Skrzydlewo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Skrzydlewo
wieś
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat międzychodzki
Gmina Międzychód
Sołectwo Skrzydlewo
Liczba ludności (2009) 105
Strefa numeracyjna 95
Kod pocztowy 64-400
Tablice rejestracyjne PMI
SIMC 0183839
Położenie na mapie gminy Międzychód
Mapa lokalizacyjna gminy Międzychód
Skrzydlewo
Skrzydlewo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Skrzydlewo
Skrzydlewo
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Skrzydlewo
Skrzydlewo
Położenie na mapie powiatu międzychodzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu międzychodzkiego
Skrzydlewo
Skrzydlewo
Ziemia52°33′18″N 15°55′30″E/52,555000 15,925000

Skrzydlewo (niem. Zollerndorf) – wieś sołecka, w zachodniej Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, w gminie Międzychód, zlokalizowana nad bezimiennymi dopływami Kamionki. Wieś położona jest około 5 km na południe od gminnego Międzychodu oraz 1 km na południe od drogi krajowej nr 24. Jeszcze kilka lat temu[kiedy?] w składzie sołectwa wymieniano przysiółek Brzezie Łąki (in. Brzeźne Łąki)[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotna nazwa wsi[2] odnotowana została w 1424 roku i brzmiała Krzidlowo, stąd nazwisko Crzydlowsky wspomniane w 1435 r. Jednakże już w 1500 roku wioska znana była jako Scrzydlyewo, zaś już w 1580 r. jako Skrzydlewo. Nazwa ta występuje urzędowo do końca XIX w. Dopiero w Gemeindelexikon z 1908 r. i na mapach z początku XX wieku pojawia się pod niemiecką nazwą Zollerndorf, której znaczenie najprawdopodobniej pochodzi od czyjegoś nazwiska lub oznacza wieś celną względnie zadłużoną.

Wiek XV[edytuj | edytuj kod]

Skrzydlewo w XV wieku[2] było posiadłością szlachecką Nałęczów, powiązaną stosunkami własnościowymi z majątkami w Gorzyniu i Kamionnie. Najstarszy znanym właścicielem wsi był, występujący w latach 1390-1426, Dobrogost Kamieński (w 1424 r. opisywany także jako de Camona et Krzidlowo). Jego sukcesorami byli synowie Mikołaj i Andrzej. Pierwszy z nich, w 1435 roku określał się jako Nicholas Crzydlowsky, był w 1440 r. dziedzicem w Gorzyniu. Andrzej natomiast, w 1443 roku osiadł właśnie w Skrzydlewie. Obaj posiadali jednak po części wsi. Z kolei potomkiem Niemierzy Kamieńskiego, brata Dobrogosta, był Jan z Kamionnej, Kamieński (zmarły po 1447), który w 1434 r. na dwóch częściach swoich dóbr w Kamionnej, Gorzyniu i Skrzydlewie zapisał żonie Jadwidze po 100 grzywien posagu i wiana. Potomkami Mikołaja lub Andrzeja byli bracia Jan, Stanisław i Marcin, którzy w 1472 r. dokonali podziału dóbr po ojcu i matce w Gorzyniu i Skrzydlewie. Stanisław Skrzydlewski otrzymał całe Skrzydlewo, zaś jego bracia, tzw. niedzielni otrzymali do podziału Gorzyń i 3 łany sołeckie w Skrzydlewie. Być może po śmierci Jana, łany sołeckie wróciły do Stanisława, gdyż w 1477 r. zapisał on żonie Małgorzacie po 100 grzywien i posagu m.in. na 3 łanach, które sam uprawia w Skrzydlewie. Stanisław jako właściciel Skrzydlewa widnieje do roku 1485. W 1481 r. jako właściciel Skrzydlewa pisał się Mikołaj Wata Popowski, który już w 1477 r. dokonywał jakichś rozliczeń ze Stanisławem Skrzydlewskim i jego żoną Małgorzatą. Zapewne to on jest protoplastą żyjącej do dziś w Polsce rodziny Wattów - Skrzydlewskich herbu Samson, która swoich korzeni dopatruje się właśnie w Skrzydlewie. Jednakże samego Mikołaja trudno powiązać z następnymi znanymi dziedzicami wsi.

Wiek XVI[edytuj | edytuj kod]

W 1564 roku[2] płacono biskupowi poznańskiemu po 4 gr fertonów z 7 łanów osiadłych. W 1580 r. Kacper Belęcki[3] (pisownia także Bylęcki) posiadał we wsi 8 półłanków (czyli 4 łany), rolę karczemną, 5 zagrodników i 2 komorników[3].

Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego[4].

W latach 1580-81 jako płatnik poboru w Skrzydlewie występuje Kasper Bylęcki, zapewne tożsamy z Kasprem Skrzydlewskim. Bylęccy (in. Belęccy) posiadali też wtedy Gralewo i Kamionną. Kasper był synem Macieja Belęckiego (zmarłego po 1575) i poślubionej około 1545 roku Anny Buszowskiej, bratem Andrzeja i Macieja Skrzydlewskich. W 1581 r. jako współwłaściciel wsi wystąpił też Jan Nadelwicz-Kręski z Przytocznej.
W 1580 roku wieś miała własnego karczmarza. Wówczas w okolicy istniało wiele młynów wodnych, ale w samym Skrzydlewie nie było nawet wiatraków.

Wiek XVII[edytuj | edytuj kod]

W 1614 r.[2] wspomniana została granica z Gorzyniem. Usypano na niej 34 kopce graniczne od narożnika z Głażewem, aż do narożnika z Kamionną. Od jeziora Piwniewo aż do wsi ciągnęły się wielkie błota. Między Skrzydlewem, a Kamionną znajdowało się łożysko Rybnik. 1 km na południe od wsi ciągną się wówczas, bezimienne dziś wzgórza Proppers Berge z najwyższym wzniesieniem wysokości 105,8 m n.p.m.
Najprawdopodobniej w XVII wieku, w posiadanie wsi weszli Unrugowie z linii bukowieckiej. Pierwszym znanym właścicielem wsi z tego rodu był Krzysztof Unrug (1666-1723), pan na Pieskach, Nowym Gorzycku, Skrzydlewie i Ziemsku. Później właścicielem był też Aleksander Unrug (1696-1737), pan na Bukowcu i Skrzydlewie, zapewne syn brata Jerzego Sebastiana.

Wiek XVIII i XIX[edytuj | edytuj kod]

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej[5]. Skrzydlewo należało do okręgu kwileckiego tego powiatu i stanowiło odrębny majątek, którego właścicielem był wówczas Unruh[5]. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 166 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 21 dymów (domostw)[5].

Potomkiem Aleksandra Unruga był Henryk Kajetan Unrug (1791-1849), dziedzic Dzięczyny, Szołowa i Skrzydlewa. W posiadaniu Unrugów wieś poświadczona była nadal w 1846 roku[2], lecz dalsze losy władania wsi przez ten ród nie są znane. Jako w myśl reformy z 1873 r. Skrzydlewo stała się gminą wiejską. W związku z powyższym do schyłku XVIII wieku była to wieś feudalna.

W 1890 jako wieś leżącą w powiecie międzychodzkim w parafii Kamionna opisał ją XIX wieczny Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. Wieś miała wówczas 33 domy i 301 mieszkańców w tym 127 katolików oraz 174 protestantów. wraz z Brzezinką liczącą 3 domy i 34 mieszkańców tworzyła okrąg wiejski. Liczyła 680 hektarów powierzchni w tym 495 hektarów roli, 44 łąk oraz 58 lasu[3].

Prawa olęderskie[edytuj | edytuj kod]

29 kwietnia 1785 r.[2] Unrugowie przenieśli wieś i mieszkańców na prawo olęderskie. Koloniści mieli płacić z każdej huby (czyt. łana) 16 talarów w dukatach, licząc po 3 talary na dukata, co równało się 90 zł. Jednakże już w końcu XIX wieku nie istniała świadomość olęderskiego charakteru wsi. W 1885 r. wieś liczyła 680 ha ziemi, w tym 495 ha gruntów ornych, 44 ha łąk i 58 ha lasu. W 1905 r. spisano tu 62 indywidualne gospodarstwa domowe.

Religia[edytuj | edytuj kod]

W XVIII wieku[2], wieś została zapewne zgermanizowana. Gdy w roku 1885, 127 katolików stanowiło jeszcze 42,2% mieszkańców, to 20 lat później we wsi mieszkało ich już tylko 24 (8,1%). Wśród katolików był tylko jeden Niemiec. Wieś zawsze należała do archidiecezji poznańskiej. Historycznie przypisana do parafii w Kamionnie, lecz już w 1908 r. wspomniana została w parafii katolickiej w Międzychodzie. W nieznanym bliżej czasie wróciła jednak do Kamionnej. Protestanci należeli do parafii w Międzychodzie. Formalnie inkorporowanie wsi do miejskiej parafii nastąpiło dopiero na synodzie generalnym w Lesznie w 1777 r. W 1785 r. określono powinności osady wobec kościoła (chodzi niewątpliwie o gminę ewangelicką). Nakazano wówczas płacić po 4 wiertle żyta i owsa od huby, licząc na wiertel 16 garncy miary międzychodzkiej. W 1785 r. założono tu szkołę ewangelicką, w której w XIX w. uczyła się spora liczba dzieci katolickich.

Brzezie Łąki[edytuj | edytuj kod]

Brzezie Łąki był dawnym przysiółkiem, leżącym 2 km na południowy-wschód od centrum Skrzydlewa[2]. Wspomniany został po raz pierwszy w 1846 roku jako Brzeźnica (niem. Birkowek). Przysiółek założony jednak został niewątpliwie przez Unrugów ze Skrzydlewa na długo przed połową XIX w. W latach 60. XIX w. 400-morgowy (102 ha) folwark stanowił wiano Anastazji ze Stoińskich Wąchalskiej, utracone niebawem przez jej męża Karola Gładysza, poznańskiego fabrykanta - bankruta. Majątek został zapewne rozparcelowany (pod koniec XIX w. była to wybudowa lub rozbiórka [Abbau] pod nazwą Birkvorwerk). Do początku XX wieku nie było tu więcej jak 3 domy. Największą liczbę ludności odnotowano w 1905 r. – 37. Przed 1939 r. mieszkało tu 2 chłopów, najprawdopodobniej narodowości niemieckiej. Walter Petzold, z żoną Hildegardą z domu Brondtke oraz dziećmi Ulrichem, Helgą i Jürgenem, gospodarował areałem rolnym o powierzchni 60,5 ha. Jego sąsiadem był Günther Ortel, mającym mniejsze, bo 18-hektarowe gospodarstwo. Ponadto w tym czasie mieszkało tu jeszcze 8 polskich rodzin robotniczych oraz polski parobek i służąca. W okresie międzywojennym nazwę osady spolszczona na Brzeziełąki. Choć osada wspomniana została jeszcze w wykazie urzędowym z 1980 r., jej nazwa nie zaistniała na żadnej mapie po roku 1975.

Wiek XX i czasy najnowsze[edytuj | edytuj kod]

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego. Po wojnie we wsi funkcjonowało gospodarstwo PGR.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Historyczne spisy ludności[edytuj | edytuj kod]

Olędry z 1785 r. obejmowały 22 dymy, w 1837 r. doliczono się o jeden dym mniej. W 1885 roku były tu już 33 domy, w 1905 r. – 35. W 1982 roku w Skrzydlewie pobudowanych było już tylko 21 budynków[2]. Według danych z roku 2000 w Skrzydlewie znajdowało się 36 gospodarstw domowych[6].

Według spisu z roku 1837, w wiosce doliczono się 166 dusz. Liczba ta niemal podwoiła się pół wieku później. Wówczas w Skrzydlewie mieszkała rekordowa liczba 301 mieszkańców, co kwalifikowało w tamtych czasach wieś jako dużą. Ostatnimi czasy miejscowość sukcesywnie się wyludnia. W 1970 roku liczyła 174 osób, a 18 lat później o 1/3 mniej[2].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Skrzydlewo od kilkudziesięciu lat pozostaje bardzo małą, konsekwentnie wyludniającą się jednostką wiejską. Według danych GUS-u z 2009 roku, wioska liczyła 105 zameldowanych mieszkańców[7]. Pod tym względem dało to sołectwu zaledwie 22 miejsce na 26 wsi sołeckich w gminie Międzychód[a].
Struktura płci w Skrzydlewie wykazuje zdecydowaną przewagę kobiet nad mężczyznami. Wskaźnik feminizacji w roku 2009, wynosił 123 kobiety na 100 mężczyzn[7] i tym samym był drugim z najwyższych w gminie[b].

Struktura płci w Skrzydlewie (rok 2009)


Struktura wieku wsi jest względnie stabilna. Skrzydlewo wyróżnia drugi pod względem wysokości odsetek zamieszkałej ludności w wieku produkcyjnym (18-64) w gminie, wynoszący 73,3%[7][c]. Wskaźnik obciążenia demograficznego jest niewysoki i wynosi zaledwie 11,7 osób w wieku poprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym. Niepokojący jest natomiast odsetek dzieci i młodzieży (<18 roku życia), wynoszący w 2009 roku 18,1%, czyli mniej niż średnia powiatowa (21,1%) i gminna (20,5%). W związku ze postepującym procesem starzenia się społeczeństwa, prognozować można dalsze wyludnianie się miejscowości, poprzez intensywniejszy wzrost osób wchodzących z wieku produkcyjnego w wiek poprodukcyjny oraz malejącą liczbą urodzeń.

Struktura wieku w Skrzydlewie (rok 2009)

Gosporadka[edytuj | edytuj kod]

Przedsiębiorczość[edytuj | edytuj kod]

W 2010 roku w Skrzydlewie zarejestrowanych było 6 podmiotów gospodarki narodowej zarejestrowanych w rejestrze REGON. Wszystkie podmioty należały do sektora usług. Oznaczało to wzrost o 16,7% w stosunku do roku poprzedniego.

Przedsiębiorstwa w Skrzydlewie[7]
rok 2009 2010
podmioty 5 6

Wskaźnik przedsiębiorczości w roku 2009 wyniósł 21 os. / 1 podmiot gosp. W porównaniu do innych wsi w gminie Międzychód jest to jedna w najniższych rejestrowanych wartości[d].
W miejscowości dominują przedsiębiorstwa małe sektora prywatnego- wszystkie rejestrowane jednostki gospodarcze nie zatrudniają więcej niż 9 pracowników.

Sektor prywatny
Rodzaj Ilość %
Osoby fizyczne prowadzące
działalność gospodarczą
4 80%
Spółka handlowa 1 20%
w tym
s.h. z kapitałem zagranicznym
razem 5 100%

Większość firm prowadzona jest jako działalność gospodarcza osób fizycznych. Zarejestrowana jest tu także jedna spółka z udziałem kapitału zagranicznego.

Podmioty gospodarcze według sekcji
Sekcja 2009 2010
C 1 1
G 4 4
K - 1
razem 5 6

Wśród działalności gospodarczych w Skrzydlewie dominują firmy z sektora usług. Tylko jedna firma zajmowała się produkcją wyrobów z drewna.

Administracja samorządowa[edytuj | edytuj kod]

Sołectwo należy do 9. okręgu wyborczego w wyborach parlamentarnych[8] i do 9. w samorządowych[9] gminy Międzychód.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Ranking stworzony na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS; rok 2009. Miejsce 21: Drzewce (108 mieszk.), #23 Zatom Nowy (101 os.)
  2. Ranking stworzony na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS; rok 2009. Miejsce 1: Popowo - 131 k./100m., #3 Sowia Góra 117k./100m.
  3. Ranking stworzony na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS; rok 2009. Miejsce 1: Dormowo (74,6%), #3 Piłka (72,4%)
  4. Ranking stworzony na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS; rok 2009. 19 miejsce / 26 wsi sołeckich. Najwyższa wartość Wielowieś - 7,5; najniższa Mnichy - 57,7.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Interaktywna mapa powiatu międzychodzkiego.
  2. a b c d e f g h i j Jerzy Zysnarski: Mongorafia Międzychodu-wieś Skrzydlewo. lipiec 2005. [dostęp 2011-01-23].
  3. a b c Skrzydlewo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochaczew. Warszawa 1889.
  4. Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 17.
  5. a b c Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère) Jana Nepomucena Bobrowicza, 1846, s. 257.
  6. Strategia gm. Międzychód (pol.). Międzychód, 2001, 2001. s. 34/247. [dostęp 2011-01-24]. Cytat: 2.1.3 Położenie, powierzchnia i sieć osadnicza: tabela nr 3-c.d.
  7. a b c d Bank Danych Lokalnych-wszystkie dane dla wsi Skrzydlewo (pol.). GUS, 2010, 2009. [dostęp 2011-01-25].
  8. Obwodowe Komisje Wyborcze - wybory parlamentarne. [dostęp 2011-01-21].
  9. Okręg wyborczy nr 9 - wybory samorządowe. [dostęp 2011-01-21]. Cytat: miejscowości: Kamionna, Kamionna-Folwark, [[Wiktorowo (powiat międzychodzki)|]], Mnichy, Mniszki, Skrzydlewo, Tuczępy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Jerzy Zysnarski, Monografia Międzychodu , lipiec 2005