Halka (opera)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Halka
Ilustracja
Muzyka

Stanisław Moniuszko

Libretto

Włodzimierz Wolski

Język oryginału

polski

Program z „Halką” z sezonu 1948/1949 w Teatrze Wielkim w Poznaniu

Halka – polska opera narodowa z muzyką Stanisława Moniuszki do libretta Włodzimierza Wolskiego.

Skomponowana w dwóch wersjach; dwuaktowej i, częściej wykonywanej, czteroaktowej. Najbardziej znane utwory to mazur z I aktu i aria Jontka z IV aktu Szumią jodły na gór szczycie.

Osoby[edytuj | edytuj kod]

  • Stolnik – bas
  • Zofia, jego córka – sopran/mezzosopran
  • Janusz – baryton
  • Dziemba herbu Ziemba, poufny Stolnika – bas
  • Jontek, góral ze wsi Janusza – tenor
  • Halka, góralka ze wsi Janusza – sopran
  • Dudziarz ze wsi Janusza – rola głosowa
  • Goście ze szlachty, drużby, druhny, wieśniacy, górale, góralki, służba

Treść[edytuj | edytuj kod]

Akt I[edytuj | edytuj kod]

Na dwór Stolnika zjechała okoliczna szlachta z okazji zaręczyn jego córki, Zofii z Januszem, młodym dziedzicem góralskich wiosek. Zaufany sługa Stolnika, Dziemba, wznosi przy dźwiękach poloneza toast za pomyślność młodej pary. Gdy Janusz i Zofia proszą Stolnika o tradycyjne błogosławieństwo, słyszą smutny śpiew wiejskiej dziewczyny, która z rozpaczą szuka swego ukochanego. Śpiew ten porusza wszystkich, ale najbardziej Janusza, który rozpoznaje głos Halki – dziewczyny z gór, którą kochał i porzucił dla Stolnikówny. Pytania Zofii i Stolnika zbywa słowami współczucia dla nieznanej dziewczyny i zostaje sam pod pretekstem, że chce udzielić wsparcia nieszczęśliwej dziewczynie. Janusz w krótkiej arii daje wyraz swej miłości do porzuconej Halki i dręczącym go wyrzutom sumienia. Na to nadchodzi Halka i spostrzegłszy Janusza tuli się do niego, a bezradny wobec jej radości Janusz zapewnia ją o swoich niezmiennych uczuciach i przyrzeka, że do niej powróci. Słysząc wracających gości odprawia dziewczynę i każe jej czekać w umówionym miejscu. Halka odchodzi pełna wiary w odzyskane szczęście, nie pamiętając już o przestrogach Jontka, zakochanego w niej młodego górala. Tłum rozbawionych gości wiwatuje na cześć Stolnika i pary młodej. Dziemba każe grać mazura, który otwiera dalszy ciąg zabawy zaręczynowej.

Akt II[edytuj | edytuj kod]

W ogrodach dworskich Stolnika czeka na Halkę Jontek, chcąc udowodnić zdradę Janusza. Halka jeszcze raz wypowiada swoją miłość i nadzieję powrotu szczęśliwych dni. Jontkowi zarzuca kłamstwo na temat niewierności ukochanego. Jontek próbuje przekonać Halkę, że Janusz ją porzucił. Z głębokim żalem mówi o swojej wzgardzonej miłości do dziewczyny. Słysząc toasty dochodzące z dworu, Halka podchodzi do drzwi i domaga się, aby wpuszczono ją do panicza, ojca jej dziecka. Rozgniewany Janusz wychodzi i bije Jontka za sprowadzenie na dwór Halki, po czym każe mu ją odprowadzić i obiecuje nagrodę. Zrozpaczoną Halkę otaczają goście – jej smutny śpiew zepsuł zabawę. Dziemba, na rozkaz, wyprowadza Halkę z kręgu gości zaręczynowych.

Akt III[edytuj | edytuj kod]

Akcja przenosi się na wieś, będącą własnością Janusza. Górale wypoczywają po całym tygodniu pracy i rozmawiają o zapowiedzianym weselu Janusza. Nagle zauważają wracających Halkę i Jontka. Patrzą na pogrążoną w obłędzie dziewczynę, słuchają opowieści Jontka o spotkaniu z Januszem. W dali pojawia się orszak weselny Janusza, udający się na ślub do kościółka.

Akt IV[edytuj | edytuj kod]

Na placu przed kościołem zjawia się Jontek. Dudziarzowi, grającemu wesoło na powitanie weselnego orszaku każe grać smętnie, po naszemu. W arii Szumią jodły na gór szczycie wypowiada swój żal do Halki, która odepchnęła jego wierne uczucia dla zachcianki panicza. Na plac wbiega, powstrzymywana przez górali, obłąkana Halka. Siada na uboczu. Wyprzedzając orszak wchodzi na plac Dziemba, każąc chłopom radośnie witać nową dziedziczkę. Ludzie, wstrząśnięci tragedią Halki niechętnie witają młodą parę i składają jej życzenia. Janusz, Zofia i Stolnik spostrzegają Halkę, powstaje zamieszanie, bo obłąkana zdaje się poznawać Janusza. Ten przyspiesza obrzęd weselny, orszak wchodzi do kościoła, za nim podążają górale. Wchodząc w drzwi kościoła życzą młodym „stałego szczęścia”, Jontek dorzuca głośno – „I cierpienia”. Mimo gniewu Dziemby nikt z tłumu nie zdradza sprawcy buntowniczego krzyku. Halka przytomnieje na chwilę i pyta Jontka o Janusza. Góral z goryczą i gniewem pokazuje jej przez otwarte drzwi kościoła klęczącą przed ołtarzem parę młodą i sam wchodzi do wnętrza. Halka jest zrozpaczona tą myślą. Myśl o dziecku budzi w niej pragnienie zemsty – zbiera więc chrust, zapala go i biegnie, by podpalić kościół. W ostatniej chwili opamiętuje się, ze słowami przebaczenia dla Janusza rzuca się ze skały w nurt górskiej rzeki.

Dyskografia (także DVD Video)[edytuj | edytuj kod]

Paulina Rivoli, odtwórczyni „Halki” w 1858
  • Halka – Natalia Sokołowa, Jontek – Gieorgij Nelepp, Janusz – Paweł Lisicjan, Zofia– Irina Maslennikowa, Stolnik – Michaił Sołowiow, Teatr Bolszoj, dyr. Kiryłł Kondraszyn, Moskwa (spektakl 5 zarejestrowany 5 listopada 1949 r.), Melodia 1953 (3 LP, w jęz. rosyjskim)[1]
  • HalkaAntonina Kawecka, Jontek – Wacław Dominiecki, StolnikEdmund Kossowski, Chór i Orkiestra Państwowej Opery im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu, dyr. Walerian Bierdiajew, 1960, Polskie Nagrania „Muza” (3 LP)[2]
  • Halka – Drahomíra Tikalová, Jontek – Bohumír Vích, Janusz – Theodor Srubar, Zofia – Jarmila Pechová, Pomjan – Jaroslav Veverka, dyr. Francisek Dyk, 1953 (w jęz. czeskim) Premiere Opera[3]
  • Soliści, Balet, Chór, Orkiestra Opery we Wrocławiu, dyr.: Ewa Michnik. DUX Recording Producers. Warszawa. (DVD Video, nagranie 2005 r.)
  • Halka – Tina Gorina, Jontek – GMatheus Pompeu, JanuszRobert Gierlach, Zofia – Monika Ledzion-Porczyńska, StolnikRafał Siwek, Europa Galante, dyr. Fabio Biondi, nagranie: 24 sierpnia 2018 podczas Festiwalu Chopin i jego Europa, Studio im. W. Lutosławskiego, Polskie Radio, Warszawa, NIFCCD 082-083, wyd. 2019[6].

Wydania partytury orkiestrowej[edytuj | edytuj kod]

  • Halka, Opéra en 4 actes, Musique de Stanislas Moniuszko, Paroles de Vladimir Wolski, partition d’orchestre, Varsovie (1861), chez G. Gebethner & R. Wolff, tomy 1-4 (pierwodruk)
  • Halka, Opera w 4ch aktach, Słowa Włodzimierza Wolskiego, Przekład włoski Józefa Achillesa Bonoldi’ego, Muzykę napisał Stanisław Moniuszko, Partytura orkiestrowa przejrzana i sprawdzona przez Emila Młynarskiego i Konrada Zawiłowskiego, Wydawnictwo Jubileuszowe na pamiątkę 500go przedstawienia Halki na scenie Warszawskiej dnia 9 Grudnia 1900 r., Wydawnictwo i własność Sekcyi imienia Stanisława Moniuszki przy Towarzystwie Muzycznem w Warszawie, z funduszu ofiarowanego przez Leopolda Barona Kronenberga, Skład główny, Warszawa (1904), Gebethner i Wolff, tomy 1-4
  • Stanisław Moniuszko: Halka. Opera. Partytura, libretto Włodzimierz Wolski, przekł. włoski Józef Achilles Bonoldi, oprac. muzyczne Kazimierz Sikorski, oprac. wykonawcze uwertury Grzegorz Fitelberg, oprac. tekstu Leon Schiller, Kraków 1951, PWM, tomy 1-4
  • Stanisław Moniuszko: Halka: Opera w 4 aktach, Libretto Włodzimierz Wolski, Partytura Orkiestrowa (Warszawa 1861), Edycja faksymilowa, Wstęp i komentarze: Grzegorz Zieziula, tomy 1-4, Warszawa 2012: Instytut Sztuki PAN – Stowarzyszenie Liber Pro Arte, ISBN 978-83-63877-12-5, ISBN 978-83-92343-80-6 (faksymile pierwodruku)[7]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przedstawicielki „Halki” na scenie warszawskiej 1858-1894

Premiera:

Z przedstawień za granicą:

Inne wykonania:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Płytowe dzieje Halki. trubadur.pl. [dostęp 2019-03-07].
  2. „Halka”: opera w czterech aktach Discogs.
  3. Halka by Moniuszko, Studio 1953 (Re-broadcast 2008) | Premiere Opera Italy. premiereopera.net. [dostęp 2019-03-07].
  4. Barbara Zagórzanka, Andrzej Hiolski, Wiesław Ochman, Robert Satanowski – Halka Discogs.
  5. Złote płyty CD przyznane w 1999 roku, ZPAV [dostęp 2021-02-12].
  6. Fryderyk Chopin – Koncerty zatrzymane w czasie – NIFCCD 082-083 Europa Galante/Fabio Biondi/Chór Opery i Filharmonii Podlaskiej/Soliści – Moniuszko. Halka. pl.chopin.nifc.pl. [dostęp 2019-03-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-08)].
  7. Stanisław Moniuszko: Halka: Opera w 4 aktach, Wstęp i komentarze: Grzegorz Zieziula.
  8. a b „Halka” – wszystkie realizacje. e-teatr.pl. [dostęp 2018-03-10].
  9. John Allison: Za górami: recepcja Moniuszki i jego Halki za granicą. „Studia Chopinowskie” nr 3/2019. [dostęp 2021-06-11].
  10. Trzy przedstawienia (21 marca, 2 i 3 kwietnia 1960) „własnymi siłami” z udziałem solistów z opery w Liège (Belgia), gdzie poprzednio dzieło to zostało wykonane. Długi artykuł ukazał się w dzienniku La Voix du Nord (25 marca 1960), a sprawozdanie w Ruchu Muzycznym nr 10/11 (1–15 czerwca 1960: H. Musielak, „Sukces Halki w Lille”).
  11. Panie Stanisławie, zrobiłam to dla pana. e-teatr.pl [dostęp 2017-02-01].
  12. a b „Halka” (pdf). e-teatr.pl, s. 66, 67, 68 [dostęp 2019-01-05].
  13. Trzy przedstawienia (28, 30 stycznia i 1 lutego 1986) Teatru Wielkiego z Łodzi. Ponadto odbyły się dwa przedstawienia Strasznego Dworu (29 i 31 stycznia). Sprawozdanie w „Ruchu Muzycznym” nr 6 (16–31 marca 1986: T. Kaczyński, „Moniuszko w Lyonie”).
  14. „Halka” w POSK-u! (pol.). POSK. [dostęp 2017-02-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-01)].
  15. Moniuszki gawęda o miłości. e-teatr.pl [dostęp 2019-08-04].
  16. Halka (ang.). koominenooppera.fi. [dostęp 2018-08-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-16)].
  17. Capella Cracoviensis z Moniuszką po Europie. Magiczny Kraków, 19 lipca 2019. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-04)].
  18. „Halka” Stanisława Moniuszki w Theater an der Wien. kultura.onet.pl, 2017-07-13. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-04)].
  19. Halka. theater-wien.at. [dostęp 2019-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-04)].
  20. „Halka” w Wiedniu. pwm.com.pl, 2019-12-18. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-02-19)].
  21. Jubilea Universala Kongreso Esperantista: albumo Kraków 1912 w serwisie polona.pl.
  22. Marta Gruszecka: Opera Rara – wileńska „Halka” w dwóch aktach. Kameralna, przejmująca, inna. cojestgrane24.wyborcza.pl, 20 stycznia 2017. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-04)].
  23. „Halka” po włosku. operalovers.pl [dostęp 2019-01-05].
  24. Szumią pinie na gór szczycie, czyli włoska „Halka” Fabia Biondiego (pol.). Kultura Liberalna, 2018-08-28. [dostęp 2019-07-09].
  25. Pierwiastek z czterech, czyli „Halka” wileńska Teatrze Wielkim–Operze Narodowej (pol.). Kultura Liberalna, 2019-07-02. [dostęp 2019-07-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Witold Rudziński: „Halka” S. Moniuszki. Seria Mała Biblioteka Operowa. PWM [1954] (116 s.)
  • Lesław Czapliński: Niewinność uciśniona: góralka Halka i gejsza Cho-cho-san, [w:] „W kręgu operowych mitów” Kraków 2003
  • Lesław Czapliński: Huculska „Halka” (o ukrainizowanej wersji opery Stanisława Moniuszki), [w:] „Scena Operowa” 2/1993

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]