Archidiecezja poznańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Archidiecezja poznańska
Ilustracja
Archikatedra św. Piotra i Pawła w Poznaniu
Państwo  Polska
Siedziba Poznań
Ostrów Tumski 2, Poznań
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Metropolia poznańska
Katedra diecezjalna Archikatedra w Poznaniu
Biskup diecezjalny Stanisław Gądecki
(metropolita poznański)
Biskup pomocniczy Grzegorz Balcerek
Damian Bryl
Biskup senior Juliusz Paetz
Zdzisław Fortuniak
Dane statystyczne (2017[1])
Liczba wiernych 1 480 000
Liczba kapłanów
• w tym diecezjalnych
• w tym zakonnych
1112
788
324
Liczba osób zakonnych 994
Liczba dekanatów 42
Liczba parafii 412
Powierzchnia 9700 km²
Położenie na mapie
Położenie na mapie
52°24′40,0320″N 16°56′54,1320″E/52,411120 16,948370
Strona internetowa
Herb archidiecezji poznańskiej

Archidiecezja poznańska (łac. Archidioecesis Posnaniensis) – jedna z czternastu archidiecezji Kościoła katolickiego w Polsce obrządku łacińskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Diecezja poznańska jest historycznie pierwszą diecezją na ziemiach polskich (prima sedes episcoporum Poloniae[2]), ustanowioną w 968 (dwa lata po chrzcie Mieszka I) jako biskupstwo misyjne podległe bezpośrednio jurysdykcji Stolicy Apostolskiej. Wraz z założeniem stolicy biskupiej rozpoczęła się budowa kościoła katedralnego na terenie podgrodzia poznańskiego grodu (obecnie Ostrów Tumski w Poznaniu). Pierwszym biskupem został Jordan, mianowany przez papieża Jana XIII, który zapoczątkował historię polskiej hierarchii kościelnej. Diecezja początkowo nie została włączona do metropolii gnieźnieńskiej utworzonej w 1000, a dopiero po śmierci bp. Ungera (1012) lub po jej przywróceniu w 1075 za panowania Bolesława Śmiałego. W roku 1038 w wyniku najazdu Brzetysława I diecezja poznańska upadła. Złupiono Wielkopolskę grabiąc cenne relikwie kościelne, które następnie biorący udział w wyprawie biskup praski Sewer złożył w katedrze św. Wita w Pradze[3].

Z chwilą reorganizacji Kościoła i odnowienia biskupstwa diecezja poznańska obejmowała większość Wielkopolski, a także część Mazowsza, gdzie utworzono przed 1252 archidiakonat czerski z kolegiatą w Czersku, od 1406 warszawski (kolegiata przeniesiona w 1399). Możliwe, że archidiakonat mazowiecki powołano już w 1076 i miał początkowo kolegiatę w Grójcu.

Począwszy od XIII wieku diecezja podzielona była na cztery archidiakonaty:

Na skutek rozbiorów Polski zmieniły się granice biskupstwa poznańskiego – mazowiecką część wraz z Warszawą odłączono od Poznania i w 1798 utworzono z niej osobne biskupstwo warszawskie (w 1817 roku podniesione do rangi archidiecezji). W 1821 papież Pius VII wydał bullę De salute animarum, w której regulował na nowo organizację kościelną na obszarze państwa pruskiego. Wówczas to podniesiono dotychczasowe biskupstwo poznańskie do rangi archidiecezji oraz połączono unią aeque principaliter z archidiecezją gnieźnieńską, tworząc jedną metropolię, Odtąd biskupi poznańscy nosili tytuł prymasa. Po II wojnie światowej rozwiązano unię personalną z Gnieznem, a w latach 1946 – 1991 archidiecezja nie przynależała do żadnej metropolii – podlegała bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Na skutek reformy administracyjnej Kościoła katolickiego w Polsce w 1991 archidiecezja poznańska utraciła kilkadziesiąt parafii z terenu południowej Wielkopolski na rzecz nowo utworzonej diecezji kaliskiej. Równocześnie utworzono metropolię poznańską, w skład której wchodzi również diecezja kaliska. Ostatnia zmiana granic nastąpiła w 2004, w ramach której oddano część północno-wschodniego (m.in. Ujście, Chodzież, Rogoźno, Skoki) i wschodniego (m.in. Murowana Goślina, Nekla) obszaru na rzecz archidiecezji gnieźnieńskiej.

W ciągu ponad tysiąca lat istnienia biskupstwa posługiwało nim wielu wybitnych duchownych, jak biskupi Unger i Jan Lubrański, arcybiskupi Leon Michał Przyłuski, Walenty Dymek, Antoni Baraniak i Jerzy Stroba oraz kardynałowie hr. Mieczysław Ledóchowski – Halka, Edmund Dalbor i August Hlond.

Wśród świętych i błogosławionych pochodzących lub żyjących na terenie archidiecezji są:

a także św. Faustyna Kowalska, św. Jan z Dukli, bł. Rafał Chyliński

Archidiecezję dwukrotnie (1983, 1997) jako papież odwiedził św. Jan Paweł II.

Biskupi[edytuj | edytuj kod]

Abp Stanisław Gądecki – metropolita poznański

Biskup diecezjalny[edytuj | edytuj kod]

Biskupi pomocniczy[edytuj | edytuj kod]

Biskupi seniorzy[edytuj | edytuj kod]

  • ks. abp Juliusz Paetz – metropolita poznański w latach 1996–2002, senior od 2002
  • ks. bp Zdzisław Fortuniak – biskup pomocniczy poznański w latach 1982–2014, senior od 2014

Instytucje archidiecezjalne[edytuj | edytuj kod]

Ozdobna mapa z 1718 zawierająca m.in. mapę archidiecezji, widoczna jest m.in. poznańska (ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu)

Główne świątynie[edytuj | edytuj kod]

Kapituły[edytuj | edytuj kod]

Patroni[edytuj | edytuj kod]

Zgromadzenia zakonne[edytuj | edytuj kod]

  • Męskie – 18 (domy zakonne – 34)
  • Żeńskie – 36 (domy zakonne – 104)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Konferencja Episkopatu Polski, Informator 2017, Biblos 2017, ​ISBN 978-83-7793-478-4
  2. łac. pierwsza siedziba biskupów Polski – napis umieszczony nad głównym wejściem Archikatedry w Poznaniu.
  3. Tomasz Jurek. Ryczyn biskupi. Studium z dziejów Kościoła polskiego w XI wieku. „Roczniki historyczne”. LX, s. 59, 1994. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]