Święta Helena

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy świętej Kościołów chrześcijańskich. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Święta
Helena
Flavia Iulia Helena
cesarzowa
równa apostołom
Saint Helena.jpg
Rzeźba przedstawiająca św. Helenę (Bazylika św. Piotra na Watykanie).
Data urodzenia ok. 248-250
Drepanum (późniejsze Helenopolis w Bitynii) lub Nisz
Data śmierci ok. 330-337
Nikomedia lub Trewir
Kościół/
wyznanie
katolicki, prawosławny
Wspomnienie 18 sierpnia[a]

21 maja i 6 marca[b]
3 czerwca i 19 marca[c]

Atrybuty krzyż i trzy gwoździe oraz model kościoła
Patronka Frankfurtu nad Menem, Bazylei, diecezji w: Trewirze, Ascoli, Bambergu, Pesaro, Frankfurcie, farbiarzy, wytwórców igieł i gwoździ (w tradycji zachodniej),
wstawienniczka przed Bogiem o dobre zasiewy, obfite plony, szczególnie przy uprawie lnu (w tradycji wschodniej)
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Święta Helena, łac. Flavia Iulia Helena (ur. ok. 248-250[1] w Drepanum lub Niszu[2], zm. ok. 330-337 według części żywotów w Nikomedii[1], ale bardziej prawdopodobne, że w Trewirze[d] w roku 330) – cesarzowa rzymska, święta Kościołów katolickiego i prawosławnego.

Żywot świętej[edytuj | edytuj kod]

Prawosławna bułgarska ikona świętych, Konstantyna i Heleny

Helena była córką właściciela oberży[e] i żoną lub konkubiną cesarza Constantiusa Chlorusa. Constantius Chlorus porzucił ją (ok. 292), zmuszony względami politycznymi do poślubienia córki MaximianaTeodory. Konstantyn – syn Heleny, został później cesarzem rzymskim i wprowadził matkę na dwór, nadając jej tytuł Augusty (ok. 325 roku)[1].

Prawdopodobnie pod wpływem syna, Helena przyjęła chrzest i podjęła działalność, której owocem były liczne ufundowane przez nią bazyliki, m.in. Bazylikę Narodzenia Pańskiego w Betlejem, Bazylikę Grobu Pańskiego w Jerozolimie, Wniebowstąpienia Pańskiego na Górze Oliwnej. Odbyła pielgrzymkę do Palestyny i innych wschodnich prowincji. Helena zasłynęła także z hojności dla ubogich. Szczodrze rozdzielała jałmużny dla głodnych, uwalniała więźniów, troszczyła się o powrót skazanych na banicję. Wpłynęła na syna, aby wydał osobne ustawy, gwarantujące ze strony państwa opiekę nad wdowami, sierotami, porzuconymi dziećmi, jeńcami i niewolnikami[1].

Tradycja przypisuje jej odnalezienie relikwii Krzyża Pańskiego[1]. Anonimus Piacentinus, anonimowy pielgrzym, który ok. roku 570 odwiedził Ziemię Świętą wspominał o tym, że w „Martyrium” (część główna konstantyńskiej bazyliki Grobu Świętego) przechowywano relikwię drzewa krzyża, oraz tabliczkę z napisem „Oto król żydowski”, która była zamieszczona na krzyżu podczas ukrzyżowania[3].

Sarkofag św. Heleny w Muzeum Watykańskim.

Po śmierci ciało Heleny przewieziono do Rzymu, gdzie przy Via Labicana, cesarz wystawił jej mauzoleum, a sama Helena została otoczona kultem w całym Kościele[1][4].

Za zasługi dla chrześcijaństwa, Cerkiew prawosławna zaliczyła św. Helenę i jej syna Konstantyna w poczet świętych i nazwała „Równymi Apostołom”[f].

Od XV wieku do 1991 roku w Lublinie znajdowała się znaczna część Krzyża Świętego. Relikwie zostały skradzione i do dziś nie wiadomo, gdzie aktualnie się znajdują. Obecnie najsłynniejszym miejscem w Polsce związanym z Krzyżem Świętym i z Heleną, jest klasztor i kościół Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej (dawniej należący do benedyktynów) na Łysej Górze[5].

Patronat

W tradycji zachodniej św. Helena jest patronką m.in. Frankfurtu nad Menem i Bazylei oraz diecezji w: Trewirze, Ascoli Piceno, Bambergu, Pesaro, a także farbiarzy, wytwórców igieł i gwoździ[6][7].

W tradycji wschodniej jest wstawienniczką przed Bogiem o dobre zasiewy i obfite plony (szczególnie przy uprawie lnu)[8].

Dni obchodów

Jej wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 18 sierpnia.

Kościół prawosławny nadał jej niezwykle zaszczytny tytuł liturgiczny "Równej Apostołom" (cs. Rawnoapostolnaja Carica Jelena), co podkreśla jej zasługi przy chrystianizacji Cesarstwa Rzymskiego, i wspomina świętą Helenę dwukrotnie:

Ikonografia

W ikonografii wschodniej św. Helena przedstawiana jest w cesarskim stroju z koroną na głowie, lub w bogatym wschodnim odzieniu z białą chustą na głowie. Na każdym wyobrażeniu towarzyszy jej krzyż, często trzymany wraz z synem Konstantynem. Atrybutami świętej w zachodniej sztuce, oprócz krzyża są trzy gwoździe oraz model kościoła[7].

Obok swego syna Konstantyna i metropolity Makariosa, cesarzowa Helena jest jedną z głównych postaci przedstawianych na ikonach Podwyższenia Świętego Krzyża[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. liturgia katolicka
  2. liturgia prawosławna według kalendarza juliańskiego
  3. prawosławna liturgia według kalendarza gregoriańskiego
  4. Kann Hans-Jochim. Auf den Spuren von Konstantin und Helena. Trier, 2007. s. 21. Niektóre żywoty św. Heleny podają Nikomedię jako miejsce jej śmierci, ale jest to sprzeczne z informacją, że zmarła na rękach swojego syna. Wiemy, że w tym czasie Konstantyn Wielki przebywał w Trewirze. Tak uważa większość historyków niemieckich.
  5. Według późniejszej legendy (wspomnianej przez Godfryda z Monmouth), była córką króla (lub wodza) Brytów Coela Godhebog (‘Cole'a Wspaniałego’).
  6. kategorie i tytuły świętych prawosławnych
  7. podwójne datowanie

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Euzebiusz z Cezarei: Życie Konstantyna. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2007, s. 259, seria: Źródła Myśli Teologicznej. ISBN 978-83-7318-952-2.
  2. Helena, cesarzowa. DEON.pl z inicjatywy SJ i Wydawnictwa WAM. [dostęp 2012-11-25].
  3. Anonimus Piacentinus: Opis pielgrzymki do Ziemi Świętej [w: Do Ziemi Świętej: najstarsze opisy pielgrzymek do Ziemi Świętej IV-VIII w. (wybór, wstęp, wprowadzenie i oprac. Piotr Iwaszkiewicz)]. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2010, seria: Ojcowie Żywi t. 13, s. 231-273. ISBN 978-83-7505-183-4.
  4. Teresa Wnętrzak: Konstantyn I i jego epoka [w:] Euzebiusz z Cezarei: Życie Konstantyna. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2007, s. 259, seria: Źródła Myśli Teologicznej. ISBN 978-83-7318-952-2.
  5. Święta Helena – cesarzowa Imperium Rzymskiego (autor: Jerzy Adam Świdziński)
  6. Jerzy Świdziński: Święci władcy. Leksykon. Wydawnictwo Salwator, 2010. ISBN 978-83-7580-131-6.
  7. 7,0 7,1 Święta Helena, cesarzowa (pol.). www.brewiarz.pl. [dostęp 2013-12-31].
  8. Justyna Żak: Opowieść o niebieskim kwiecie. Krótka historia lniarstwa. wrzesień – grudzień 2011 (pol.). Muzeum Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie. [dostęp 2013-12-31].
  9. Ks. dr hab. Michał Janocha: PODWYŻSZENIE KRZYŻA ŚWIĘTEGO W IKONIE (pol.). Archidiecezja Przemysko-Warszawska Kościoła Greckokatolickiego w Polsce ПЕРЕМИСЬКО-ВАРШАВСЬКА АРХІЄПАРХІЯ УГКЦ. [dostęp 2013-12-31].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]