in the Religious Fundamentalism-Prejudice Relationship. „Journal for the Scientific Study of Religion”. 49 (4), s. 724–739, grudzień 2010 (ang.). 
  223. Homofobiczne wpadki polityków (od lewicy do prawicy) (pol.). polityka.pl. [dostęp 2018-08-18].
  224. Maya Oppenheim: Vegan group sparks backlash for saying ‘chemical pollutants’ make people gay and transgender (ang.). independent.co.uk, 2018-07-18. [dostęp 2018-08-18].
  225. Homofobiczne wpadki polityków (od lewicy do prawicy) (pol.). polityka.pl. [dostęp 2018-08-18].
  226. Homofobiczne wpadki polityków (od lewicy do prawicy) (pol.). polityka.pl. [dostęp 2018-08-18].
  227. Paul Karp: Gay conversion therapy ban found to be LGBTIQ Australians’ top priority (ang.). theguardian.com, 2018-08-03. [dostęp 2018-08-18].
  228. Chitra Ramaswamy: ‘I still have flashbacks’: the ‘global epidemic’ of LGBT conversion therapy (ang.). theguardian.com, 2018-08-08. [dostęp 2018-08-18].
  229. Scott Bronstein, Jessi Joseph: Therapy to change ‘feminine’ boy created a troubled man, family says (ang.). CNN.com, 2011-06-10. [dostęp 2018-08-18].
  230. Julie Rodgers: Christians must repent for devaluing L. G. B. T. people (ang.). nytimes.com, 2016-06-16. [dostęp 2018-08-18].
  231. Węgrzyn: nie jestem homofobem. To moja troska (http://www.tvn24.pl) (ang.). tvn24.pl, 2011-06-11. [dostęp 2018-08-17].
  232. Emer O’Toole: Ireland’s gay marriage debate: where homophobes are treated as victims (ang.). guardian.com, 2014-02-10. [dostęp 2018-08-17].
  233. Wykładowca UG chciał strzelać do „lovparady”? (pol.). queer.pl, 2018-06-18. [dostęp 2018-07-28].
  234. Wykładowca UG ze strzelbą: „Dobra na lovparady”. Rektor: Mediacja zakończona niepowodzeniem (pol.). gazeta.pl, 2018-06-18. [dostęp 2018-07-28].
  235. Straszni politycy na Halloween (pol.). queer.pl, 2016-10-31. [dostęp 2018-07-28].
  236. 25 proc. dzieci wychowywanych przez gejów jest molestowanych? Obalamy homofobiczne tezy z billboardu w Poznaniu (pol.). Newsweek.pl, 2018-08-09. [dostęp 2018-08-14].
  237. Josh Jackman: Alt-right trolls are spreading the myth that gay people support paedophiles (ang.). pinknews.co.uk, 2018-08-04. [dostęp 2018-11-03].
  238. Homofobiczny baner w Opolu (pol.). queer.pl, 2018-07-05. [dostęp 2018-08-18].
  239. Marta Glanc: Kontrowersyjny billboard w Poznaniu. Władze miasta zawiadamiają prokuraturę (pol.). onet.pl, 2018-08-07. [dostęp 2018-08-18].
  240. Josh Jackman: Romanian newspaper compares LGBT+ activists to Nazis (ang.). PinkNews, 2018-09-24. [dostęp 2018-10-07].
  241. Josh Jackman: Alt-right trolls are spreading the myth that gay people support paedophiles (ang.). pinknews.co.uk, 2018-08-04. [dostęp 2018-11-03].
  242. Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). Case Western Reserve University. [dostęp 2018-10-13].
  243. Straszni politycy na Halloween (pol.). queer.pl, 2016-10-31. [dostęp 2018-07-28].
  244. Homofobiczny baner w Opolu (pol.). queer.pl, 2018-07-05. [dostęp 2018-07-22].
  245. Niall Griffiths: Councillor suspended after describing gay people as ‘unnatural’ and ‘perverted’ (ang.). southwalesargus.co.uk, 2018-08-14. [dostęp 2018-08-17].
  246. Jack Joshman: Alt-right trolls are spreading the myth that gay people support paedophiles (ang.). PinkNews, 2018-08-04. [dostęp 2018-08-05].
  247. Josh Jackman: Thousands protest Japanese MP who said gay sex would destroy society (ang.). PinkNews, 2018-07-27. [dostęp 2018-08-04].
  248. Anna Collinson: Things the LGBT community has been blamed for (ang.). bbc.co.uk, 2015-04-28. [dostęp 2018-08-05].
  249. Piotr Żytnicki: Homofobiczna mowa nienawiści w TVP Poznań. Dziennikarze i mieszkańcy podpisują protest (pol.). wyborcza.pl, 2018-08-13. [dostęp 2018-08-21].
  250. Ks. Oko wraca. I straszy „gejoterroryzmem” (pol.). queer.pl, 2018-08-21. [dostęp 2018-08-21].
  251. Queerowa wystawa ponownie otwarta i bije rekordy odwiedzających (pol.). queer.pl, 2018-04-24. [dostęp 2018-10-07].
  252. Powstanie Warszawskie karą... za grzechy, w tym homoseksualizm? (pol.). queer.pl, 2018-08-07. [dostęp 2018-08-07].
  253. Anna Collinson: Things the LGBT community has been blamed for (ang.). bbc.co.uk, 2015-04-28. [dostęp 2018-08-05].
  254. Pastor blames CA wildfires on gay people in textbooks (ang.). sdgln.com, 2018-01-05. [dostęp 2018-08-05].
  255. Nick Duffy: Fundamentalists claim God set fire to Primark because of Pride window display (ang.). pinknews.co.uk, 2018-08-29. [dostęp 2018-10-28].
  256. Bishop Brian Tamaki blames gays, murderers and sinners for earthquakes (ang.). nzherald.co.nz, 2016-11-06. [dostęp 2018-08-05].
  257. Lucy Pasha-Robinson: Gay people to blame for Hurricane Harvey, say evangelical Christian leaders (ang.). independent.co.uk, 2017-09-06. [dostęp 2018-08-05].
  258. 18,000 people call on David Silvester to resign. henleystandard.co.uk. [dostęp 2018-08-05].
  259. Ella Braidwood: Malaysian politician blames earthquake on god’s wrath for LGBT ‘activities’ (ang.). pinknews.co.uk, 2018-10-23. [dostęp 2018-10-28].
  260. Radek Oliwa: Oliwa do ognia: kto szydzi z Boga – pary homo czy abp Paetz? (pol.). queer.pl, 2018-08-18. [dostęp 2018-08-18].
  261. Powstanie Warszawskie karą... za grzechy, w tym homoseksualizm? (pol.). queer.pl, 2018-08-07. [dostęp 2018-08-07].
  262. Siobhan Fenton: Orlando shooting: ‘Angels’ block Westboro Baptist Church protesters from victims’ funerals (ang.). independent.co.uk, 2016-06-19. [dostęp 2018-08-07].
  263. Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). Case Western Reserve University. [dostęp 2018-10-13].
  264. Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). Case Western Reserve University. [dostęp 2018-10-13].
  265. Paweł Kośmiński: Parlament Europejski solidaryzuje się z ofiarami homofobii. PiS protestuje (pol.). wyborcza.pl, 2018-05-17. [dostęp 2018-07-28].
  266. Jackie Chan’s estranged gay daughter says she’s been homeless for a month due to homophobia (ang.). The Economic Times, 2018-05-02. [dostęp 2018-08-04].
  267. Rejected by homophobic parents, valedictorian is going to college, with $125K from donors (ang.). ProudParenting, 2018-08-02. [dostęp 2018-08-04].
  268. 'When Mum found out I was gay, she changed the locks on our house’ (ang.). Independent, 2016-12-18. [dostęp 2018-08-04].
  269. Wrongful Termination Based on Being Gay or Lesbian (ang.). californiaemployeerightslawyer.com. [dostęp 2018-08-17].
  270. Cevat Giray Aksoy, Christopher S. Carpenter, Jeff Frank, Matt L. Huffman: Gay Glass Ceilings: Sexual Orientation and Workplace Authority in the UK (ang.). IZA – Institute of Labor Economics. [dostęp 2018-08-12].
  271. Sima Kotecha: Gay British Asians being 'forced into heterosexual marriages’ (ang.). bbc.co.uk, 2017-07-19. [dostęp 2018-08-21].
  272. Tom Davidson: Brighton Pride: 'Homophobic man threatened to stab people for being gay’ on packed train leaving LGBT celebration (ang.). mirror.co.uk, 2018-08-05. [dostęp 2018-08-17].
  273. Thabo Msibi. Not crossing the line: Masculinities and homophobic violence in South Africa. „Agenda: Empowering Women for Gender Equity”, s. 50–54. Taylor & Francis, Ltd.. 
  274. Lucy Sherriff: #UnderageAndGay: Channel 4 Documentary Reveals The Dark Side Of Coming Out As A Teenager (ang.). Huffington Post, 2015-03-12. [dostęp 2018-08-04].
  275. Mimi Launder: Tory candidate suspended after saying gay people should face the death penalty (ang.). [dostęp 2018-07-21].
  276. Sheraz Ahmad, Dinesh Bhugra. Homophobia: an updated review of the literature. „Sexual and Relationship Therapy”. 4 (25), s. 447–455. Informa UK Limited. DOI: 10.1080/14681994.2010.515206. 
  277. KAMERALNIE „Powinni dla was otworzyć ponownie komory gazowe”. Gej o ciemnych stronach życia w Polsce (pol.). wp.pl, 2018-04-29. [dostęp 2018-07-22].
  278. Pedały do gazu a lesby do leczenia? (pol.). queer.pl, 11-05-2009. [dostęp 2018-10-20].
  279. Tamara Zieve: ‘DEATH TO LGBT’ SCRAWLED ON TEL AVIV HOLOCAUST MEMORIAL (ang.). jpost.com, 2018-10-25. [dostęp 2018-10-28].
  280. Pobicie osób LGBTQ w armeńskiej wiosce (pol.). queer.pl, 2018-08-06. [dostęp 2018-08-18].
  281. Homophobic and transphobic violence (ang.). UNFE.org. [dostęp 2018-08-18].)
  282. Eva Hartley: Tom Berwick says his ‘life is ruined’ after fatal injury in pride attack (ang.). pinknews.co.uk, 2018-08-17. [dostęp 2018-10-28].
  283. Gemma Wheatley: Prolific offender jailed for homophobic arson attack (ang.). www.yourlocalguardian.co.uk, 2008-08-16. [dostęp 2018-08-17].
  284. Ella Braidwood: Arsonists target Lithuania’s only LGBT rights group in ‘vicious homophobic attack’ (ang.). PinkNews, 2018-08-10. [dostęp 2018-08-17].
  285. Richard Kreitner: October 7, 1998: Matthew Shepard Is Found Brutally Tortured and Left for Dead (ang.). thenation.com, 2015-10-07. [dostęp 2018-08-21].
  286. Dennis Romero: Man sentenced to death in torture, murder of boy he thought was gay (ang.). nbcnews.com, 2018-06-08. [dostęp 2018-08-21].
  287. Thabo Msibi. Not crossing the line: Masculinities and homophobic violence in South Africa. „Agenda: Empowering Women for Gender Equity”, s. 50–54. Taylor & Francis, Ltd.. 
  288. Josh Jackman: Lesbian raped by her father, uncle and friend to ‘make her straight’ (ang.). PinkNews, 2018-07-31. [dostęp 2018-08-18].
  289. Ashley Remkus: Man had girlfriend rape 11-year-old autistic son because he thought the boy was gay. 2018-03-30. [dostęp 2018-08-04].
  290. Homophobic and transphobic violence (ang.). UNFE.org. [dostęp 2018-08-18].
  291. The shocking reality of homophobic rape Navi Pillay published in The Asian Age and eight other newspapers, 20 June 2011 (ang.). United Nations High Commissioner for Human Rights, 2011-06-20. [dostęp 2018-08-21].
  292. Case Study: Being a gay woman in DRC and facing fears of ‘punitive’ rape (ang.). thejournal.ie, 2014-05-24. [dostęp 2018-08-21].
  293. Kit Ramgopal, Karin Roberts: Man charged with killing boy, 10, who reportedly came out as gay (ang.). nbcnews.com, 2018-06-28. [dostęp 2018-08-17].
  294. Thousands remember Soho dead (ang.). BBC.co.uk, 1999-05-02. [dostęp 2018-08-17].
  295. Michael Flood, Clive Hamilton: Mapping Homophobia in Australia (ang.). Australia Institute, 2005-07. [dostęp 2018-08-22].
  296. In the Name of Love: The Church, exclusion and LGB mental health issues. [dostęp 2017-02-16].
  297. Podręcznik. Szkoła bez homofobii.
  298. Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M. Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. Raport z badań. , 2015. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej (pol.). 
  299. Patrick Strudwick, This Top Psychiatrist Says Anti-Gay Politicians Can Contribute To The Suicides Of LGBT People, „BuzzFeed”.
  300. Podręcznik. Szkoła bez homofobii.
  301. Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M. Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. Raport z badań. , 2015. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej (pol.). 
  302. Patrick Strudwick, This Top Psychiatrist Says Anti-Gay Politicians Can Contribute To The Suicides Of LGBT People, „BuzzFeed”.
  303. Podręcznik. Szkoła bez homofobii.
  304. Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M. Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. Raport z badań. , 2015. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej (pol.). 
  305. Patrick Strudwick, This Top Psychiatrist Says Anti-Gay Politicians Can Contribute To The Suicides Of LGBT People, „BuzzFeed”.
  306. In the Name of Love: The Church, exclusion and LGB mental health issues. [dostęp 2017-02-16].
  307. Michael Flood, Clive Hamilton: Mapping Homophobia in Australia (ang.). Australia Institute, 2005-07. [dostęp 2018-08-22].
  308. Xiaoyou Su, A. Ning Zhou, Jianjun Li, Ling-en Shi, Xiping Huan, Hongjing Yan, Chongyi Wei. Depression, Loneliness, and Sexual Risk-Taking Among HIV-Negative/Unknown Men Who Have Sex with Men in China. „Archives of Sexual Behavior”. 47 (7). s. 1959–1968. 
  309. Podręcznik. Szkoła bez homofobii.
  310. Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M. Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. Raport z badań. , 2015. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej (pol.). 
  311. Patrick Strudwick, This Top Psychiatrist Says Anti-Gay Politicians Can Contribute To The Suicides Of LGBT People, „BuzzFeed”.
  312. Podręcznik. Szkoła bez homofobii.
  313. Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M. Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. Raport z badań. , 2015. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej (pol.). 
  314. Patrick Strudwick, This Top Psychiatrist Says Anti-Gay Politicians Can Contribute To The Suicides Of LGBT People, „BuzzFeed”.
  315. Lee Badgett M. V.: The Economic Cost of Homophobia (ang.). World Bank, 2014-02. [dostęp 2018-08-21].
  316. In the Name of Love: The Church, exclusion and LGB mental health issues. [dostęp 2017-02-16].
  317. Podręcznik. Szkoła bez homofobii.
  318. Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M. Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. Raport z badań. , 2015. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej (pol.). 
  319. Patrick Strudwick, This Top Psychiatrist Says Anti-Gay Politicians Can Contribute To The Suicides Of LGBT People, „BuzzFeed”.
  320. Podręcznik. Szkoła bez homofobii.
  321. Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M. Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. Raport z badań. , 2015. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej (pol.). 
  322. Patrick Strudwick, This Top Psychiatrist Says Anti-Gay Politicians Can Contribute To The Suicides Of LGBT People, „BuzzFeed”.
  323. Xiaoyou Su, A. Ning Zhou, Jianjun Li, Ling-en Shi, Xiping Huan, Hongjing Yan, Chongyi Wei. Depression, Loneliness, and Sexual Risk-Taking Among HIV-Negative/Unknown Men Who Have Sex with Men in China. „Archives of Sexual Behavior”. 47 (7). s. 1959–1968. 
  324. Podręcznik. Szkoła bez homofobii.
  325. Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M. Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. Raport z badań. , 2015. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej (pol.). 
  326. Patrick Strudwick, This Top Psychiatrist Says Anti-Gay Politicians Can Contribute To The Suicides Of LGBT People, „BuzzFeed”.
  327. Podręcznik. Szkoła bez homofobii.
  328. Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M. Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. Raport z badań. , 2015. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej (pol.). 
  329. Patrick Strudwick, This Top Psychiatrist Says Anti-Gay Politicians Can Contribute To The Suicides Of LGBT People, „BuzzFeed”.
  330. Lee Badgett M. V.: The Economic Cost of Homophobia (ang.). World Bank, 2014-02. [dostęp 2018-08-21].
  331. In the Name of Love: The Church, exclusion and LGB mental health issues. [dostęp 2017-02-16].
  332. Podręcznik. Szkoła bez homofobii.
  333. Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M. Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. Raport z badań. , 2015. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej (pol.). 
  334. Patrick Strudwick, This Top Psychiatrist Says Anti-Gay Politicians Can Contribute To The Suicides Of LGBT People, „BuzzFeed”.
  335. LGBT Homeless Youth (ang.). un.org, 2017-06. [dostęp 2018-08-23].
  336. In the Name of Love: The Church, exclusion and LGB mental health issues. [dostęp 2017-02-16].
  337. a b c Marcia R. Fenleib: Report of the Secretary’s Task Force on Youth Suicide: Prevention and Intervention in Youth Suicide. Government printing office. ISBN 0-16-002508-7.
  338. Caitlin Ryan, David Huebner, Rafael M. Diaz, Jorge Sanchez. Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults. „Pediatrics”. Vol. 123 (No. 1), s. 346–352, 01/2009. American Academy of Pediatrics. DOI: 10.1542/peds.2007-3524. 
  339. Podręcznik. Szkoła bez homofobii.
  340. Gawlicz K., Rudnicki P., Starnawski M. Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona. Raport z badań. , 2015. Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej (pol.). 
  341. Patrick Strudwick, This Top Psychiatrist Says Anti-Gay Politicians Can Contribute To The Suicides Of LGBT People, „BuzzFeed”.
  342. Michael Flood, Clive Hamilton: Mapping Homophobia in Australia (ang.). Australia Institute, 2005-07. [dostęp 2018-08-22].
  343. Eva Hartley: Tom Berwick says his ‘life is ruined’ after fatal injury in pride attack (ang.). pinknews.co.uk, 2018-08-17. [dostęp 2018-10-28].
  344. Hate Crime. FBI, 2004. [dostęp 2010-11-24].
  345. HIV in Men Who Have Sex with Men.
  346. Warren J. Blumenfeld, Homophobia: How We All Pay the Price. Boston: Beacon Press: Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). case.edu. [dostęp 2018-08-21].
  347. Caitlin Ryan, David Huebner, Rafael M. Diaz, Jorge Sanchez. Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults. „Pediatrics”. Vol. 123 (No. 1), s. 346–352, 01/2009. American Academy of Pediatrics. DOI: 10.1542/peds.2007-3524. 
  348. Warren J. Blumenfeld, Homophobia: How We All Pay the Price. Boston: Beacon Press: Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). case.edu. [dostęp 2018-08-21].
  349. Warren J. Blumenfeld, Homophobia: How We All Pay the Price. Boston: Beacon Press: Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). case.edu. [dostęp 2018-08-21].
  350. Warren J. Blumenfeld, Homophobia: How We All Pay the Price. Boston: Beacon Press: Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). case.edu. [dostęp 2018-08-21].
  351. Ella Braidwood: Bodyguard: Richard Madden was mocked as ‘gay’ for taking acting lessons (ang.). pinknews.co.uk, 2018-09-24. [dostęp 2018-10-28].
  352. Warren J. Blumenfeld, Homophobia: How We All Pay the Price. Boston: Beacon Press: Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). case.edu. [dostęp 2018-08-21].
  353. J.A. Bernat, K.S. Calhoun, H.E. Adams, A. Zeichner. Homophobia and physical aggression toward homosexual and heterosexual individuals. „J Abnorm Psychol”. 110 (1), s. 179–187, Feb 2001. PMID: 11261393. 
  354. Warren J. Blumenfeld, Homophobia: How We All Pay the Price. Boston: Beacon Press: Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). case.edu. [dostęp 2018-08-21].
  355. Eva Hartley: Tom Berwick says his ‘life is ruined’ after fatal injury in pride attack (ang.). pinknews.co.uk, 2018-08-17. [dostęp 2018-10-28].
  356. Warren J. Blumenfeld, Homophobia: How We All Pay the Price. Boston: Beacon Press: Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). case.edu. [dostęp 2018-08-21].
  357. Warren J. Blumenfeld, Homophobia: How We All Pay the Price. Boston: Beacon Press: Heterosexism & Homophobia: How Homophobia Hurts us All (ang.). case.edu. [dostęp 2018-08-21].
  358. Caitlin Ryan, David Huebner, Rafael M. Diaz, Jorge Sanchez. Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults. „Pediatrics”. Vol. 123 (No. 1), s. 346–352, 01/2009. American Academy of Pediatrics. DOI: 10.1542/peds.2007-3524. 
  359. Lee Badgett M. V.: The Economic Cost of Homophobia (ang.). World Bank, 2014-02. [dostęp 2018-08-21].
  360. Sima Kotecha: Gay British Asians being 'forced into heterosexual marriages’ (ang.). bbc.co.uk, 2017-07-19. [dostęp 2018-08-21].
  361. Claire Thurlow: The Economic Cost of Homophobia (ang.). Peter Tatchell Foundation, 2018-06. [dostęp 2018-07-28].
  362. Claire Thurlow: The Economic Cost of Homophobia (ang.). Peter Tatchell Foundation, 2018-06. [dostęp 2018-07-28].
  363. Sean Macleish: The Cost of Homophobia in CARICOM (ang.). Caricom. [dostęp 2018-08-21].
  364. Claire Thurlow: The Economic Cost of Homophobia (ang.). Peter Tatchell Foundation, 2018-06. [dostęp 2018-07-28].
  365. Claire Thurlow: The Economic Cost of Homophobia (ang.). Peter Tatchell Foundation, 2018-06. [dostęp 2018-07-28].
  366. Claire Thurlow: The Economic Cost of Homophobia (ang.). Peter Tatchell Foundation, 2018-06. [dostęp 2018-07-28].
  367. Claire Thurlow: The Economic Cost of Homophobia (ang.). Peter Tatchell Foundation, 2018-06. [dostęp 2018-07-28].
  368. Lee Badgett M. V.: The Economic Cost of Homophobia (ang.). World Bank, 2014-02. [dostęp 2018-08-21].
  369. Malaysian Official Claims Conversion Therapy ‘Cured’ 1,500 People (ang.). gcn.ie, 2018-10-30. [dostęp 2018-11-03].
  370. Christopher Banks: The Cost of Homophobia: Literature Review on the Human Impact of Homophobia In Canada (ang.). maj 2003. [dostęp 8 września 2014]. [zarchiwizowane z tego adresu (6 stycznia 2005)].
  371. Raport z Saskatoon, s. 40–50.
  372. Discrimination in the European Union. Eurobarometer.
  373. Sytuacja społeczna osób biseksualnych i homoseksualnych w Polsce. Raport za lata 2005 i 2006. kampania.org.pl.
  374. wortal Młodzieży Wszechpolskiej.
  375. Pedały do gazu a lesby do leczenia? (pol.). queer.pl, 11-05-2009. [dostęp 2018-10-20].
  376. Przesladowanie i Homofobia w Szkole. Arcigay. [dostęp 8 września 2014]. [zarchiwizowane z tego adresu (22 stycznia 2007)].
  377. Raport z badan nad przemoca homofobiczna „Schoolmates”. W: Kampania Przeciw Homofobii [on-line]. 12 kwietnia 2008. [dostęp 20 lipca 2011].
  378. Polska szkoła nie lubi gejów i lesbijek.
  379. Raport Mniejszości – STOP MOWIE NIENAWIŚCI – projekt Fundacji Wiedza Lokalna.
  380. Hate Crime. FBI, 2004. [dostęp 2010-11-24].
  381. In the Name of Love: The Church, exclusion and LGB mental health issues. [dostęp 2017-02-16].
  382. innastrona.pl · BE.QUEER Dyskusja redakcyjna: Homofobia a sprawa polska (Jacek Kochanowski: Homofobia czy heteronormatywność?) – portal gej i les.
  383. https://queer.pl/news/199496/jesli-to-slyszysz-jesli-to-mowisz-kampania-lgbt-warszawa Przemoc domowa wobec osób LGBT na plakatach w Warszawie.
  384. Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom: akcja Olly'ego Alexandra (pol.). queer.pl, 2018-09-10. [dostęp 2018-10-08].
  385. Tęczowy Piątek – pytania i odpowiedzi (pol.). kph.org.pl, 2018-10-26. [dostęp 2018-10-28].
  386. Trudeau: ‘There’s no place for the state in the bedrooms of the nation’ (ang.). cbc.ca, 1967-12-21. [dostęp 2018-11-03].
  387. Piotr Szczęsny: Manifest zwykłego, szarego Człowieka (pol.). otwarta.org, 26 Października 2017. [dostęp 2018-10-28].
  388. Szymon Płóciennik: Zielonogórski artysta przez 15 minut blokował samochód z homofobicznym hasłem. Protestował przeciwko mowie nienawiści (pol.). wyborcza.pl, 2018-10-20. [dostęp 2018-10-28].
  389. Homofobiczny billboard na kółkach. Jest zawiadomienie do prokuratury (pol.). gazetawroclawska.pl, 2018-09-27. [dostęp 2018-10-28].
  390. Cameron kontra SPR: nie trzeba przepraszać za "pseudonaukowca" (pol.). queer.pl, 2017-03-31. [dostęp 2018-10-28].
  391. Guram Kashia: Georgia captain becomes first recipient of Uefa #EqualGame award (ang.). bbc.co.uk, 2018-08-22. [dostęp 2018-11-03].
  392. Znany egipski aktor wstawia się za osobami LGBTQ (pol.). queer.pl, 2018-08-20. [dostęp 2018-11-03].
  393. Joe Biden przekonuje rodziców: nie odrzucajcie dzieciaków LGBTQ! (pol.). queer.pl, 2018-08-09. [dostęp 2018-11-03].
  394. Antoni z "Queer Eye" i Justin Trudeau ramię w ramię w Pride w Montrealu (pol.). queer.pl, 2018-08-20. [dostęp 2018-11-03].
  395. "Zakaz pedałowania" na spotkaniu z Biedroniem. Jak zareagował? (pol.). queer.pl, 2018-08-20. [dostęp 2018-11-03].
  396. Wasza homofobia może mieć... brokatowe konsekwencje (ang.). queer.pl, 2018-08-07. [dostęp 2018-11-03].
  397. Green Vale Homes, homofobia jako zachowanie antyspołeczne.
  398. InterPride – International Association of LGBTI Organizers.
  399. Parada Równości przeszła przez stolicę.
  400. Andrew Sullivan: The End of Gay Culture (ang.). newrepublic.com, 2005-10-24. [dostęp 2018-11-03].
  401. Marta FERNÁNDEZ: Fighting for the right to be different (ang.). elpais.com, 2017-06-30. [dostęp 2018-11-03].
  402. W Madrycie powstanie pierwszy na świecie dom seniora dla osób LGBTQ (pol.). queer.pl, 2018-08-23. [dostęp 2018-11-03].
  403. Victor Malo-Juvera. The Effect of an LGBTQ Themed Literary Instructional Unit on Adolescents’ Homophobia. „Study and Scrutiny: Research in Young Adult Literature”. 2 (1), 2016 (ang.). 
  404. Sky Gilbert: Homophobia: Old problem, new disguise in ‘Love, Simon’ (ang.). theconversation.com. [dostęp 2018-11-03].
  405. Dawn Ennis: Orthodox Christian Cleric Supports Same-Sex Marriage in Armenia (ang.). losangelesblade.com, 2017-12-05. [dostęp 2018-10-28].
  406. Josh Jackman: Gay minister defies trolls’ death threats by kissing his husband (ang.). pinknews.co.uk, 2018-10-03. [dostęp 2018-10-28].
  407. Free and Equal: a new global public education campaign against homophobia and transphobia (ang.). OHCHR.org, 2013-07-26. [dostęp 2018-08-23].
  408. UN Human Rights, The Riddle: new anti-homophobia message from UN human rights office, UNFE.org (ang.).
  409. LGBT Homeless Youth (ang.). un.org, 2017-06. [dostęp 2018-08-23].
  410. Be there. Be an ally. (ang.). UNFE.org. [dostęp 2018-08-23].
  411. THE UNITED NATIONS’ GLOBAL CAMPAIGN AGAINST HOMOPHOBIA AND TRANSPHOBIA (ang.). United Nations Human Rights Office. [dostęp 2018-08-23].
  412. Victor Madrigal-Borloz (ang.). OHCHR.org. [dostęp 2018-08-23].
  413. Nowy niezależny ekspert ds. LGBT przy ONZ (pol.). queer.pl. [dostęp 2018-08-23].
  414. Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie nasilenia przemocy powodowanej rasizmem i homofobią w Europie.
  415. PE apeluje o potępienie wypowiedzi Orzechowskiego. W: Gazeta.pl [on-line]. 26 kwietnia 2007. [dostęp 25 marca 2012].
  416. Rezolucja PE w sprawie homofobii w Europie. W: Gazeta.pl [on-line]. 26 kwietnia 2007. [dostęp 25 marca 2012].
  417. Australia: Będzie zakaz wyrzucania ze szkoły z powodu orientacji seksualnej (pol.). queer.pl, 18-10-2018. [dostęp 2018-10-21].
  418. Hilary White. Italian ‘anti-homophobia’ bill reminiscent of Maoist/Stalinist politics. „http://www.lifesitenews.com”. 
  419. Odpowiedź udzielona przez komisarz Verę Jourovą w imieniu Komisji (pol.). europarl.europa.eu, 2016. [dostęp 2018-08-25].
  420. a b Olivier De Shutter. Homophobia and Discrimination on Grounds of Sexual Orientation in the Eu Member States: Part I – Legal Analysis. , 2008. Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. DOI: 10.2811/9312. ​ISBN 978-92-9192-266-6(ang.). [dostęp 25 marca 2012]. [zarchiwizowane z adresu 27 lutego 2012]. 
  421. a b Equality for lesbians and gay men. ILGA-Europe Report, June 1998 (ang.). ILGA Europe. [dostęp 8 września 2014]. [zarchiwizowane z tego adresu (22 kwietnia 2008)].
  422. Norway General Civil Penal Code, § 135 a. (ang.). [zarchiwizowane z tego adresu (21 lipca 2011)].
  423. Anti-discrimination Act 1977 – Sect 49ZT. Homosexual vilification unlawful.
  424. Szwedzki Kodeks Prawny.
  425. Szwajcaria: Homofobia i transfobia na równi z rasizmem (pol.). queer.pl, 2018-10-01. [dostęp 2018-10-12].
  426. Geje i lesbijki w UE potrzebują ochrony.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Literatura polska[edytuj | edytuj kod]

  • Todd D. Nelson Psychologia uprzedzeń, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2003, ​ISBN 83-89120-65-8​.
  • Amnesty International Polska, Przełamać milczenie. Łamanie praw człowieka ze względu na orientację seksualną, Gdańsk 2003
  • Z. Sypniewski, B. Warkocki (red.) Homofobia po polsku, Sic!, Warszawa 2004, ​ISBN 83-88807-55-2​.
  • T. Basiuk, D. Ferens, T. Sikora Parametry pożądania. Kultura odmieńców wobec homofobii, Universitas, Kraków 2006, ​ISBN 83-242-0502-0​.

Literatura obcojęzyczna[edytuj | edytuj kod]

  • W.J. Blumenfeld, Homophobia: How We All Pay the Price, 1992.
  • B.R.S. Fone, Homophobia: A History, 2000.
  • P.B. Jung, R.F. Smith, Heterosexism: An Ethical Challenge, 1994.
  • M. Kantor, Homophobia, 1998.
  • K.J. Peterson, Health Care for Lesbians and Gay Men: Confronting Homophobia and Heterosexism, 1996.
  • E.D. Rothblum, L.A. Bond, Preventing Heterosexism and Homophobia, 1996.
  • P. Sarna, Rhetoric and Public Service Advertising – A Case Study on The Campaign Against Homophobia, 2013.
  • J.T. Sears, W.L. Williams, Overcoming Heterosexism and Homophobia: Strategies that Work, 1997.
  • Ch. Stewart, Sexually Stigmatized Communities: Reducing Heterosexism and Homophobia: An Awareness Training Manual, 1999.