Samochód pancerny wz. 34

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Samochód pancerny wz. 34
Samochód pancerny wz. 34 uzbrojony w karabin maszynowy Hotchkiss (późniejsza wersja)
Samochód pancerny wz. 34 uzbrojony w karabin maszynowy Hotchkiss (późniejsza wersja)
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent Centralne Warsztaty Samochodowe (CWS)
Typ pojazdu samochód pancerny
Trakcja kołowa
Załoga 2
Historia
Prototypy 1934
Produkcja 1934 - 1938
Egzemplarze ok. 90
Dane techniczne
Silnik 1 silnik gaźnikowy o mocy 20 do 25 KM
Poj. zb. paliwa 55 l. (wz. 34)
40 l. (wz. 34 II)
Pancerz z płyty pancernych, walcowanych o grubości 6 - 8 mm
Długość 3,62 m (wz. 34);
3,75 m (wz. 34 II)
Szerokość 1,91 m (wz. 34);
1,95 m (wz. 34 II)
Wysokość 2,20 m (wz. 34);
2,23 m (wz. 34 II)
Rozstaw osi 2,57 m (wz. 34),
2,405 m (wz. 34 II)
Prześwit 0,257 m (wz. 34);
0,230 (wz. 34 II)
Masa 2 100 - 2 200 kg (bojowa)
Moc jedn. 10,5 - 10,9 KM/t
Osiągi
Prędkość 50 - 55 km/h
Zasięg na drodze: 250 km (wz. 34); 190 km (wz. 34 II)
w terenie: 90 km
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.) 0,30 m
Kąt podjazdu 31,2° (wz. 34), 25° (wz. 34 II)
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 działko Puteaux SA 1918 kal. 37 mm (z zapasem amunicji 100 naboi)
albo
1 karabin maszynowy Hotchkiss wz. 25 kal. 7,92 mm (z zapasem amunicji 2000 naboi)
Użytkownicy
Polska, Niemcy, Chorwacja
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Samochód pancerny wz. 34 (wzór 34) – lekki samochód pancerny konstrukcji polskiej, z okresu przed II wojną światową. Był to podstawowy sprzęt Wojska Polskiego tej kategorii w kampanii wrześniowej 1939.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Samochód ten wywodzi się z półgąsienicowego samochodu pancernego wz. 28, który został opracowany w Polsce na bazie zakupionych we Francji podwozi Citroën-Kegresse B2 10CV. Pancerne nadwozie dla nich zostało opracowane i było budowane w Polsce. Jego kształt był podobny do ówczesnych francuskich projektów półgąsienicowych samochodów pancernych. Pojazdy te były montowane w Centralnych Warsztatach Samochodowych (CWS) i weszły do służby od 1928 roku. Okazało się jednak, że półgąsienicowy układ jezdny nie spełnił wszystkich oczekiwań. Między innymi prędkość maksymalna była niska, a własności w jeździe terenowej wcale nie były najlepsze. W 1933 roku podjęto więc bezprecedensową decyzję przebudowania samochodów na pojazdy z w pełni kołowym układem jezdnym.

Projekt przebudowy opracowany został przez Biuro Badań Technicznych Broni Pancernych w 1934 roku. Testy przebudowanego samochodu wypadły pomyślnie. Samochód wprawdzie w terenie spisywał się nieco gorzej niż wz. 28, lecz znacznie lepiej od niego radził sobie na drogach. Jeszcze w 1934 roku zlecono przebudowę dalszych samochodów, oznaczonych teraz jako wzór 34 (wz. 34).

Do 1938 roku najprawdopodobniej 87 samochodów wz. 28, zostało przebudowanych do standardu wz. 34.

Samochody wz. 34 powstały w kilku różniących się wersjach. W zależności od zastosowanego silnika i podzespołów jezdnych wyróżniano 3 modele: wz. 34 (ok. 30 sztuk), wz. 34-I (24 pojazdy) i wz. 34-II (36 sztuk). Pierwszy z nich miał oryginalne podwozie i silnik Citroën B-14, jedynie mechanizm gąsienicowy zastąpiono tylnym mostem z ciężarówki Fiat. Kolejne dwie wersje bazowały w większej części na produkowanych na licencji podzespołach Fiata.

Niezależnie od tego podziału, istniały dwa warianty pancernego nadwozia. Różniły się one kątami pochylenia płyt pancernych tylnej części nadwozia.

Podobnie jak pojazdy wz. 28, samochody wz. 34 miały jeden z dwóch wariantów uzbrojenia. Jedna trzecia przebudowanych samochodów (około 30) była uzbrojona w krótkolufowe działko czołgowe kaliber 37 mm Puteaux wz.18. Reszta uzbrojona była w jeden karabin maszynowy 7,92 mm Hotchkiss wz.25. Zastosowane działko 37 mm było bronią z okresu I wojny światowej, przeznaczoną głównie do niszczenia gniazd broni maszynowej. Wskutek małej prędkości początkowej pocisków i słabej przebijalności, w małym stopniu nadawało się do walki z pojazdami pancernymi. Samochody z działkiem mieli zazwyczaj dowódcy szwadronów i plutonów. Nowy pojazd, podobnie jak jego pierwowzór, posiadał spód kadłuba złożony z drewnianych desek. Nie zapewniało to dostatecznej ochrony w przypadku eksplozji np. miny, granatu ręcznego itp.

Służba[edytuj | edytuj kod]

Pojazd uszkodzony na Saskiej Kępie podczas Wojny Obronnej 1939

Samochód pancerny wzór 34 był podstawowym typem pojazdu tego rodzaju w polskich oddziałach od połowy lat trzydziestych. Przed II wojną światową używano ich do szkolenia w batalionach pancernych. Podczas mobilizacji w 1939 roku, zorganizowano dziesięć szwadronów samochodów pancernych wz. 34 dla dywizjonów pancernych, przydzielonych do Brygad Kawalerii (BK). Każdy szwadron miał siedem samochodów pancernych, ósmy samochód miał dowódca dywizjonu. W samochody wz. 34 uzbrojone były dywizjony pancerne o numerach: 21., 31., 32., 33., 51., 61., 62., 71., 81. i 91. Jedynie 11. dywizjon był uzbrojony w samochody wz. 29 (Ursus).

W 1939 roku samochody pancerne wz. 34 były już przestarzałe, a na dodatek wyeksploatowane w czasie szkolenia. Przeznaczone były do wykonywania zadań zwiadu i ubezpieczenia. Słabe uzbrojenie i opancerzenie wykluczało używanie ich do celów wsparcia. W rzeczywistości były one używane do rozpoznania, a także, z braku innego sprzętu pancernego, do opóźniania i wsparcia ataków, ponosząc duże straty. Samochody wyposażone w działka, zdołały zniszczyć kilka pojazdów pancernych nieprzyjaciela. Oprócz słabego uzbrojenia, ich podstawowymi wadami były słabe własności terenowe i brak możliwości forsowania głębszych rzek, a także brak radiostacji.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Samochody wz. 34 miały, podobnie jak wz. 28, dwie różniące się wersje nadwozia pancernego. Nadwozie wcześniejszej wersji miało pionową tylną ścianę i przedział załogi poszerzony nad tylnymi kołami, a w ścianie przed kierowcą znajdowały się dwa okna. Lepiej znana późniejsza wersja miała wąski kadłub z pochyłą tylną ścianą, a ścianka przed kierowcą miała tylko jedno okno. Według części źródeł, jedynie 16 najnowszych samochodów miało nadwozie z pochyloną ścianą tylną. Obie wersje miały taki sam ogólny układ konstrukcyjny: silnik znajdował się z przodu, a przedział załogi z tyłu. Nad przedziałem załogi była obrotowa ośmiokątna wieża, w której umieszczone było uzbrojenie. Nadwozie miało drzwi po lewej stronie oraz drzwi w tylnej ścianie. Załoga składała się z dwóch osób: dowódcy (pełniącego funkcję strzelca) i kierowcy. Samochód nie był wyposażony w radiostację. Koła tylnej osi były bliźniacze.

Samochody pancerne wz. 34, napędzane były następującymi typami silników:

  • wz. 34 - Citroën B-14 gaźnikowy, 4-cylindrowy, 4-suwowy o pojemności 1477 cm³ i mocy 20 KM.
  • wz. 34-I - FIAT 108 gaźnikowy, 4-cylindrowy, 4-suwowy, dolnozaworowy o pojemności 995 cm³ i mocy 20 KM.
  • wz. 34-II - PZInż 117 gaźnikowy, 4-cylindrowy, 4-suwowy, dolnozaworowy o pojemności 995 cm³ i mocy 25 KM. Była to zmodernizowana wersja silnika FIAT 108.

Replika[edytuj | edytuj kod]

Zbudowano trzy repliki pojazdów. Pierwszą wykonał Leszek Kusiak. Odtworzył nadwozie i wnętrze na zmodyfikowanej ramie samochodu GAZ 69 z silnikiem WAZ o mocy 110 KM. Drugą zbudował Robert Tirczakowski wraz z Tomisławem Kalembką, budując na ramie samodzielnej konstrukcji i zachowując dzięki temu znacznie poprawniejsze proporcje. Trzecią replikę wykonał w 2009 roku wraz z pomysłodawcą projektu Jackiem Czaczykiem Roman Hamelka w swoim zakładzie w Suchym Lesie.

Replika pojazdu w czasie obchodów Święta Niepodległości w Warszawie (wersja R. Tirczakowski)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]