Władysław Żeleński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy muzyka. Zobacz też: artykuł o Władysławie Żeleńskim – prawniku.
Władysław Żeleński
Ilustracja
portret Władysława Żeleńskiego, pędzla Jacka Malczewskiego
Imię i nazwisko Władysław Marcjan Mikołaj Żeleński
Data i miejsce urodzenia 6 lipca 1837
Grodkowice
Pochodzenie polskie
Data i miejsce śmierci 23 stycznia 1921
Kraków
Instrumenty fortepian, organy
Gatunki muzyka poważna muzyka romantyczna
Zawód kompozytor, pianista, organista, pedagog
Odznaczenia
Kawaler Orderu Franciszka Józefa (Austro-Węgry)

Władysław Marcjan Mikołaj Żeleński (ur. 6 lipca 1837 w Grodkowicach pod Krakowem, zm. 23 stycznia 1921 w Krakowie)[1] – polski kompozytor, pianista, organista, pedagog, organizator życia muzycznego.

Życiorys[edytuj]

Był synem właścicieli majątku Grodkowice, Kamili z Russockich i Marcjana Władysława Żeleńskiego, który został zamordowany 23 lutego 1846 roku w trakcie rabacji, kiedy próbował ocalić żonę[2]. Władysław Żeleński już we wczesnym dzieciństwie przejawiał szczególne uzdolnienia muzyczne. Naukę gry na fortepianie rozpoczął w Krakowie pod kierunkiem Kazimierza Wojciechowskiego, a następnie Jana Germasza. W zakresie kompozycji kształcił się u Franciszka Mireckiego. W wieku 20 lat Żeleński miał już w swoim dorobku kompozytorskim dwa kwartety smyczkowe, tria oraz uwerturę, której prawykonaniem osobiście zadyrygował na koncercie w dniu 29 lipca 1857 roku.

Dalsze studia muzyczne odbywał od 1859 w Pradze, gdzie kształcił się w zakresie gry fortepianowej u Aleksandra Dreyschocka oraz w zakresie gry na organach i nauki kontrapunktu u Józefa Krejčiego. W 1862 uzyskał w Pradze tytuł doktora filozofii. W latach 1866-1870 doskonalił rzemiosło kompozytorskie w Paryżu pod kierunkiem Napoleona Henryka Rebera w Konserwatorium Paryskim, a później prywatnie u Bertolda Damckego.

W 1870 Władysław Żeleński powrócił do kraju. Początkowo działał w Krakowie, gdzie 30 stycznia 1871 odbył się jego koncert kompozytorski. Następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie po śmierci Stanisława Moniuszki objął klasę harmonii i kontrapunktu w Konserwatorium Warszawskim. W 1878 r. został dyrektorem artystycznym Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego. W 1881 roku powrócił na stałe do Krakowa. Z jego inicjatywy zostało powołane Konserwatorium Krakowskie, w którym aż do śmierci w 1921 r. pełnił funkcję dyrektora. W konserwatorium prowadził także klasę organów i przedmioty teoretyczne. Jednym z jego uczniów był pianista i kompozytor Zygmunt Stojowski. W 1913 otrzymał honorowe obywatelstwo miasta Krakowa.[3]

Władysław Żeleński pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w grobowcu rodzinnym (kw. Ka).

Twórczość[edytuj]

Twórczość Władysława Żeleńskiego obejmuje 5 kwartetów smyczkowych, sekstet, 2 tria, kwartet fortepianowy, utwory na skrzypce i fortepian, utwory fortepianowe (w tym 2 sonaty i liczne miniatury), utwory organowe, Koncert fortepianowy Es-dur, utwory orkiestrowe: m.in. 2 uwertury (W Tatrach, Echa leśne), 2 symfonie, a także liczne pieśni. Skomponował też wiele pieśni do słów zaprzyjaźnionej z rodziną Żeleńskich Narcyzy Żmichowskiej „Gabryelli”[4].

Opery

Rodzina[edytuj]

Od 1872 mąż Wandy Żeleńskiej z domu Grabowskiej[5], ojciec trzech synów: Stanisława Żeleńskiego – inżyniera, Tadeusza Boya-Żeleńskiego – tłumacza, satyryka, pisarza, lekarza z zawodu, oraz Edwarda Żeleńskiego – urzędnika bankowego. Po śmierci pierwszej żony w 1904, Władysław Żeleński ożenił się z Anną, córką Zenona Słoneckiego[6].

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Małgorzata Kosińska: Władysław Żeleński (pol.). culture.pl. [dostęp 2011-09-14].
  2. Antoni Tessarczyk: Rzeź galicyjska 1846 r. czyli szczegółowy opis dokonanych morderstw, rozbojów i łupieztw, wraz z ważniejszymi wypadkami jakie tym okropnym scenom towarzyszyły w związku z intrygami biurokracyi. Kraków: W drukarni Stanisława Cieszkowskiego, 1848, s. 69-70.
  3. Osobiste. Z Krakowa Kurier Lwowski 1913 nr 123 s.3
  4. „Łaskawa dziewczyna”, „Oczywistość”, „Tęsknota”, „Niepodobieństwo”, „Podarunek”, „Co ja bym ci chciała dać?”, „Dziwne dziewczę”
  5. Na podstawie akt stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej Przemienienia Pańskiego w Warszawie, akt nr 22/1872, dostęp: 2016-03-06
  6. † Zenon Słonecki. „Gazeta Lwowska”, s. 5, Nr 7 z 11 stycznia 1912. 
  7. Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918. Wiedeń: 1918, s. 185.

Bibliografia[edytuj]

  • Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: PWN, 1995, s. 987–988. ISBN 83-01-11390-1. (pol.)
  • The New Grove Dictionary of Music and Musicians, vol. Z. Oxford University Press, 2004. ISBN 9780195170672. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj]