9TP
 |
Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: Dodać zdjęcie bądź rysunek przedstawiający czołg 9TP i zastąpić obecne które pokazuje czołg 7TP. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
| 9 TP | |
 Czołg 9TP (na pierwszym planie, inne czołgi to 7TP) podczas parady z okazji Dnia Wojska Polskiego w sierpniu 1939 roku |
|
| Dane podstawowe | |
| Państwo |  Polska |
| Producent | Państwowe Zakłady Inżynierii (PZInż) |
| Typ pojazdu | czołg lekki |
| Trakcja | gąsienicowa |
| Załoga | 3 (dowódca-ładowniczy, kierowca, strzelec) |
| Historia | |
| Prototypy | lipiec 1939 |
| Produkcja | 1939 |
| Egzemplarze | 13[1] |
| Dane techniczne | |
| Silnik | 1 silnik wysokoprężny, 6-cylindrowy Saurer CT1D (PZInż. 155) o mocy 100 KM (73,6 kW) przy 1800 obr./min[2]. |
| Transmisja | mechaniczna |
| Poj. zb. paliwa | 130 l |
| Pancerz | z płyt pancernych, spawany i nitowany, utwardzany powierzchniowo o grubości: 13-25 mm (boki, tył) 13-40 mm (przód) 6 mm (dół) 6-13 mm (góra) 10-40 mm (wieża) |
| Długość | 4,56 m |
| Szerokość | 2,43 m |
| Wysokość | 2,30 m |
| Prześwit | 0,381 m |
| Masa | 10 594 kg |
| Moc jedn. | 8,967 KM/t |
| Nacisk jedn. | 0,585 kG/cm2 |
| Osiągi | |
| Prędkość | 35 km/h (po drodze, projektowana), 26,6 km/h (według prób)[3] 27 km/h (w terenie, projektowana), 11,5 km/h (według prób)[3] |
| Zasięg | nieznany |
| Pokonywanie przeszkód | |
| Brody (głęb.) | 1,00 m |
| Rowy (szer.) | 1,80 m |
| Ściany (wys.) | 0,75 m |
| Kąt podjazdu | 36º |
| Przechył boczny | nieznany |
| Dane operacyjne | |
| Uzbrojenie | |
| armata czołgowa Bofors wz. 37 kal. 37 mm (zapas amunicji – 80 szt.) 1 karabin maszynowy wz. 30 kal. 7,92 mm (zapas amunicji – 3960 szt.) |
|
| Wyposażenie | |
| radiostacja 2N/C | |
| Użytkownicy | |
| Polska |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
9TP (skrót od 9-tonowy piechoty[4]) – polski czołg lekki skonstruowany przed II wojną światową. Był wersją rozwojową czołgu 7TP, skonstruowaną tuż przed wybuchem wojny. Określenie 9TP jest nazwą zwyczajową, nadawaną czasem po wojnie, formalnie był to dalej czołg 7TP[5].
Spis treści |
[edytuj] Konstrukcja
W latach 1935-1939 prowadzono liczne prace modyfikacyjne czołgu 7TP, a także pracowano nad nowymi konstrukcjami, takimi jak 10TP czy 14TP. Ponieważ prace nad nowymi modelami przedłużały się, a opancerzenie 7TP uznano za niewystarczające, już w 1938 na najwyższych szczeblach wojskowych zapadła decyzja o gruntownej modernizacji tego ostatniego. Planowano wymianę jednostki napędowej na silnik wysokoprężny Saurera CT1D (PZInż. 155) lub nowej, polskiej konstrukcji PZInż. 725 (benzynowy). Silniki te były lżejsze[6] od dotychczas używanej jednostki napędu, co pozwalało na pogrubienie pancerza. Oba nowe silniki miały też mniejszy rozmiar, co pozwalało znowuż na powiększenie przedziału bojowego załogi, zwiększając tym samym komfort użytkowania. Poprawiały się też możliwości obronne czołgu, można było z tyłu kadłuba zastosować pancerz pełny w miejsce dotychczasowego elementu wentylacyjnego[7].
W maju 1938 PZInż. zamontował w jednym z produkowanych czołgów (nr rejestracyjny 1766) silnik CT1D[8]. Jesienią tego samego roku wykonano próby poligonowe (czołg w starym opancerzeniu, ale dodatkowo obciążony) tak zmodyfikowanego czołgu w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych w Modlinie[9]. Wyniki przeprowadzonych prób oceniono pozytywnie[10]. Równolegle prowadzono prace nad zastąpieniem nitowanej konstrukcji pancerza spawaną, co dawało kolejne oszczędności w wadze pojazdu o ok. 210 kg[11].
Opracowaniem nowego opancerzenia (pogrubionego) zajęły się dwa zespoły. Pierwszy z Biura Studiów PZInż. pod kierownictwem inż. Edwarda Habicha, oparty na przetestowanym już silniku Saurer CT1D, drugi z Biura Badań Technicznych Broni Pancernych, oparty na silniku PZInż. 725. Pomimo krytycznej opinii pierwszego projektu (znaczny wzrost i gorsze rozłożenie masy czołgu, projekt BBTBP zakładał ponadto obniżenie sylwetki czołgu)[12], postanowiono go wdrożyć do dalszych prac. Nowy czołg miał też szersze gąsienice (poszerzone z 267 mm na 320 mm), dzięki temu zmniejszył się nieco nacisk jednostkowy. Powodem była możliwość szybszego wyprodukowania nowego modelu, co z racji pogłębiającego się kryzysu politycznego miało istotne znaczenie[12][13].
[edytuj] Próby, produkcja i użycie
Zakłady PZInż. wykonały dwa prototypy (najprawdopodobniej w lipcu 1939), które poddano próbom poligonowym w dniach 28 i 31 lipca oraz 3 sierpnia. Próby wypadły pomyślnie, choć czołg osiągnął mniejsze prędkości maksymalne, niż zakładano (26,6 km/h na drodze i 11,5 km/h w terenie)[3]. Przypuszcza się, że nowo produkowane czołgi, dostarczone już we wrześniu 1939 (11 szt.) były wozami o nowej konstrukcji[14], pochodziły bowiem z partii 100 szt. czołgów zamówionych 29 czerwca 1939 (termin odbioru: maj-czerwiec 1940)[15], a te zamawiano już z pogrubionym pancerzem. Nie znaleziono jednak w archiwach dokumentacji odbiorczej. Tym samym, wozy te wzięły udział w walce w obronie Warszawy, w składzie 2 Kompanii Czołgów Lekkich Dowództwa Obrony Warszawy[16].
Przypisy
- ↑ 2 prototypy oraz 11 egzemplarzy dostarczonych już po wybuchu wojny, które według wszelkiego prawdopodobieństwa były wozami zmodernizowanymi. Patrz dalej w artykule.
- ↑ Tabela poglądowa silnika, str. 17, SILNIK WYSOKOPRĘŻNY P.Z.INŻ. TYP 155 /SAURER CT1D o mocy 100 KM: CAW, Biuro Badań Technicznych Broni Pancernych, I.342.4.48. Patrz: zdjęcie silnika.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Protokół z prób terenowych czołga 7TP z silnikiem Saurer P.Z.Inż. CT1D (...), w dniu 3 sierpnia 1939r.w rejonie Puszczy Kampinoskiej: CAW, Biuro Badań Technicznych Broni Pancernych, I.342.4.21.
- ↑ W wielu powojennych opracowaniach przyjmuje się oznaczenie skrótu -TP jako "-tonowy polski". Przeczą temu jednak przedwojenne zwyczaje związane z nadawaniem nazw polskim konstrukcjom pojazdów pancernych. Zgodnie z najnowszym stanem badań powinno się używać nazewnictwa jak w tekście wiodącym. Patrz: T. Pawłowski: Armia Marszałka Śmigłego. Idea rozbudowy Wojska Polskiego 1935-1939, Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2009, s. 268, ISBN 978-83-7399-341-9.
- ↑ W dokumentacji przedwojennej nie występuje nigdzie nazwa 9TP, czołg dalej nazywano 7TP, była to tylko kolejna wersja rozwojowa, z innym silnikiem i pogrubionym pancerzem, o większej masie. Mimo to błędną nazwę 9TP przyjęto w niektórych opracowaniach powojennych (por.: T. Jurga: Obrona Polski 1939, Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 77, ISBN 83-211-1096-7), szczególnie zamieszczanych w internecie, jest ona też przyjęta w niniejszym artykule.
- ↑ Zastosowano w benzynowym elementy aluminiowe w miejsce żeliwnych, wysokoprężny miał nieco mniejszą pojemność niż dotychczas używany PZInż. 235 (BLDb).
- ↑ Patrz: zdjęcie czołgu podczas defilady.
- ↑ Pismo PZInż. do Biura Badań Technicznych Broni Pancernych z dnia 25 maja 1938: CAW, Biuro Badań Technicznych Broni Pancernych, I.342.4.20.
- ↑ Pismo Dowództwa Broni Pancernych z dnia 2 listopada 1938: CAW, Biuro Badań Technicznych Broni Pancernych, I.342.4.20.
- ↑ Protokół z dnia 18 lutego 1939: CAW, Biuro Badań Technicznych Broni Pancernych, I.342.4.20.
- ↑ Protokół z dnia 7 kwietnia 1939 r. sporządzony w Fabryce Samochodów PZInż w Ursusie: CAW, Biuro Badań Technicznych Broni Pancernych, I.342.4.20.
- ↑ 12,0 12,1 Meldunek d-cy Biura Technicznych Broni Pancernych płk. Patryka O'Brien de Lacy do Dowódcy Broni Pancernych z dnia 20 kwietnia 1939, CAW I.342.4.21.
- ↑ Na wielu stronach internetowych (między innymi na podanych niżej, w sekcji Linki zewnętrzne) można znaleźć rysunek rzutu bocznego czołgu 9TP z charakterystycznym, ściętym tyłem. Jest to odwzorowanie projektu BBTBP, który nie wszedł nigdy, ani nie był planowany do produkcji i ma niewiele wspólnego z wytwarzanym, opisanym tu modelem.
- ↑ A. Jońca, J. Szubański, R. Tarczyński: Wrzesień 1939. Pojazdy Wojska Polskiego. Barwa i broń., Warszawa: WTŁ, 1990, ss. 52-53. ISBN 83-206-0847-3.
- ↑ A. Wszendyrówny, M. Wodejko: Czołg 7TP w dokumentach Centralnego Archiwum wojskowego, w: "Do Broni", nr 1/2009, s. 96. ISSN 1732-9450.
- ↑ A. Jońca, J. Szubański, R. Tarczyński: op. cit., s. 32.
[edytuj] Bibliografia
- Adam Jońca, Janusz Szubański, Rajmund Tarczyński: Wrzesień 1939. Pojazdy Wojska Polskiego. Barwa i broń., Warszawa: Wyd. Wydawnictwa Komunikacji i Łączności 1990, ISBN 83-206-0847-3.
- Andrzej Wszendyrówny, Marcin Wodejko: Czołg 7TP w dokumentach Centralnego Archiwum wojskowego, "Do Broni", nr 1/2009, ISSN 1732-9450, INDEX 218316.
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Czołg 7 TP, konstrukcje polskich czołgów 7TP i 9TP opisane na portalu poświęconym Kampanii Wrześniowej (pol.). [dostęp 19 września 2010].
- 7 TP, 9TP: czołg lekki, Encyklopedia Broni - Polska - wozy bojowe (pol.). [dostęp 19 września 2010].
- Czołg lekki 7TP, Broń Pancerna na portalu Uzbrojenie wojska II Rzeczypospolite (pol.). [dostęp 19 września 2010].
