Alfons Parczewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Alfons Parczewski
Niklot
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 15 listopada 1849
Wodzierady
Data i miejsce śmierci 21 kwietnia 1933
Wilno
Zawód prawnik
Alfons Parczewski na fotografii portretowej
Dwór Parczewskich w Wodzieradach

Alfons Józef Ignacy Parczewski herbu Nałęcz, pseudonim Niklot (ur. 15 listopada 1849 w Wodzieradach, zm. 21 kwietnia 1933 w Wilnie) – polski prawnik, historyk, etnograf, regionalista, działacz społeczno-polityczny i narodowy, członek Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, współwłaściciel „Kaliszanina”, założyciel „Nowin Szląskich” (1884) i „Gazety Ludowej” (1896), profesor Uniwersytetu Warszawskiego, profesor i rektor (1922–1924) Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, członek Polskiej Akademii Umiejętności, prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie (1927–1933); lingwista, bibliofil; brat Melanii.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Hipolita i Aleksandry Parczewskiej z Bajerów. Początkowo pobierał naukę w domu pod kierunkiem Juliusza Teplickiego, byłego oficera Wojska Polskiego i uczestnika powstania listopadowego. Od 1864 kontynuował naukę w Gimnazjum Filologicznym w Kaliszu, które ukończył jesienią 1865. Następnie rozpoczął studia na Wydziale Prawa i Administracji w Szkole Głównej Warszawskiej, które ukończył w 1869, a po aplikacji sądowej w Warszawie został adwokatem w Kaliszu.

Na ten okres przypada największy rozkwit jego działalności politycznej i publicystycznej. Jako poddany rosyjski nie mógł zwalczać oficjalnie caratu, włączył się więc w obronę Polaków w zaborze pruskim i energię skierował na walkę z germanizacją. W 1881 został członkiem tajnego komitetu niesienia pomocy Mazurom, był współzałożycielem wychodzącej w Ełku w latach 1892–1902 "Gazety Ludowej".

Od 1875 włączył się w ochronę praw Łużyczan i jako pierwszy rozciągnął swoją działalność na Dolne Łużyce. Brał udział w corocznych posiedzeniach Macierzy Łużyckiej w Budziszynie. M.in. dzięki jego zabiegom Józef Ignacy Kraszewski ufundował stypendium dla studentów – Łużyczan. W 1880 powołał do życia "Towarstwo pomocy za studowacych Serbow". Natomiast w 1884 założył we Wrocławiu polskie pismo "Nowiny Szląskie".

Interesował się także losem Kaszubów i Celtów; za udział w ruchu panceltyckim przyznano mu w 1901 tytuł "Barda Walii" , przyznawanego przez Gorsedd (stowarzyszenie bardów Walii, organizacja pielęgnująca język i kulturę walijską).

W marcu 1905 jako członek delegacji udał się do Sankt Petersburga w sprawie przywrócenia nauki języka polskiego w szkołach, 15 maja 1905 w Warszawie wziął udział w zebraniu założycielskim Macierzy Szkolnej Królestwa Polskiego[1]. W efekcie został aresztowany i zmuszony do opuszczenia kraju. Wrócił, gdy został wybrany do rosyjskiej Dumy Państwowej jako przedstawiciel guberni kaliskiej. Funkcję tę piastował w latach 1906–1912. Walczył tam w obronie unitów i przeciwko usiłowaniom wyłączenia Chełmszczyzny z Polski.

Był członkiem Towarzystwa Oświaty Narodowej w guberni kaliskiej[2].

Interesował się historią rodzinnej ziemi, czego wyrazem było włączenie jego eksponatów na wystawę starożytności i dzieł sztuki w Sieradzu w 1883 i udział w wystawie archeologicznej w Kaliszu w 1900.

Kierował kasą pożyczkową dla ubogich rzemieślników. W 1886 został prezesem Towarzystwa Kredytowego miasta Kalisza, pełnił funkcję prezesa Stowarzyszenia Prawników, Kaliskiego Towarzystwa Muzycznego i oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Kaliszu.

Po zburzeniu Kalisza w 1914 przeniósł się do Warszawy, gdzie w 1915 włączył się w organizację Wydziału Prawa na reaktywowanym Uniwersytecie Warszawskim. Był członkiem Komisji Sejmowo-Konstytucyjnej Tymczasowej Rady Stanu[3]. Wybrany członkiem Rady Stanu w 1918 roku[4]. W 1919 opracował memoriał na konferencję pokojową w sprawie zachodniej granic Polski, w którym podkreślał prawa Polski m.in. do Drezdenka i Santoka.

W 1919 przeniósł się do Wilna, gdzie został dziekanem Wydziału Prawa, a w latach 1922–1924 był rektorem Uniwersytetu Stefana Batorego. Był doktorem honoris causa tego Uniwersytetu i członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. Działał jako członek Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej. Był jednym z autorów haseł do Słownika geograficznego Królestwa Polskiego z terenów Dolnego i Górnego Śląska oraz Łużyc. Zmarł w Wilnie 21 kwietnia 1933. Pochowany został na Cmentarzu Miejskim w Kaliszu.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Monografia Szadku, Warszawa 1870
  • Hieronim Bużeński, podskarbi koronny, [w:] "Noworocznik Piotrkowski" (1873)
  • Notatki archeologiczne Sieradzkiego, [w:] "Noworocznik Kaliski" (1875)
  • Analekta Wielkopolskie (1879)
  • Emigracja we wschodniej prowincji monarchii pruskiej (1893)
  • Szczątki kaszubskie w prowincyi pomorskiej. Szkic historyczno-etnograficzny, Poznań 1896
  • Rys historyczny Towarzystwa Kredytowego miasta Kalisza, Kalisz 1911
  • W sprawie zachodnich granic Polski (1919)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Józef Stemler: Dzieło samopomocy narodowej : Polska Macierz Szkolna 1915—1935. Warszawa: Zarząd Główny Polskiej Macierzy Szkolnej, 1935, s. 11.
  2. Tadeusz Wolsza, Towarzystwo Oświaty Narodowej (1899-1905), w: Kwartalnik Historyczny, 1987, nr. 2, s. 93.
  3. Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 219.
  4. Kurjer Poznański, nr 85, rok XIII, 13 kwietnia 1918 roku, [b.n.s]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Konarski S., Polski Słownik Biograficzny, z. 104, 1980, s. 210–206,
  • Wędzki A., Parczewski Alfons, [w:] Wielkopolski Słownik Biograficzny, 1983, s. 553–554.
  • Andrysiak E., Alfons Parczewski: życie i twórczość: bibliografia, 1992.
  • Gmerek K., Parczewski the Bard, "Polish-Anglosaxon Studies", 2003, Vol. 10/11, s. 29–36.
  • Andrysiak E., Książka i ludzie książki w życiu i pracy Alfonsa Parczewskiego, Kalisz 2005.