7TP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
7TP
Czołg 7TP w wersji jednowieżowej
Czołg 7TP w wersji jednowieżowej
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent Państwowe Zakłady Inżynierii (PZInż)
Typ pojazdu czołg lekki
Trakcja gąsienicowa
Załoga 3 (dowódca-ładowniczy, kierowca, strzelec)
Historia
Prototypy sierpień 1934
Produkcja 1935-1939
Egzemplarze 139[1]
Dane techniczne
Silnik 1 silnik wysokoprężny, Saurer CT1D (PZInż. 155), 6-cylindrowy rzędowy, o pojemności skokowej 7980 cm3 i mocy 100 KM (73,6 kW) przy 1800 obr/min
Transmisja mechaniczna
Poj. zb. paliwa 130 l
Pancerz z płyt pancernych, nitowany, utwardzany powierzchniowo o grubości: 5 mm (góra tył)
9,5 mm (dół)
10 mm (góra przód, góra część środkowa)
13 mm (boki, tył)
17 mm (pionowe przednie płyty pancerne)
wieża 15 mm (boki, tył)
10 mm (góra)
Długość 4,56 m
Szerokość 2,43 m
Wysokość 2,19 m (wersja dwuwieżowa)
2,30 m (wersja jednowieżowa)
Prześwit 0,381 m
Masa 9400 kg (wersja dwuwieżowa)
9 900 kg (wersja jednowieżowa)
Moc jedn. 11,1 KM/t
Nacisk jedn. 0,60 kG/cm2
Osiągi
Prędkość 37 km/h (po drodze) [na I biegu – 7 km/h, na II biegu – 13 km/h, na III biegu – 22 km/h, na IV biegu – 37 km/h]
Zasięg 160 km (po drodze)
130 km (w terenie)
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.) 1,00 m
Rowy (szer.) 1,80 m
Ściany (wys.) 0,75 m
Kąt podjazdu 36º
Dane operacyjne
Uzbrojenie
wersja jednowieżowa
1 armata czołgowa Bofors wz. 37 kal. 37 mm (zapas amunicji – 80 szt.)
1 karabin maszynowy wz. 30 kal. 7,92 mm (zapas amunicji – 3960 szt.)
wersja dwuwieżowa
2 karabiny maszynowe wz. 30 kal. 7,92 mm (zapas amunicji – 6000 szt.)
Wyposażenie
Radiostacja 2N/C (tylko czołgi dowódców)[2]
Użytkownicy
 Polska,  III Rzesza
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

7TP (skrót od siedmiotonowy, polski) – polski czołg lekki skonstruowany przed II wojną światową. Obok tankietek TK-3 i TKS był podstawową bronią polskich sił pancernych podczas kampanii wrześniowej 1939.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wczesna dwuwieżowa wersja czołgu 7TP oparta na modyfikacji brytyjskiego czołgu Vickers E
Wersja jednowieżowa 7TP.
Jednowieżowa wersja 7TP w rzucie bocznym.
Czołgi 7TP na manewrach
Czołgi 7TP na Zaolziu, 1938
Częściowo zrekonstruowany 7TP przed Pałacem Prezydenckim w Warszawie, 2009
Zrekonstruowany 7TP w czasie rekonstrukcji bitwy pod Łomiankami w 2011
Zrekonstruowany 7TP podczas inscenizacji Bitwy wyrskiej w 2012

Konstrukcja czołgu 7TP była polskim rozwinięciem brytyjskiego czołgu Vickers E, którego licencję zakupiła Polska w dwudziestoleciu międzywojennym. Czołg został zatwierdzony do produkcji wiosną 1935 roku. W porównaniu z czołgiem Vickers, 7TP miał mocniejszy silnik wysokoprężny i był pierwszym w Europie oraz jednym z pierwszych na świecie czołgów wyposażonych w tego rodzaju silnik[3] (obok czołgów japońskich tego okresu, produkowanych jednak w małych ilościach)[4]. Oprócz Polaków, silnik dieslowski docenił również ZSRR, który rozpoczął w tamtym okresie montaż czołgów BT-7M. Takie rozwiązanie było znacznie bezpieczniejsze, niż stosowane powszechnie w tamtym okresie silniki benzynowe, ze względu na mniejszą łatwopalność oleju napędowego. Zmiany układu napędowego pociągnęły za sobą zmianę sylwetki czołgu, wóz otrzymał też nieco grubszy pancerz. Pierwsze 24 czołgi wyprodukowano w przejściowym wariancie dwuwieżowym. Ostateczny wariant jednowieżowy miał w wieży opracowaną przez firmę Bofors armatę przeciwpancerną 37 mm Bofors. Brak jest pewnych danych dotyczących liczby wyprodukowanych czołgów. Podaje się często liczbę 139 sztuk jako stan czołgów 7TP przed wojną, lecz według zestawienia J. Magnuskiego, wyprodukowano 132 seryjne czołgi ogółem (w tym 11 oddanych już we wrześniu 1939) oraz co najmniej 4 prototypy (ze zwykłej stali)[5]. Czołgi były produkowane przez Państwowe Zakłady Inżynierii w zakładach w Ursusie.

Państwowe Zakłady Inżynierii wykonały również jeden lub dwa prototypy udoskonalonej wersji 7TP pod nazwą 9TP, z grubszym opancerzeniem (do 40 mm) i mocniejszym silnikiem CT1D[6] (zdaniem J. Magnuskiego, prototypy nie były wykonane z płyt pancernych)[5]. Niektórzy badacze podają liczbę wyprodukowanych czołgów 9TP łącznie na 13 szt. – 2 pierwsze prototypy plus 11 egzemplarzy dostarczonych polskiej armii już po wybuchu wojny, które według wszelkiego prawdopodobieństwa były wozami zmodernizowanymi[7]

Opis[edytuj | edytuj kod]

W chwili wybuchu wojny polski czołg 7TP stanowił jedną z najbardziej udanych konstrukcji w zakresie broni pancernej[8]. Posiadał on szereg rozwiązań niespotykanych w innych wozach tej klasy w tamtym okresie, jak peryskop odwracalny konstrukcji Rudolfa Gundlacha umożliwiający załodze obserwację pola bitwy w zakresie 360 stopni[9] czy wysokoprężny silnik.

Już od 1938 roku w dwuwieżowym wariancie czołgu montowano również krajowej produkcji radiostacje RKBc umożliwiające łączność na dystansie 6 km oraz jej nowocześniejszego wariantu 2N/C, który dzięki kluczowi umożliwiał utrzymanie łączności na dystansie 25 km.[10] W czołgach w wariancie jednowieżowym przewidziano specjalne miejsce na radiostację w wersji 2N/C oraz anteny nadawcze i odbiorcze. Sprzęt ten przeznaczony był dla kadry dowódczej i instalowano go w pojazdach dowódców plutonów, kompanii oraz batalionów. W sumie przed wrześniem 1939 roku ministerstwo wojny zakupiło ok. 38 sztuk radiostacji nowszego typu[2].

7TP ustępował wyraźnie pod względem opancerzenia jedynie nowszym wersjom niemieckich czołgów PzKpfw III E i PzKpfw IV B-C. Były to jednak czołgi średnie o masie sięgającej 20 ton i stanowiły względnie niewielką część niemieckich sił pancernych. Mniej wyraźnie ustępował opancerzeniem także starszym wersjom tych czołgów i zaanektowanym przez Niemców czołgom czechosłowackim PzKpfw 35(t) i PzKpfw 38(t). Jego uzbrojenie w postaci armaty 37 mm było w pełni porównywalne z uzbrojeniem wymienionych czołgów, z wyjątkiem czołgu PzKpfw IV, który jednak miał krótkolufową armatę 75 mm, nieprzeznaczoną do celów przeciwpancernych. Czołgi 7TP były lepsze od niemieckich czołgów lekkich PzKpfw I i II. Mogły również skutecznie zwalczać ówczesne niemieckie czołgi średnie (PzKpfw III i IV).

Według testów czołgu w instytucie w Kubince w ZSRR jesienią 1939, oceniono, że 7TP stanowi najbardziej interesujący i nowoczesny pod względem swoich cech konstrukcyjnych spośród wszystkich znanych obecnie wariantów czołgu Vickers 6-tonowego[11][12] (należy mieć przy tym na uwadze, że w ZSRR produkowano własny analogiczny czołg rozwinięty z konstrukcji Vickersa T-26, testowany w warunkach bojowych m.in. w czasie wojny domowej w Hiszpanii).

Plany produkcji i dostarczania wojsku czołgów 7TP[edytuj | edytuj kod]

Koszt wyprodukowania jednego czołgu 7TP bez uzbrojenia wynosił ok. 181 500 zł, a z uzbrojeniem 231 000 zł. Koszt wystawienia jednego baonu, który składał się z 3 kompanii tych czołgów wraz z amunicją oraz garażami wynosił 18 830 000 zł[13].

Do 31 sierpnia 1939 dostarczono 112 czołgów w wersji jednowieżowej. Do 31 grudnia 1939 planowano dostarczyć kolejnych 67 czołgów, co pozwoliłoby sformować kolejny (trzeci) batalion czołgów lekkich – prawdopodobnie w Zgierzu. Do 30 kwietnia 1940 planowano dostarczyć kolejnych 121 czołgów, co pozwoliłoby sformować następny (czwarty) batalion czołgów lekkich – czołgi z silnikiem CT1D. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że harmonogram dostaw czołgów nie szedł w parze z harmonogramem dostaw uzbrojenia do nich – stąd liczba czołgów znacznie większa niż wymagana jako wyposażenie czterech baonów). Do 31 lipca 1940 planowano dostarczyć kolejnych 50 czołgów, co pozwoliłoby sformować piąty i szósty baon czołgów lekkich (czołgi z silnikami CT1D).

Należność wyposażenia w amunicję według norm z 1939 roku: Batalion czołgów 7TP[edytuj | edytuj kod]

Do działa 37 mm – 4,0 JO (w tym: na wozie pancernym – 2,00 JO, wóz amunicyjny w plutonie gospodarczym batalionu – 2,00 JO); Do ckm – 4,0 JO (w tym: na wozie pancernym – 1,98 JO, w patrolu reperacyjnym – 0,02 JO, wóz amunicyjny w plutonie gospodarczym batalionu – 2,00 JO)

1 JO do działa 37 mm: 40 nabojów, w tym z pociskiem przeciwpancernym – 14 nabojów, z granatem kruszącym – 26 nabojów. 1 JO do ckm: 2000 nabojów, w tym z pociskiem Sc (ciężki) – 1400 nabojów, z pociskiem P (przeciwpancerny) – 200, z pociskiem Ps (przeciwpancerno-świetlny) – 400[14].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Czołgi 7TP w kampanii wrześniowej 1939 używane były w składzie następujących jednostek Wojska Polskiego:[15]

1. Batalion Czołgów Lekkich w składzie Armii Odwodowej „Prusy” brał udział w walkach odwrotowych od rejonu Tomaszowa Mazowieckiego do rejonu ujścia Pilicy do Wisły. Tam utracono większość sprzętu. Około 20 czołgów udało się wycofać i dołączono je do Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej. Następnie walczyły pod Tomaszowem Lubelskim i tam uległy zniszczeniu.

Po kampanii wrześniowej 1939 armia niemiecka zdobyła pewną liczbę tych maszyn. Przyjęto je do uzbrojenia Wehrmachtu jako Pzkpfw 731 (p) 7TP, aczkolwiek brak jest świadectw o ich użyciu bojowym – używane były przede wszystkim do służby okupacyjnej.

Na podwoziu czołgu lekkiego 7TP opracowano również ciągnik artyleryjski C7P. W planach było również skonstruowanie na bazie czołgu 7TP cięższej wersji – 9TP (masa 10,6 – 11,2 tony, pancerz: max. 30-40 mm).

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

  •  Polska: 133 7TP jednowieżowych, 16 7TP dwuwieżowych i 13 9TP.
  •  III Rzesza: 20 7TP jednowieżowych zdobytych w czasie kampanii wrześniowej.
  •  ZSRR: co najmniej 4 7TP zdobyte w czasie kampanii wrześniowej, używane do testów[16].

Rekonstrukcja czołgu 7TP[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Fundacja Wojskowości Polskiej.

W Polsce nie zachował się ani jeden kompletny wóz tego typu. W ekspozycji Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie są jedynie fragmenty podwozia i wieży. W 2006 roku grupa entuzjastów techniki militarnej II RP z Bielska-Białej skupiona w Fundacji Wojskowości Polskiej rozpoczęła rekonstrukcję czołgu na podstawie zachowanych planów oraz części[17]. Rekonstruktorzy sukcesywnie prezentowali efekty swoich prac podczas imprez historycznych. W 2009 roku odbyła się prezentacja częściowo zrekonstruowanego 7TP przed Pałacem Prezydenckim w Warszawie[18]. Dzięki kancelarii prezydenta RP sfinansowano rekonstrukcję układu jezdnego czołgu. Kompletna rekonstrukcja zakończona została w 2011[19].

Czołg 7TP w rozrywce interaktywnej[edytuj | edytuj kod]

Czołg 7TP jest podstawową jednostką Polskich Sił Pancernych w kampanii niemieckiej gry Blitzkrieg. Bierze udział w walkach na przedpolach Warszawy i jest poważnym przeciwnikiem dla niemieckich PzKpfw II i Sd.Kfz.221. Jest także obecny na dwóch polskich mapach w najpopularniejszej modyfikacji – Forgotten Hope – do gry Battlefield 1942.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Magnuski, "Czołg lekki 7TP" vol.I, Militaria, 1996;
  • Janusz Magnuski, "7TP vol.II", Militaria (317), Warsaw 2009.
  • L. Komuda, "Polski czołg lekki 7TP", TBiU nr 21, 1973;
  • A. Jońca, R. Szubański, J. Tarczyński, "Pojazdy Wojska Polskiego 1939", WKŁ, 1990;
  • J. Magnuski, "Produkcja czołgów 7TP 1935-39 r.", nTW 12/1996;
  • J. Magnuski, "Angielski lekki czołg Vickers Mark E w polskiej służbie", nTW 5/1999;
  • R. Szubański, "Polska broń pancerna 1939", wydawnictwo MON, 1982;
  • "Dane organizacyjne i techniczne dla prac kwatermistrzowskich w polu", Warszawa 1939, Sztab Główny – Oddział IV, L.dz.1230/IV.Mob.39

Przypisy

  1. Stan na dzień 1 lipca 1939, prawdopodobnie zbudowano jeszcze kilkanaście sztuk w okresie lipiec – wrzesień 1939 rok
  2. 2,0 2,1 Praca zbiorowa, seria "Wielki leksykon uzbrojenia. Wrzesień 1939". tom 1. "Czołg lekki 7TP", Edipresse Polska S.A., ISBN 9788377695494, str.34.
  3. Rajmund Szubański, "Początek pancernego szlaku", KIW, Warszawa 1980
  4. Dariusz Jędrzejewski, "Czołg lekki Typ 95 Ha-Go", w: Nowa Technika Wojskowa 5/1995, s.11-12
  5. 5,0 5,1 Janusz Magnuski, "Produkcja czołgów 7TP, 1935-1939 r." w: Nowa Technika Wojskowa 12/1996, s.11-12
  6. A. Wszendyrówny, M. Wodejko: Czołg 7TP w dokumentach Centralnego Archiwum wojskowego, w: "Do Broni", nr 1/2009, s. 96. ISSN 1732-9450.
  7. A. Jońca, J. Szubański, R. Tarczyński: Wrzesień 1939. Pojazdy Wojska Polskiego. Barwa i broń., Warszawa: WTŁ, 1990, ss. 52-53. ISBN 83-206-0847-3
  8. Czołgi lekkie we wrześniu 1939 roku. W: Typy Broni i Uzbrojenia. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1973, s. 14. Cytat: Ogólnie oceniając wartości czołgów lekkich 7TP należy stwierdzić, że własnościami taktycznymi przewyższały niemieckie czołgi tej klasy, a więc PzKpfw I i II, które w większej liczbie zostały użyte w działaniach na terenie Polski..
  9. Grzegorz Łukomski, Rafał E. Stolarski, Nie tylko Enigma... Mjr Rudolf Gundlach (1892-1957) i jego wynalazek (Not Only Enigma... Major Rudolf Gundlach (1892-1957) and His Invention), Warsaw-London, 1999.
  10. Praca zbiorowa, seria "Wielki leksykon uzbrojenia. Wrzesień 1939". tom 1. "Czołg lekki 7TP", Edipresse Polska S.A., ISBN 9788377695494, str.21, 34.
  11. "Tank «Vickers-Polskij» (7TP)" w: Poligon (czasopismo rosyjskie) nr 3/2000(3), s.17 Szablon:Lag
  12. Andrzej Kiński, "7TP w oczach Sowietów", Nowa technika wojskowa, Numer Specjalny 5, 2012, ISSN 1230-1655
  13. Praca zbiorowa, seria "Wielki leksykon uzbrojenia. Wrzesień 1939". tom 1. "Czołg lekki 7TP", Edipresse Polska S.A., ISBN 9788377695494, str.24.
  14. "Dane organizacyjne i techniczne dla prac kwatermistrzowskich w polu", Warszawa 1939, Sztab Główny – Oddział IV, L.dz.1230/IV.M
  15. A. Jońca, R. Szubański, J. Tarczyński, Wrzesień 1939 Pojazdy Wojska Polskiego. Wyd. WKiŁ, Warszawa 1990, s. 28-44.
  16. Maksim Kołomijec w: Anton Pieczerskij, "Polskij tank TP", Strategija KM, ISBN 5-901266-01-3, s.59-60
  17. Praca zbiorowa, seria "Wielki leksykon uzbrojenia. Wrzesień 1939". tom 1. "Czołg lekki 7TP", Edipresse Polska S.A., ISBN 9788377695494, str.62.
  18. galeria zdjęć zrekonstruowanego czołgu 7TP
  19. http://www.eostroleka.pl/zrekonstruowany-czolg-7tp-z-wrzesnia-1939-8222dzielo-pasjonatow-i-sp-prezydenta-kaczynskiego8221-zdjecia,art26029.html

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]