Święta Helena
| Święta Helena |
|
| Flavia Iulia Helena | |
| cesarzowa równa apostołom |
|
 Rzeźba przedstawiająca św. Helenę (Bazylika św. Piotra na Watykanie). |
|
| Data urodzenia | ok. 255 Drepanum (późniejsze Helenopolis w Bitynii) lub Nisz |
| Data śmierci | ok. 328 Nikomedia |
| Kościół/ wyznanie |
katolicki, prawosławny |
| Wspomnienie | 18 sierpnia (kat.) 21 maja i 6 marca (praw. wg kal. jul.) 3 czerwca i 19 marca (praw. wg kal. greg.) |
| Atrybuty | krzyż i trzy gwoździe oraz model kościoła |
| Patronka | Frankfurtu nad Menem, Bazylei, diecezji w: Trewirze, Ascoli, Bambergu, Pesaro, Frankfurcie, farbiarzy, wytwórców igieł i gwoździ (w tradycji zachodniej), wstawienniczka przed Bogiem o dobre zasiewy, obfite plony, szczególnie przy uprawie lnu (w tradycji wschodniej) |
 Galeria ilustracji w Wikimedia Commons |
|
Święta Helena, łac. Flavia Iulia Helena, cs. Rawnoapostolnaja carica Jelena (ur. ok. 255 w Drepanum lub Niszu[1], zm. ok. 328 w Nikomedii) – cesarzowa, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego.
Spis treści |
Życiorys [edytuj]
Helena była córka właściciela oberży[a] i żoną lub konkubiną cesarza Constantiusa Chlorusa. Constantius Chlorus porzucił ją (ok. 292), zmuszony względami politycznymi do poślubienia córki Maximiana – Teodory. Konstantyn – syn Heleny, został później cesarzem rzymskim i wprowadził matkę na dwór, nadając jej tytuł Augusty (w 306 roku).
Prawdopodobnie pod wpływem syna, Helena przyjęła chrzest i podjęła działalność, której owocem były liczne ufundowane przez nią bazyliki, m.in. Bazylikę Narodzenia Pańskiego w Betlejem, Bazylikę Grobu Pańskiego w Jerozolimie, Wniebowstąpienia Pańskiego na Górze Oliwnej. Odbyła pielgrzymkę do Palestyny i innych wschodnich prowincji. Helena zasłynęła także z hojności dla ubogich. Szczodrze rozdzielała jałmużny dla głodnych, uwalniała więźniów, troszczyła się o powrót skazanych na banicję. Wpłynęła na syna, aby wydał osobne ustawy, gwarantujące ze strony państwa opiekę nad wdowami, sierotami, porzuconymi dziećmi, jeńcami i niewolnikami.
Tradycja przypisuje jej odnalezienie relikwii Krzyża Pańskiego oraz przewiezienie ich do Rzymu (Scala Sancta).
Inna z wersji mówi, iż przewieziono je do Konstantynopola, skąd w okresie wypraw krzyżowych zabrano do Wenecji.
Po śmierci ciało Heleny przewieziono do Rzymu, gdzie w pobliżu bazyliki św. Piotra i św. Marcelego, cesarz wystawił jej mauzoleum, a sama Helena została otoczona kultem w całym Kościele. Euzebiusz (kanclerz cesarski) nazwał ją „godną wiecznej pamięci”, św. Ambroży „wielką panią”, św. Paulin z Noli wychwalał jej wielką wiarę.
Za zasługi dla chrześcijaństwa, Cerkiew prawosławna zaliczyła św. Helenę i jej syna Konstantyna w poczet świętych i nazwała „Równymi Apostołom”[b].
Od XV wieku do 1991 roku w Lublinie znajdowała się znaczna część Krzyża Świętego. Relikwie zostały skradzione i do dziś nie wiadomo, gdzie aktualnie się znajdują. Obecnie najsłynniejszym miejscem w Polsce związanym z Krzyżem Świętym i z Heleną, jest klasztor i kościół Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej (dawniej należący do benedyktynów) na Łysej Górze[2].
- Patronat
W tradycji zachodniej św. Helena jest patronką m.in. Frankfurtu nad Menem i Bazylei oraz diecezji w: Trewirze, Ascoli, Bambergu, Pesaro, Frankfurcie, a także farbiarzy, wytwórców igieł i gwoździ.
W tradycji wschodniej jest wstawienniczką przed Bogiem o dobre zasiewy i obfite plony (szczególnie przy uprawie lnu).
- Dni obchodów
Jej wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 18 sierpnia.
Cerkiew wspomina świętą Helenę dwukrotnie:
- 21 maja/3 czerwca[c] tj. 3 czerwca wg kalendarza gregoriańskiego,
- 6/19 marca (rocznica odnalezienia Świętego Krzyża w 326), tj. 19 marca wg kalendarza gregoriańskiego.
- Ikonografia
W ikonografii wschodniej św. Helena przedstawiana jest w cesarskim stroju z koroną na głowie, lub w bogatym wschodnim odzieniu z białą chustą na głowie. Na każdym wyobrażeniu towarzyszy jej krzyż, często trzymany wraz z synem Konstantynem. Wyjątkowo święta przedstawiana jest z rozwiniętym zwojem, na którym znajduje się napis: Szukaliśmy jednego, a znaleźliśmy trzy i nie rozpoznaliśmy, aż pokazała nam martwa dziewczynka.
Obok swego syna Konstantyna i metropolity Makariosa, cesarzowa Helena jest jedną z głównych postaci przedstawianych na ikonach „Podwyższenia Świętego Krzyża”.
Atrybutami świętej, w zachodniej sztuce, są: krzyż i trzy gwoździe oraz model kościoła.
Zobacz też [edytuj]
- kult świętych
- modlitwa za wstawiennictwem świętego
- święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
- święci prawosławni
- Helena – imię żeńskie
- cerkwie: św. św. Konstantyna i Heleny w Berlinie i Kijowie
- parafie pod wezwaniem św. Heleny
- Wyspa Świętej Heleny
Uwagi
- ↑ Według późniejszej legendy (wspomnianej przez Godfryda z Monmouth), była córką króla (lub wodza) Brytów Coela Godhebog (‘Cole'a Wspaniałego’).
- ↑ kategorie i tytuły świętych prawosławnych
- ↑ podwójne datowanie
Przypisy
- ↑ Helena, cesarzowa. DEON.pl z inicjatywy SJ i Wydawnictwa WAM. [dostęp 2012-11-25].
- ↑ Święta Helena – cesarzowa Imperium Rzymskiego (autor: Jerzy Adam Świdziński)
Bibliografia [edytuj]
- Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 3: H-Ł. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 1997, s. 16/17. ISBN 83-7097-464-3.
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Święta Helena, cesarzowa na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 24.07.2009]
- Rawnoapostolnaja carica Jelena na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz)
