Władysław Leopold Jaworski (1865–1930)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Władysław Leopold Jaworski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 10 kwietnia 1865
Karsy Małe
Data i miejsce śmierci 14 lipca 1930
Milanówek
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Władysław Leopold Jaworski (ur. 10 kwietnia 1865 w Karsach Małych, zm. 14 lipca 1930 w Milanówku koło Warszawy) – prawnik polski, polityk konserwatywny, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek PAU.

Władysław Leopold Jaworski (przed 1901)
Kazimierz Kostynowicz: Karykatura Władysława Leopolda Jaworskiego

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Leopolda (dzierżawcy wsi Koczanka) i Teofily z Bahrów. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Sandomierzu, później do gimnazjum Św. Anny w Krakowie (do 1884). W latach 1884–1888 studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie pracował w krakowskiej Prokuratorii Skarbu. Uzupełniał studia na uniwersytetach w Berlinie i Paryżu (1890–1891). W 1895 habilitował się na UJ (na podstawie pracy Prawo nadzastawu wedle ustawodawstwa austryackiego, przygotowanej pod kierunkiem Franciszka Ksawerego Fiericha) i został docentem w Katedrze Prawa Cywilnego. Po uzyskaniu tytułu doktora praw na UJ (1899) został mianowany profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem II Katedry Prawa Cywilnego. Od 1905 był profesorem zwyczajnym, a w 1910 przeszedł na Katedrę Prawa Cywilnego, Nauki Administracji i Prawa Administracyjnego. Od 1920 był członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności, od 1928 członkiem czynnym akademii. Wchodził również w skład Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (od 1921 członek rzeczywisty, od 1929 członek zwyczajny).

Niezależnie od pracy naukowej i dydaktycznej był aktywnym działaczem politycznym. Związany ze środowiskiem krakowskich "stańczyków", zainicjował tam nurt neokonserwatywny, kładący nacisk w sporze z opozycją na politykę ekonomiczną. W latach 1901–1914 pełnił mandat poselski na Sejm Krajowy, a w latach 1911–1918 do austriackiej Rady Państwa. W Radzie Państwa opracował koncepcję zbliżenia ludowców i konserwatystów (dla ograniczenia wpływów Stronnictwa Narodowej Demokracji na wsi), przyczyniając się do stworzenia tzw. bloku namiestnikowskiego, zrzeszającego konserwatystów krakowskich, demokratów i ludowców. Był członkiem kierownictwa Stronnictwa Prawicy Narodowej (1907–1918), prezesem Naczelnego Komitetu Narodowego (1914–1916), przewodniczącym Sekcji Zachodniej Naczelnego Komitetu Narodowego (1914–1918). Był członkiem Komisji Sejmowo-Konstytucyjnej Tymczasowej Rady Stanu[1].

W 1916 otrzymał tytuł honorowego obywatelstwa Nowego Sącza[2]. Był odznaczony (pośmiertnie) Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta (1936)[3].

Z małżeństwa z Anną z Wszeteczków miał syna Iwo (profesora prawa powszechnego na Uniwersytecie Wrocławskim). Jego wnuk Władysław Leopold był profesorem Szkoły Głównej Planowania i Statystyki.

Zainteresowania naukowe Jaworskiego obejmowały prawo cywilne, prawo administracyjne, prawo państwowe oraz filozofię prawa. Podjął próbę ujednolicenia systemów prawa cywilnego trzech prawodawstw zaborczych; opracował zagadnienia prawa małżeńskiego oraz stosunków między rodzicami i dziećmi. Podkreślał wartość kodeksów, podał prawną charakterystykę rodziny, zdefiniował domniemanie i fikcję w prawie polskim. Opracował artykuł 1 dla projektu konstytucji polskiej, z założeniem, że państwo stanowi porządek prawny, ustalony na niezmiennie trwałej podporze, za jaką uznał moralność katolicką, a wyłącznym organem urzeczywistniającym porządek prawny jest prezydent. Krytycznie odniósł się do konstytucji marcowej, sprzeciwiając się szczególnie ustrojowi demokracji parlamentarnej. Domagał się oparcia struktury aparatu władzy na dualizmie – rządzenia i kontroli. W 1927 przygotował projekt kodeksu agrarnego, w którym wprowadził pojęcie "przedsiębiorstwa rolnego" (niepodzielnej jednostki gospodarczej).

Przygotował wydanie krytyczne Mów Juliana Dunajewskiego (1896–1914). Współpracował z czasopismami, m.in. "Czasem" i "Czasopismem Prawniczym i Ekonomicznym". Utrzymywał kontakty z wieloma intelektualistami, m.in. Stanisławem Tarnowskim i Michałem Bobrzyńskim. Do grona uczniów Jaworskiego zaliczali się Konstanty Grzybowski, Jan Gwiazdomorski, Adam Vetulani i inni.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Ogłosił wiele prac naukowych, m.in.:

  • Z literatury prawa prywatnego (1885)
  • Nauka o służebności według prawa austryackiego (1892)
  • Sprawiedliwość a prawo (1892)
  • Komentarz do austryackiego kodeksu cywilnego (1900-1904, 3 części, ze Stanisławem Wróblewskim)
  • O statystyce prawa prywatnego (1900)
  • Kodeks cywilny austryacki (1903-1905, 2 tomy)
  • Parcelacya ze stanowiska prawnego (1904)
  • Z dziejów odrodzenia politycznego Galicji (1905, z Michałem Bobrzyńskim i Józefem Milewskim)
  • Mowy 1914-1915 (1915, mowy własne autora wygłoszone na ważnych uroczystościach)
  • Polen als Brueckenkopf in Politik und Wirtschaft (1917)
  • Prawo państwa polskiego (1919-1921, 4 części)
  • Prawo cywilne na ziemiach polskich (1919-1920, 2 tomy)
  • Nauka prawa administracyjnego (1924)
  • Projekt kodeksu agrarnego (1928)
  • Projekt konstytucji (1928)
  • Notatki (1929, pamiętnik)

Przypisy

  1. Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 219.
  2. Kronika. Nowy Sącz. „Nowa Reforma”, s. 2, Nr 199 z 29 kwietnia 1917. 
  3. 11 listopada 1936 „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905-1918” M.P. z 1936 r. Nr 263, poz. 464

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983
  • Józef Buszko, Władysław Jaworski, w: Polski Słownik Biograficzny, tom XI, 1964-1965