Adam Chełmoński (1890–1959)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Adam Chełmoński
Ilustracja
Adam Chełmoński przed 1937
Data i miejsce urodzenia 28 marca 1890
Warszawa
Data i miejsce śmierci 16 sierpnia 1959
Wrocław
Zawód, zajęcie prawnik, wykładowca akademicki
Tytuł naukowy profesor prawa
Uczelnia Uniwersytet Wrocławski
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

Adam Chełmoński (ur. 28 marca 1890 w Warszawie, zm. 16 sierpnia 1959 we Wrocławiu) – polski prawnik, adwokat i radca prawny, poseł na Sejm RP, wiceminister sprawiedliwości, profesor prawa administracyjnego i gospodarczego, wykładowca Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, Uniwersytetu Wrocławskiego i Wyższej Szkoły Ekonomicznej we Wrocławiu, działacz organizacji zawodowych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony 28 marca 1890 roku w Warszawie, był synem internisty dr. Adama Chełmońskiego i bratankiem malarza Józefa Chełmońskiego[1][2]. Wychowywał się w Warszawie i we wsi Adamowizna w okolicach Grodziska Mazowieckiego, gdzie jego ojciec zakupił dom[3]. Uczęszczał do gimnazjum rządowego w Warszawie, jednak został z niego usunięty za udział w strajku z 1905 roku. Egzaminy maturalne zdał eksternistycznie w 1909 roku[1] i wstąpił na petersburską politechnikę[3], ale szybko przeniósł się na Uniwersytet Petersburski, gdzie cztery lata później ukończył prawo[1][2]. Już w okresie studiów interesował się prawem cywilnym, a w szczególności prawnymi aspektami obrotu handlowego[3]. Otrzymał propozycję pracy na macierzystej uczelni[1] z perspektywą objęcia profesury i w tym celu zdecydował się uzupełnić studia w Paryżu w zakresie prawa cywilnego[3][2]. Powrócił z nich tuż przed wybuchem I wojny światowej i podjął pracę naukową w Petersburgu[1]. Od 1915 roku pracował w Kancelarii Departamentu Cywilnego Senatu[3], a dwa lata później został zatrudniony w Departamencie Kasacyjnym tegoż Senatu jako zastępca sekretarza[1]. Od tego samego roku został także radcą prawnym Ministerstwa Aprowizacji[3]. Równolegle był pracownikiem naukowym w katedrze prawa cywilnego na macierzystej uczelni[2].

Po rewolucji październikowej został pracownikiem porządkującej sprawy polskie w Rosji Komisji Likwidacyjnej i w 1919 roku wrócił do Polski, gdzie odbył aplikację adwokacką[1] i rozpoczął samodzielną praktykę w zawodzie[2]. W czasie wojny polsko-bolszewickiej zgłosił się jako ochotnik do Wojska Polskiego, odbywał służbę w Sądzie Wojskowym dla Warszawy[3][2]. Później został awansowany na stopień porucznika rezerwy w korpusie oficerów sódowych ze starszeństwem z 1 czerwca 1919[4][5][6][2]. Po wojnie[7] początkowo pracował jako prawnik dla Ministerstwa Przemysłu i Handlu, później został radcą prawnym elektrowni w Warszawie, a od 1927 roku m.in. Izby Przemysłowo-Handlowej w Warszawie i Banku Polskiego[1]. Ponadto od 1922 roku pełnił obowiązki szefa katedry prawa handlowego i wekslowego na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie[7], gdzie początkowo prowadził wykłady w charakterze zastępcy profesora, w 1929 uzyskał habilitację, w w 1930 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego na tej uczelni[2][8][3].

Został wybrany posłem na Sejm RP I kadencji 1922–1927 z ramienia Związku Ludowo-Narodowego[8] z okręgu kieleckiego, lecz przedwcześnie zrzekł się mandatu na początku 1926[2]. W 1925 roku został członkiem Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej[2], w której m.in. współredagował projekt prawa handlowego[7] jako przewodniczący sekcji prawa handlowego[8]. Jego umiejętności i kompetencja jako prawnika spowodowały, że został powołany[1] w 1925 roku[8] w skład Rady Adwokackiej w Warszawie i w latach 1932–1934 pełnił funkcję jej wicedziekana, a od 1934 do 1935 roku – dziekana[2][1]. W 1928 został radcą w Państwowej Radzie Prawniczej[2]. 23 września 1932 roku objął funkcję redaktora naczelnego „Palestry”, która właśnie stała się organem prasowym Rady[3]. Z dniem 24 kwietnia 1937 roku zrezygnował z kierowania redakcją „Palestry”, jako że tego samego dnia został podsekretarzem stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości[1][2]. W latach 1937–1939 był członkiem OZON-u[3].

W 1929 został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[2].

Okres II wojny światowej spędził poza granicami okupowanej Polski[1] – wraz z rządem schronił się w Rumunii i został w niej internowany. Po wojnie początkowo doradzał kilku ministerstwom i wrócił do pracy naukowej, podejmując pracę na tworzonym właśnie Uniwersytecie i Politechnice we Wrocławiu. Ostatecznie w 1947 r. osiadł wraz z rodziną we Wrocławiu, w pełni angażując się w pracę na Uniwersytecie[3] i w Wyższej Szkole Handlowej[1]. Pełnił m.in. funkcję prodziekana Wydziału Prawno-Administracyjnego Uniwersytetu (1948–1950)[8], kierownika Katedry Prawa Cywilnego III (1950–1952), Zespołu Katedr Prawa Cywilnego (1952–1955) i Katedry Prawa Cywilnego (od 1955 r.). W 1947 r. zaangażował się w tworzenie prywatnej Wyższej Szkoły Handlowej we Wrocławiu (później upaństwowionej i przemianowanej na Wyższą Szkołę Ekonomiczną). Od 1950 r. był kierownikiem Katedry Finansów i Kredytu, a rok później został szefem Katedry Prawa i kierował nią do śmierci[3]. Pełnił także funkcję dziekana Wydziału Finansowego WSzE (1951–1952)[8], a krótko przed śmiercią został wybrany na jej rektora[1], jednak nie zdążył objąć tej funkcji[3].

Należał do Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, był przewodniczącym zarządu oddziału PTE we Wrocławiu (1950–1954). W latach 1957–1959[8] doradzał organom władzy państwowej w zakresie prawa jako członek komisji kodyfikacyjnej przy Ministerstwie Sprawiedliwości i Głównej Komisji Arbitrażowej[1]. Był także wiceprzewodniczącym Komitetu Nauk Prawnych PAN[7] i członkiem redakcji „Orzecznictwa sądów polskich i Komisji Arbitrażowych” oraz „Studiów Cywilistycznych”[8].

Zmarł 16 sierpnia 1959 roku we Wrocławiu[1]. Został pochowany na tamtejszym cmentarzu św. Wawrzyńca[9].

Jego synem był prawnik, prof. Adam Chełmoński (1929–2001)[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p Stanisław Janczewski. Adam Chełmoński [wspomnienie pośmiertne]. „Palestra 11/1959”. s. 111–114 (pol.). 
  2. a b c d e f g h i j k l m n Adam Chełmoński. „W Służbie Penitencjarnej”. Nr 11, s. 2, 1 czerwca 1937. 
  3. a b c d e f g h i j k l m Józef M. Soroka, Poczet rektorów Wyższej Szkoły Handlowej, Wyższej Szkoły Ekonomicznej i Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu 1947-2007, Wrocław: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu, 2007, s. 121–139, ISBN 978-83-7011-871-6 [dostęp 2016-11-24] (pol.).
  4. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1098.
  5. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 993.
  6. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 200.
  7. a b c d e Adam Chełmoński (pol.). [dostęp 2016-11-20].
  8. a b c d e f g h Adam Chełmoński (pol.). W: Multimedialna Baza Danych Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego [on-line]. [dostęp 2016-11-20].
  9. Uniwersyteckie zaduszki 2016 – nowy przewodnik (pol.). Uniwersytet Wrocławski, 2016-10-22. [dostęp 2016-11-20].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]